III SA/Gd 559/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata S. M. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego w formie zasiłku stałego postanawia: przyznać wnioskodawcy od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 221,40 zł (dwieście dwadzieścia jeden złotych czterdzieści groszy), zawierającą podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, obejmujące sporządzenie i wniesienie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżącemu D. S. zostało przyznane postanowieniem referendarza sądowego z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 559/16, prawo pomocy przez ustanowienia adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła tym adwokatem – S. M. W dniu 26 listopada 2016 r. wyznaczony pełnomocnik złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tut. Sądu z dnia 13 października 2016 r. W opinii pełnomocnik zawarł wniosek o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu w kwocie 2700 zł "na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 14.2 b i § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z 22.10.2015 r. i z 12.10.2016 r.", oświadczając jednocześnie, że nie zostały one uiszczone w całości, ani w części. Zgodnie z treścią art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W odniesieniu do adwokatów powyższe zasady od dnia 2 listopada 2016 r. określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714) i od tego dnia utraciło moc rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801). Jednakże na mocy § 22 nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Do kwestii ustalania wynagrodzenia za pomoc prawną w drugiej instancji (rozpoczętej od momentu wydania postanowienia odrzucającego wniosek, a zatem od dnia 13 października 2016 r.) w sprawie wszczętej przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r., to jest przed dniem 2 listopada 2016 r., należy stosować przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. W myśl § 4 ust. 1 wyżej wskazanego rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Jednak zgodnie z dyspozycją § 4 ust. 2 cytowanego rozporządzenia ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Opłata maksymalna w sprawie przed sądem administracyjnym, w sprawie, w której przedmiotem sporu nie jest należność pieniężna oraz nie należy ona do właściwości Urzędu Patentowego, wynosi w pierwszej instancji - w myśl § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia - 480 zł. Z kolei w świetle § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego aktu prawnego opłata maksymalna za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 50 % opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji – 75 % tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. W niniejszej sprawie opłata maksymalna wynosi w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji 480 zł, a w postępowaniu prowadzonym w ramach drugiej instancji 75 % tej kwoty – czyli 360 zł, gdyż skarżącego reprezentuje pełnomocnik wyznaczony po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie w pierwszej instancji. Tak określona opłata maksymalna, stanowi podstawę wyliczenia należnej opłaty, która zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, wynosi 1/2 jej wysokości, a więc, w niniejszym przypadku, 180 zł. W ocenie referendarza sądowego przedmiotowa kwota jest adekwatna do udziału pełnomocnika w postępowaniu po wzięciu pod uwagę niezbędnego nakładu pracy pełnomocnika, a także charakteru przedmiotowej sprawy (stopnia jej zawiłości). Wskazaną powyżej opłatę, zgodnie z § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia, należało podwyższyć o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności (obecnie 23 %). W konsekwencji finalne wynagrodzenie należne pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu winno wynosić 221,40 zł. Wyjaśnić nadto należy, że rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2016 r., poz. 1668), o których zdaje się być mowa we wniosku złożonym przez pełnomocnika, nie mają zastosowania w przypadku przyznawania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Również, wskazywany przez wnioskującego pełnomocnika skarżącego z urzędu, sposób obliczenia należnej opłaty z tytułu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy nie znajduje uzasadnienia w świetle obowiązujących przepisów prawa. Wyjaśnić należy, że w postanowieniu z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt II FZ 693/13 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny sprecyzował, że przez sprawy, których przedmiotem jest należność pieniężna należy rozumieć sprawy, w których przedmiotem zaskarżenia są akty lub czynności kreujące określoną należność pieniężną, bądź stwierdzające jej istnienie. Z istoty pomocy społecznej i świadczeń z tego zakresu, w tym także pieniężnych (zasiłków) wynika natomiast, że świadczeń tych nie można uznać za należności pieniężne w rozumieniu art. 216 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Celem pomocy społecznej jest bowiem wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz.U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.). Przepisy tej ustawy przyznają więc jej adresatom określone uprawnienia, a związane z nimi ewentualne obowiązki, m.in. obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, mają charakter jedynie pochodny. Zaskarżenie decyzji w przedmiocie świadczeń z zakresu pomocy społecznej z uwagi na odmowę przyznania określonego świadczenia lub na jego wysokość nie oznacza zatem, że przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna oraz, że w takiej sprawie sądowoadministracyjnej występuje wartość przedmiotu zaskarżenia w rozumieniu art. 215 i 216 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2007 r., sygn. akt I OZ 625/07, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Dotyczy to również decyzji orzekających o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, których celem jest jedynie odwrócenie skutków, jakie wywołało wykonanie decyzji dotychczasowej przez wypłatę lub udzielenie świadczenia (W. Maciejko w: W. Maciejko, P. Zaborniak, "Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz", LexisNexis 2010, s. 398). W związku z powyższym, w sprawach skarg na decyzje w przedmiocie świadczeń z zakresu pomocy społecznej, w tym świadczeń rodzinnych, przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna o jakiej mowa w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia – ówcześnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 515/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Z powyższych względów, referendarz sądowy działając na podstawie art. 250 § 1 i art. 258 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz cytowanych powyżej przepisów orzekł jak w sentencji postanowienia.