III SA/Gd 564/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2021 r. sprawy ze skargi H.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 maja 2021 r., nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 26 lutego 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej jako "ustawa", Wójt Gminy odmówił H. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem K. K.. Jak wskazał organ pierwszej instancji, strona nie podejmuje zatrudnienia od 2016 r., obecnie przebywa na rencie z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznanej do dnia 28 lutego 2023 r. z powodu udaru. W chwili obecnej nie ma przeciwwskazań do podjęcia przez stronę zatrudnienia, nie ma jednak wskazań do pracy w charakterze nauczyciela. Mąż strony choruje neurologicznie od dziecka, ma problemy z orientacją, ale w obrębie swojego miejsca zamieszkania porusza się swobodnie i samodzielnie, nie jest osobą leżącą, nie ma problemów z samodzielną toaletą, we własnym zakresie jest w stanie się umyć, ubrać, spożywać posiłki, których cześć potrafi samodzielnie przygotować. Wymaga pomocy w załatwianiu spraw urzędowych, w przygotowaniu części posiłków, dopilnowaniu zażycia leków, które przyjmuje dwa razy dziennie. Zdaniem organu pierwszej instancji mąż strony nie wymaga całodobowej opieki, a jedynie pomocy o określonych porach – zazwyczaj rano, w południe bądź wieczorem, kiedy zażywa leki i spożywa posiłki. Nadto w miejscu zamieszkania przebywają również inni domownicy, tj. rodzice K. K., którzy podczas nieobecności wnioskodawczyni mają możliwość przypilnowania swego syna. W ocenie organu pierwszej instancji wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia od 2016 r., a okoliczność ta nie jest spowodowana stanem zdrowia jej męża, co oznacza, że niepodejmowanie przez wnioskodawczynię zatrudnienia pozostaje bez związku przyczynowo-skutkowego ze sprawowaniem częściowej opieki nad mężem. Ponadto wnioskodawczyni ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co zdaniem organu uniemożliwia przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując w uzasadnieniu odwołania, że z treści oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako bardziej korzystnego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego. Decyzją z dnia 18 maja 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania H. K., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, jednakże stosownie do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17) ww. wymieniona przesłanka negatywna nie dotyczy osób sprawujących opiekę mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W ocenie Kolegium świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jednak skarżącej z uwagi na niezachowanie przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy, polegającej na istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy nieaktywnością zawodową wnioskodawczyni a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem. Zatrudnienie skarżącej ustało w 2016 r., kiedy urodziła dziecko. Obecnie nie ma przeciwwskazań do podjęcia zatrudnienia, za wyjątkiem pracy nauczyciela. Mąż skarżącej jest zdolny do samoobsługi w zakresie utrzymania higieny osobistej, zaspokojenia potrzeb fizjologicznych, ubierania się, spożywania posiłków, przygotowywania prostych posiłków i podgrzania gotowych. Wymaga natomiast pilnowania w regularnym przyjmowaniu leków dwa razy dziennie oraz spożywania posiłków z uwagi na brak odczuwania potrzeby jedzenia. Skarżąca przygotowuje posiłki, towarzyszy mężowi w wizytach lekarskich, przygotowuje leki i pilnuje ich przyjęcia przez męża, a nadto robi zakupy, sprząta, gotuje, pierze, załatwia sprawy urzędowe, towarzyszy mężowi w spacerach, pomaga w przygotowaniu ubrania, opłaca rachunki. W ocenie Kolegium opieka zatem nie jest sprawowana całodobowo, zaś konieczne czynności opiekuńcze sprowadzają się do pilnowania przyjęcia leków i spożycia posiłków. W tym samym domu zamieszkują również rodzice K. K. (w wieku 63 i 66 lat), przebywający na emeryturze, którzy mogą również dopilnować przyjmowania leków i zjedzenia posiłku o określonej porze dnia. W ocenie Kolegium z ustaleń przeprowadzonych w trakcie postępowania wynika, że zakres opieki, jaką strona sprawuje nad mężem sprowadza się do podawania leków i posiłków, co nie trwa całego dnia, przy czym w tym zakresie mogą pomóc zamieszkujący wspólnie rodzice męża. Pozostałe opisane wyżej czynności nie stoją na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia w niepełnym wymiarze, skoro osoby pracujące na pełnych etatach również wykonują takie czynności , stanowiące codzienną rutynę. Nieaktywność zawodowa wnioskodawczyni spowodowana jest raczej stanem zdrowia wnioskodawczyni i opieką nad małymi dziećmi, a nie wyłącznie opieką nad mężem. H. K., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W ocenie skarżącej podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia, która to opieka nie musi być opieką całodobową. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na zaistnienie sytuacji określonej wskazanym przepisem sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej także jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 ustawy, wnioskujący o przedmiotowe świadczenie musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W niniejszej sprawie sporna była jedynie kwestia istnienia związku przyczynowego między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem – K. K.. Mąż skarżącej (ur. w 1980 r.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od 8. roku życia, zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 5 stycznia 2010 r. oraz że mąż skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanych unormowań wynika jednoznacznie, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 ustawy). Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, który w swym rozstrzygnięciu stwierdził, że opisana w art. 17 ust. 1 ustawy przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem a niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z ustalonego w toku postępowania administracyjnego i zaakceptowanego przez Sąd stanu faktycznego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że sprawowana przez skarżącą opieka nad mężem, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających męża w jego codziennym funkcjonowaniu nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa we wskazanym przepisie, co wynika zarówno z przedłożonego przez skarżącą w dniu 28 stycznia 2021 r. opisu czynności wykonywanych podczas opieki nad mężem, jak i z przeprowadzonego w dniu 19 lutego 2021 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że skarżąca wykonuje w zasadzie czynności dnia codziennego związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wspólnie z mężem, ale również z dwójką jej małoletnich dzieci oraz z rodzicami męża, pozostającymi na emeryturze. Do czynności tych należą te czynności, których wykonanie byłoby dla męża skarżącej niemożliwe lub utrudnione, w tym: sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, przygotowanie posiłków ( które należą do zwykłych czynności wykonywanych w gospodarstwie domowym), realizacja recept, wyjścia na spacery, do kościoła, załatwianie spraw urzędowych, wizyty lekarskie. Z opisu zakresu sprawowanej opieki wynika zatem, że jedynie w niewielkim stopniu stanowią one wsparcie męża skarżącej w chorobie, a do czynności bezpośrednio związanych z opieką i pielęgnacją należą podawanie leków oraz podawanie posiłków (dwa razy dziennie) ze względu na występujący u męża skarżącej brak potrzeby spożywania posiłków, a także przygotowywanie ubrań (dwa razy dziennie). Podkreślenia wymaga, że nie budziło wątpliwości – z uwagi na treść zarówno ww. wykazu czynności, jak i treści i wniosków wywiadu środowiskowego, że mąż skarżącej, mimo schorzeń, na które cierpi, nie jest osobą leżącą, lecz osobą samodzielną w znacznym zakresie czynności dnia codziennego. Porusza się on samodzielnie, a także ubiera się, spożywa przygotowane posiłki, przyjmuje przygotowane leki. Stan zdrowia męża skarżącej nie zmusza go do ciągłego leżenia i choć powoduje, że mąż skarżącej wymaga wsparcia w niektórych czynnościach, to jednak nie napotyka on na trudności w zakresie własnej higieny i fizjologii, a nadto może również sam pozostać bez opieki bez ryzyka dla jego życia lub zdrowia. Wsparcia mężowi skarżącej mogą udzielić też wspólnie z nim i ze skarżącą zamieszkujący jego rodzice. Wyjaśnić należy na marginesie, że ocena przebiegu pracy zawodowej skarżącej, a w zasadzie jej braku od 2016 r., nie może być uznana za przesłankę braku związku pomiędzy sprawowaną aktualnie przez skarżącą opieką i niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana adekwatnie do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. Przede wszystkim bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Stąd też - wbrew stanowisku organu pierwszej instancji – sam fakt, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia od 2016 r. nie oznacza, że w czasie złożenia przedmiotowego wniosku, tj. w lutym 2021 r., niepodejmowanie przez nią zatrudnienia tylko z tego powodu pozostaje bez związku ze sprawowaniem opieki nad mężem. Błędne w powyższym zakresie stanowisko organu pierwszej instancji, nieskorygowane wyraźnie przez organ odwoławczy, nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, bowiem organy prawidłowo ustaliły, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem nie uzasadnia stwierdzenia, że zachodzi związek pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia w niepełnym wymiarze czaru pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Opisane czynności opiekuńczo-pielęgnacyjne bezpośrednio związane z chorobą męża zajmują skarżącej niewielką ilość godzin w ciągu doby. Oczywiście skarżąca powinna nieść pomoc mężowi poprzez wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jednak tego rodzaju czynności wykonywane są także przez osoby pracujące. W toku postępowania - czy to w treści wniosku, czy to w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji - skarżąca nie wykazała okoliczności, wskazujących na szerszy zakres sprawowanej opieki. Również w skardze nie przedstawiono argumentacji podważającej dokonaną przez organ odwoławczy ocenę stanu faktycznego sprawy. Z poczynionych natomiast prawidłowych ustaleń wynika, że mąż skarżącej nie wymaga szczególnej pielęgnacji i obsługi, co ma bezpośredni wpływ na możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Słusznie SKO wywiodło zatem, że zakres opieki skarżącej nad mężem nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub pracy zarobkowej w jakiejkolwiek formie wskazanej w art. 3 pkt 22 ustawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę - jako bezzasadną - oddalił.