III SA/Gd 632/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Felicja Kajut po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku formularza z uzupełnionym brakiem formalnym – 3 września 2014 r.) M. W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W świetle zawartego w formularzu oświadczenia wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe zamieszkując w lokalu o powierzchni 31,7 m2. Ponadto jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,51 ha, z którego to nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Wnioskodawczyni nie posiada jakichkolwiek przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Z dodatkowego oświadczenia pisemnego datowanego na dzień 2 września 2014 r. wynikało, że istniejący od 2009 r. stan zalewania nieruchomości wnioskodawczyni uniemożliwia wykorzystywanie nieruchomości na cele związane z certyfikowaną ekologiczną produkcją rolniczą. W bieżącym utrzymaniu pomagają jej osoby prywatne, które nie są z nią spokrewnione. Osoby te udzielają wnioskodawczyni pożyczek pieniężnych umożliwiających zakup żywności oraz regulowanie należności za media. W miesiącu kwietniu 2014 r. wnioskodawczyni otrzymała z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 6.965,89 zł tytułem dopłaty obszarowej, którą to w całości przeznaczyła na spłatę istniejącego zadłużenia. Wnioskodawczyni ubiegała się nadto o pomoc na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej jednakże stosowna pomoc nie została jej udzielona. Wnioskodawczyni wskazała ponadto, że posiada zadłużenie wobec kilku instytucji, w tym Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji. Co istotne, względem wnioskodawczyni zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S.. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r. Referendarz sądowy odmówił M. W. przyznania prawa pomocy, stwierdzając, że skarżąca wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, że w jej przypadku nastąpiła tak daleka zmiana sytuacji materialnej, która uzasadniałaby odmienną ocenę jej wniosku. M. W. wniosła sprzeciw od tego postanowienia, wnosząc o przyznanie prawa pomocy. Wskazała, że znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej, zaś odmowa przyznania jej prawa pomocy pozbawia ją możliwości wniesienia skargi kasacyjnej, co narusza jej prawo do sądu. Zarzuciła również, że w postanowieniu referendarza znajduje się szereg błędów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępnie należy wskazać, że przedmiotem rozpoznania Sądu jest kolejny, a mianowicie drugi wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W wyniku rozpoznania pierwszego wniosku, postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2014 r. wydanego w sprawie dołączonej o sygn. III SO/Gd 5/13 z wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego) odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Zażalenie od tego orzeczenia zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2014 r. (sygn. akt I OZ 335/14). Trzeba wskazać, że po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, przy czym rozpoznanie tego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd. Tym samym ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt II OZ 830/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Biorąc pod uwagę uregulowania ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd winien zatem w pierwszej kolejności zbadać, czy w okresie po wydaniu postanowienia z dnia 13 stycznia 2014 r. sytuacja materialna skarżącej uległa zmianie, a jeśli tak, to czy zmiana ta uzasadnia przyznanie skarżącej prawa pomocy. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie skorzystano z tej możliwości i zobowiązano skarżącą do dostarczenia wyszczególnionych w zarządzeniu z dnia 4 września 2014 r. dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawczyni. W odpowiedzi M. W. przedłożyła: faktury VAT za energię elektryczną na kwoty 180,91 zł za maj (miejsce poboru [...]), 129,44 zł za okres 7 maja – 7 lipca 2014 r. (miejsce poboru [...]), faktury za dostarczanie wody i odprowadzenie ścieków na kwoty 166,92 zł (za okres 26 lutego – 28 maja 2014 r.), 522,55 zł (za okres 29 maja – 26 sierpnia 2014 r.), faktury za paliwo gazowe na kwoty 537,33 zł (za okres 3 kwietnia – 3 czerwca 2014 r.), 334,16 zł (za okres 3 czerwca – 31 lipca 2014 r.), zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 20 sierpnia 2014 r. opiewające na kwotę 132,16 zł, nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 5 września 2014 r. zasądzający od wnioskodawczyni kwotę 985 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 6 września 2013 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 227 zł tytułem kosztów procesu, zaświadczenie z dnia 3 grudnia 2014 r. wydane przez Bank Zachodni WBK S.A. Oddział w S. potwierdzające dokonanie przelewu na rachunek bankowy wnioskodawczyni przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w dniu 3 kwietnia 2014 r. oraz brak transakcji w okresie późniejszym, elektroniczne zestawienia z dwóch rachunków bankowych prowadzonych dla wnioskodawczyni przez mBank S.A. za okres 1 kwietnia 2013 r. – 2 listopada 2014 r., dodatkowe pisemne oświadczenie wnioskodawczyni, z którego wynika, że płatność z [...] za rok 2014 nastąpi wiosną 2015 r., w okresie lipiec – wrzesień 2014 r. wnioskodawczyni pożyczyła od osób prywatnych łącznie 3.946,11 zł; z pożyczek od osób prywatnych ww. finansuje również koszty związane z wysadzaniem nowych upraw w swoim gospodarstwie, postępowanie egzekucyjne o sygnaturze [...] zostało zakończone wobec nieściągalności zadłużenia, saldo rachunku zwykłego prowadzonego przez mBank S.A. wynosi minus 4.097,66 zł i wynika z dokonanych zajęć egzekucyjnych, kopię zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z jej rachunku bankowego z dnia 14 listopada 2014 r. opiewającego na kwotę 3.032 zł. W tym stanie należało uznać, co następuje: Analiza złożonego formularza PPF oraz przedłożonych pism, kopii dokumentów i rachunków ponownie wykazała, że nie są one wystarczające do dokonania pełnej oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. Zważyć należy, że dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia została zobowiązana skarżąca, jest niezbędne do prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Sytuacja majątkowa skarżącej nasuwa szereg wątpliwości, co do rzetelności obrazu jaki rysuje się z treści wniosku oraz dodatkowego oświadczenia. Skarżąca nadal nie wyjaśniła kwestii dochodów z gospodarstwa rolnego. Nie zasługuje bowiem na wiarę okoliczność, że podejmowana w tym zakresie działalność w postaci nasadzeń nie przynosiła żadnych dochodów, bowiem, jak twierdzi skarżąca uprawy zostały przez nią utracone. Wobec twierdzenia o braku dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego należy przyjąć, że zostały one utracone w całości, co należy poddać w wątpliwość, mając na uwadze duży areał nasadzeń. Okoliczność otrzymywania dopłat obszarowych wskazuje, że skarżąca uprawia ziemię, dopłaty obszarowe przysługują bowiem do ziemi utrzymanej w dobrej kulturze agrotechnicznej. Dopłata przysługuje zaś rolnikowi wówczas, gdy spełnione zostaną warunki wskazane w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 ze zm.), z którego wynika, że zasadniczym warunkiem otrzymania dopłaty jest użytkowanie rolnicze zgłoszonego obszaru, przy czym zgłoszony obszar musi być użytkowany zgodnie z normami, tj. w dobrej kulturze rolnej przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności. Skarżąca oświadczyła, że utrzymuje się z zaciągniętych od osób prywatnych pożyczek. Podkreślić należy, że skarżąca wniosła do tutejszego sądu kilkadziesiąt skarg. W szeregu tych spraw skarżąca składała wnioski o przyznane prawa pomocy wskazując, że środki na utrzymanie uzyskuje z pożyczek od osób prywatnych, wskazując na ich wysokość w granicach od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych (w jednej ze spraw skarżącej rozpoznawanych w tut. Sądzie o sygnaturze I SA/Gd 1598/13 skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy wskazywała na swój dług od osób prywatnych w wysokości 87.000 zł). Okoliczność utrzymywania się przez skarżąca w okresie ostatnich kilku lat z zaciąganych u znajomych pożyczek jest, zdaniem Sądu, sprzeczna z zasadami doświadczenia życiowego i poddaje w wątpliwość oświadczenie skarżącej o źródłach finansowania jej wydatków i stanie dochodów. Z przedstawionej przez skarżąca sytuacji wynika, że utrzymuje się ona z pożyczek od osób prywatnych, niespokrewnionych oraz z dopłat otrzymywanych z tytułu posiadanych gruntów rolnych. Na bieżąco ma opłacone rachunki za media (gaz, woda, energia elektryczna), mimo, że nie są to rachunki niskie jak na jednoosobowe gospodarstwo, co przeczy twierdzeniom skarżącej o jej trudnej sytuacji majątkowej. Przykładowo poziom zużycia wody jest wyjątkowo wysoki i zdecydowanie odbiega od średniego zużycia w gospodarstwach jednoosobowych, wynoszące w granicach maksymalnie do 5 m3 wody miesięcznie na mieszkańca. Tymczasem wnioskodawczyni zużyła w czerwcu, lipcu i sierpniu po 24 m3. Wskazuje to na fakt, że skarżąca nie jest osobą ubogą, w takiej sytuacji dążyłaby ona bowiem do minimalizacji ponoszonych kosztów utrzymania i podważa wiarygodność jej twierdzeń o stanie jej dochodów i majątku. W ocenie Sądu przedstawione wyżej okoliczności wskazują, że skarżąca uchybiła obowiązkowi złożenia pełnych, wyczerpujących wyjaśnień odnośnie jej stanu majątkowego. Sąd nie mógł zatem uznać, że stan majątkowy skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni nie są znane, albowiem uchyla się ona od podania wiarygodnych informacji w tym przedmiocie. Nadto oceniając sytuację majątkową skarżącej uwzględnić należało fakt, że skarżąca jest właścicielką kilkuhektarowego gospodarstwa rolnego, zatem jej sytuacji nie można ocenić jako złej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie podejmuje jakichkolwiek działań ukierunkowanych na pozyskiwanie dochodu z rozległego gospodarstwa rolnego. W prowadzonym postępowaniu wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, że możliwość wykorzystania tego majątku w celu osiągnięcia jakichkolwiek dochodów jest a limine wyłączona. Ponadto jako sprzeczne poczytać należy dwa złożone do akt oświadczenia: oświadczenie o niemożliwości korzystania z gospodarstwa rolnego z uwagi na jego zalewanie oraz oświadczenie o corocznym wysadzaniu nowych upraw (obydwa zawarte w oświadczeni pisemnym z dnia 2 września 2014 r.). Co więcej, z akt rozpatrywanej sprawy nie wynika w żaden sposób, że wnioskodawczyni jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Skoro więc wnioskodawczyni posiada możliwości zarobkowe, próbę przeniesienia ciężaru ponoszenia wydatków w swojej indywidualnej sprawie sądowej na współobywateli – ze środków budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia – należy w kontekście zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy oceniać negatywnie (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Natomiast, jeżeli dostęp jednostki do sądu może być ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy też w sposób faktyczny, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z przepisami z art. 9, 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i 78 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), jeśli ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, a więc jeśli zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, powinien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, publ. Lex nr 75481). Oznacza to, że skoro skarżąca nie wykazała, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w konsekwencji następuje odmowa przyznania stronie prawa pomocy, to nie można w takiej sytuacji mówić o naruszeniu jej prawa do sądu. Reasumując należy wskazać, że w kolejnym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni nie umożliwiła dokonania rzetelnej i pełnej oceny swojej sytuacji majątkowej. Ponadto należy mieć na uwadze, że po rozpoznaniu poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie miały miejsca zdarzenia umożliwiające inną ocenę rozpatrywanego żądania. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Gdańsku na mocy art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.