III SA/Gd 665/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2020 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia 27 lutego 2020 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. T. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 27 lutego 2020 r., nr [...] Burmistrz Miasta, działając na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej powoływanej jako "u.ś.r."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej w skrócie jako "k.p.a.") odmówił A. T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką – H. G. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z dnia 31 stycznia 2020 r. A. T. (zwana dalej "stroną" lub "skarżącą") wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Z akt sprawy wynika, że H. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 13 lutego 2012 r., nr [...], w którym stwierdzono, że nie da się ustalić momentu powstania niepełnosprawności. Natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 4 czerwca 2004 r. (a więc powstał w wieku 64 lat). Z orzeczenia wynika także, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zdaniem organu istotny jest też fakt, że strona jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. z prawem do zasiłku od dnia 15 stycznia 2020 r. do dnia 15 października 2020 r. W toku postępowania przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania podopiecznej. Wynika z niego, że matka strony jest rozwiedziona, cierpi na przewlekłe schorzenia (neurologiczne, kręgosłupa, skoki ciśnienia), porusza się z trudem po obrębie mieszkania, przy asyście innych osób z powodu zawrotów głowy. Stan po zawale, ma zaniki pamięci i wymaga nadzoru w przyjmowaniu leków, spożywaniu pokarmów, ma trudności w jedzeniu z powodu drżenia rąk. Cierpi na zaburzenia snu z powodu bolesności nóg i kręgosłupa. Od września 2018 r. matka zamieszkała z córką, aby mieć zapewnioną stałą opiekę. Wcześniej zamieszkiwała w S. gdzie opiekował się nią syn zamieszkały w tej samej miejscowości. Strona regularnie dojeżdżała do matki i wraz z bratem sprawowała opiekę. Aktualnie H. G. pozostaje pod stałą opieką córki, zamieszkują wspólnie w jej domu. Jak wynika z oświadczenia strony jest jednym z dwójki dzieci H. G. Brat strony A. G. pracuje zawodowo. Brak prawa jazdy, samochodu i zatrudnienie utrudniają sprawowanie opieki nad matką. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki we wrześniu 2019 r. strona zrezygnowała z zatrudnienia, aby całkowicie przejąć opiekę nad matką. Z opinii pracownika socjalnego strona zaspakaja codzienne potrzeby matki poprzez przygotowywanie i podawanie posiłków, nadzoruje przyjmowanie leków, masuje i oklepuję matkę z powodu niewydolności serca i układu oddechowo krążeniowego jak również zapewnia stały kontakt z lekarzami specjalistami, to jest kardiologiem, neurologiem, okulistą i lekarzem rodzinnym. W rozpatrywanej sprawie nie została spełniona konieczna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ w orzeczeniu o niepełnosprawności ustalono, że nie da się ustalić momentu powstania niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 4 czerwca 2004 r. Zatem czas powstania niepełnosprawności matki strony nie mieścił się w przedziale wiekowym zakreślonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Niemniej, jednak w uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wyraził pogląd, że wyrok ten nie oznacza usunięcia kryterium daty powstania niepełnosprawności z ustawy. Nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest w dalszym ciągu wiążący. Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia derogacyjnego skutku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści tego przepisu. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 kwietnia 2020 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że matka strony zgodnie z orzeczeniem z dnia 13 lutego 2012 r. posiada znaczny stopień niepełnosprawności stwierdzony na stałe. Z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje oraz że matka wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wywiad środowiskowy z dnia 18 lutego 2020 r. potwierdza, że należytą opiekę matce zapewnia córka. W dalszej kolejności Kolegium przywołało wyrok Trybunału Konstytucyjny z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wskazując że jego skutkiem jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania. Organ odwoławczy podzielił linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów. Jednak z przedłożonych akt sprawy wynika, że strona jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku od 15 stycznia 2020 r. do 15 października 2020 r., co w ocenie Kolegium wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. A. T. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie A. T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wnosiła też o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, - naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to, nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony przedstawił szeroką argumentację związaną z przysługującym skarżącej prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Jednoczenie podniosło, że skarżącej nie przysługuje świadczenie opiekuńcze. Pismem z dnia 29 czerwca 2020 r. organ przychylił się do wniosku o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednak nie z przyczyn wskazanych w skardze. Należy bowiem na wstępie zwrócić uwagę, że organy nie orzekały na podstawie przepisów wymienionych w skardze (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b lub art. art. 27 ust. 5 u.ś.r.). Z akt sprawy nie wynika aby skarżącej wcześniej przysługiwał specjalny zasiłek opiekuńczy. Znajduje się tam jedynie oświadczenie skarżącej, że nie skorzysta z możliwości ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 13 lutego 2012 r., nr [...] wynika, że daty wystąpienia niepełnosprawności u H. G. nie można ustalić. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 4 czerwca 2004 r. a ponadto wymaga ona stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Tym samym niepełnosprawność matki strony nie powstała przed ukończeniem 18 lub 25 roku, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W kwestii różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi ze względu na moment powstania niepełnosprawności Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, zgodne z jednolitym obecnie orzecznictwem sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 728/19). Zatem organ odwoławczy słusznie przyjął, że data powstania niepełnosprawności u wymagającej opieki matki skarżącej nie wpływa na zasadność przyznania przedmiotowego świadczenia. Nie jest trafne natomiast stanowisko organu, że status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku wyklucza możliwość przyznania A. T. świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślania wymaga, że jednoznaczny w swej treści przepis art. 17 ust. 6 u.ś.r. stanowi, iż zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. również wyrok WSA w Kielcach z dnia 8 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Ke 629/18). Tym samym wskazana okoliczność nie mogła stanowić podstawy odmowy przez organ administracji publicznej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy nadto, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 1409 ze zm.) przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego spowoduje utratę przez nią statusu osoby bezrobotnej, a co za tym idzie także i prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze wniosku skarżącej o przyznanie jej przez Sąd wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, należy wyjaśnić, że w myśl przepisu art. 145 § 1 p.p.s.a. uprawnienia wojewódzkiego sądu administracyjnego są ograniczone do orzekania o charakterze kasacyjnym. Sąd administracyjny nie może zatem wkraczać w kompetencje organu administracji publicznej zastępując go w rozstrzyganiu sprawy administracyjnej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji (punkt pierwszy sentencji wyroku). O kosztach postępowania (punkt drugi sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego ją adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Ponownie rozpoznając sprawę, organy uwzględnią przedstawioną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. Dokonując oceny wniosku organy winny zbadać czy stan faktyczny sprawy wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z omawianego przepisu, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis ten został uznany za niekonstytucyjny na mocy wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz czy w sprawie zachodzą inne przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).