III SA/Gd 679/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 7 września 2012 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 19 października 2012 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 6 listopada 2012 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach odbywający karę pozbawienia wolności J. J. nie posiada jakichkolwiek środków finansowych i z tych powodów nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W związku z tym, iż oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 9 listopada 2012 r., wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania pisemnej informacji od Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] czy odbywający karę pozbawienia wolności J. J.: a) świadczy aktualnie lub świadczył pracę podczas odbywania kary; jeżeli tak, to jaki osiągnął z tego tytułu dochód i za jaki okres oraz jaka jest wysokość jego aktualnego dochodu miesięcznego; b) posiada aktualnie do dyspozycji jakiekolwiek środki pieniężne, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej, podania ich wysokości. Ponadto zobligowano wnioskodawcę do oświadczenia, czy w okresie ostatnich trzech lat wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa, osobom prawnym lub osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym skarżącego pełnomocnikom procesowym). W przypadku odpowiedzi twierdzącej zobowiązano skarżącego do wskazania sądów, które rozpatrywały ww. sprawy w okresie ostatnich trzech lat, dat i sygnatur wydanych orzeczeń oraz podania informacji o treści zapadłych rozstrzygnięć z uwzględnieniem wysokości kwot zasądzonych oraz finalnie wypłaconych na jego rzecz. W odpowiedzi na powyższe wezwanie (datowanej na dzień 15 listopada 2012 r.) wnioskodawca nadesłał oświadczenie, zgodnie z którym we wskazanym okresie nie składał jakichkolwiek pozwów. Zarządzeniem z dnia 26 listopada 2012 r. wnioskodawca został zobligowany do złożenia dodatkowego oświadczenia, czy w okresie ostatnich trzech lat inicjował jakiekolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego; jeżeli tak – wnioskodawca winien był podać przed jakimi sądami przedmiotowe postępowania się toczyły, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca nadesłał pismo, w którym oświadczył, że w ostatnich trzech latach takie postępowania nie zostały przez niego zainicjowane. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Identyczne rozstrzygnięcie w następstwie wniesienia sprzeciwu zostało wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w dniu 16 stycznia 2013 r. Z kolei postanowieniem z dnia 14 marca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie J. J. na ww. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydane w dniu 16 stycznia 2013 r. W dniu 1 marca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął wysłany na adres Naczelnego Sądu Administracyjnego kolejny wniosek J. J. o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten został uzupełniony poprzez złożenie urzędowego formularza PPF w dniu 4 kwietnia 2013 r. (ze wskazaniem, że wnioskodawca zwraca się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata). Do formularza PPF załączone zostało zaświadczenie z dnia 27 marca 2013 r. wydane przez Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] i obrazujące stan środków należnych wnioskodawcy z tytułu tzw. akumulacji oraz stan zajęć komorniczych. Celem ustalenia, czy zaszły jakiekolwiek nowe okoliczności w okresie po 15 grudnia 2012 r., które mogłyby skutkować odmienną oceną sytuacji wnioskodawcy w kontekście jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 9 kwietnia 2013 r. wnioskodawca został zobligowany do przedłożenia następujących dokumentów: a) pisemnej informacji od Dyrektora Aresztu Śledczego [...] czy wnioskodawca świadczy aktualnie pracę podczas odbywania kary a jeżeli tak to jaka jest wysokość jego aktualnego dochodu miesięcznego; b) oświadczenia czy w okresie od dnia 15 grudnia 2012 r. do chwili obecnej wnioskodawca inicjował jakikolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego (przed sądami powszechnymi i administracyjnymi); jeżeli tak – wnioskodawca winien podać przed jakimi sądami przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone; c) oświadczenia czy w okresie od dnia 15 grudnia 2012 r. do chwili obecnej wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa (w tym Aresztowi Śledczemu [...]), osobom prawnym lub osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym); w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca został zobowiązany do wskazania sądów, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, dat i sygnatur wydanych orzeczeń oraz podania informacji o treści zapadłych rozstrzygnięć z uwzględnieniem wysokości kwot zasądzonych oraz ewentualnie wypłaconych na jego rzecz; d) oświadczenia w przedmiocie dat oraz kwot środków pieniężnych przekazanych przez wnioskodawcę osobom fizycznym w ramach darowizn w okresie ostatnich trzech lat. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo, w którym wskazał, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie składał jakichkolwiek pozwów oraz skarg na przewlekłość postępowania sadowego. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że z uwagi na posiadanie wykształcenia podstawowego i zły stan zdrowia nie podejmował zatrudnienia w trakcie osadzenia. Równocześnie wnioskodawca oświadczył, że nie przekazywał jakichkolwiek kwot pieniężnych tytułem darowizn. Do nadesłanego pisma wnioskodawca załączył zaświadczenie z dnia 12 kwietnia 2013 r. (podpisane przez Zastępcę Dyrektora Aresztu Śledczego [...]), zgodnie z którym posiada na koncie depozytowym jako akumulację kwotę 1.235,18 zł. Z treści przedmiotowego oświadczenia wynikało ponadto, że wnioskodawca obciążony jest zajęciami komorniczymi w łącznej kwocie 104.881,19 zł. W tym stanie należało wskazać, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie takich okoliczności należy zatem do strony wnioskującej, która powinna w treści składanego formularza PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Prawa pomocy należy odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 ww. ustawy wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Co istotne, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (jak w niniejszej sprawie), wnioskodawca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznanie kolejnego wniosku nie może jednakże polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2011 r. sygn. akt II OZ 830/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że nie sposób uznać by wnioskodawca w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił nowe okoliczności odnoszące się kompleksowo do jego sytuacji majątkowej. Za okoliczność przesądzającą automatycznie o zasadności złożonego wniosku nie może być bowiem uznana zmiana stanu zadłużenia wnioskodawcy obciążonego zajęciami komorniczymi. Analiza złożonego formularza PPF oraz przedłożonych dokumentów i oświadczeń ponownie wykazała, że dane co do sytuacji materialnej wnioskodawcy są rozbieżne a sam wnioskodawca nie chce usunąć wszelkich zaistniałych w tej materii niejasności. Co warte podkreślenia, referendarz sądowy nie jest zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych z uwagi na postawę danego wnioskodawcy nie jest możliwa. Takiej oceny nie sposób dokonać w niniejszej sprawie a przyczyną takiego stanu rzeczy jest postawa samego wnioskodawcy. Pierwszą okolicznością przemawiającą za odmową przyznania prawa pomocy jest niekompletność oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach wnioskodawcy. Warto bowiem zauważyć, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zawarto jakichkolwiek danych, które w istocie mogłyby obrazować sytuację majątkową wnioskodawcy. Wszystkie rubryki formularza PPF mające zobrazować ww. okoliczności faktyczne (tj. rubryki od 6 do 11) zostały przez wnioskodawcę wypełnione sformułowaniem "brak". Jedynie z zaświadczenia z dnia 12 kwietnia 2013 r. podpisanego przez Zastępcę Dyrektora Aresztu Śledczego [...] wynika, że wnioskodawca odbywający karę pozbawienia wolności posiada jako akumulację określoną kwotę należności pieniężnych oraz zadłużenie w ww. wysokości. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Co istotne, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy składane są pod reżimem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), o czym świadczy stosowne pouczenie zawarte w pkt 13 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawcę należycie pouczonego w zakresie obowiązków wynikających z przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - jak wskazano powyżej - nie zawierało jakichkolwiek dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego obecnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też zarządzeniem z dnia 9 kwietnia 2013 r. r. zwrócono się do wnioskodawcy o jego uzupełnienie wskazując jakie oświadczenia należy w tej materii złożyć. Podkreślić należy, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy w postaci niedostarczenia dokumentów bądź niezłożenia wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). W odpowiedzi na powyższe zarządzenie wnioskodawca wskazał, że nie jest zatrudniony odpłatnie. Ponadto w sposób transparentny oświadczył, że w okresie ostatnich 6 miesięcy nie składał jakichkolwiek pozwów i skarg na przewlekłość postępowania sądowego oraz nie przekazywał żadnych kwot tytułem darowizn. Referendarz rozpatrujący przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy uznał, że oświadczenia wnioskodawcy składane w kolejnym postępowaniu w tym przedmiocie, w tym te dotyczące braku inicjowania określonych postępowań sądowych są z oczywistych względów niewiarygodne i jako takie – w kontekście niewyjaśnienia sytuacji materialnej wnioskodawcy - rzutować muszą na odmowę przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do powyższej konstatacji należy w pierwszej kolejności wskazać, że aktach sprawy III SA/Gd 437/11 prowadzonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku znajduje się oświadczenie wnioskodawcy datowane na dzień 4 listopada 2011 r., w świetle którego wnioskodawca jest inicjatorem ponad 6 tysięcy spraw sądowych. Referendarzowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z urzędu znany jest fakt inicjowania kolejnych postępowań cywilnych zmierzających do uzyskania określonych środków pieniężnych tytułem odszkodowania. W postępowaniach tych w charakterze pozwanych występują najczęściej pełnomocnicy procesowi udzielający mu pomocy prawnej z urzędu. Za niewiarygodnością samego wnioskodawcy przemawia nadto fakt, iż w realiach rozpatrywanej sprawy wnioskodawca dwukrotnie zainicjował przed Naczelnym Sądem Administracyjnym postępowanie w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego, składając stosowne skargi w dniach 3 stycznia i 2 kwietnia 2013 r. Z kolei w ww. oświadczeniu z dnia 18 kwietnia 2013 r. wnioskodawca wezwany w trybie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oświadcza, że "[...] na przełomie ostatnich sześciu miesięcy nie składał żadnych pozwów i skarg na przewłokę [...]". Powyższe okoliczności faktyczne w zestawieniu z niewiarygodnymi oświadczeniami wnioskodawcy przemawiają za uznaniem, że wnioskodawca w sposób selektywny i niepełny stara się przedstawiać swoją sytuację materialną. Tymczasem koniecznością jest żeby oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy było jak najbardziej rzetelne i kompletne (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 164/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza ewentualne należności pieniężne (zasądzone w procesach sądowych o zapłatę lub o odszkodowanie, względnie kwoty przyznane w postępowaniach dotyczących przewlekłości postępowania sądowego, które wbrew temu co twierdzi wnioskodawca były i są prowadzone) muszą rzutować na kwestię zasadności ubiegania się przez wnioskodawcę o przyznanie prawa pomocy. Ponadto w sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą pozbawioną wolności jedynie pełne, rzetelne dane dotyczące kwot zasądzonych odszkodowań pieniężnych i przyznanych świadczeń podane przez samego wnioskodawcę mogą stanowić dla referendarza podstawę do oceny, czy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na wyżej opisaną postawę wnioskodawcy w rozpatrywanej sprawie w dalszym ciągu (to jest w następstwie złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy) nie można w istocie ustalić jaki jest rzeczywisty stan majątkowy wnioskodawcy. Wnioskodawca w mnogości inicjowanych przez siebie postępowań składa bowiem sprzeczne, wykluczające się wzajemnie oświadczenia. Co warte podkreślenia, użyte w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanie "[...] gdy osoba ta wykaże [...]" oznacza, że to wyłącznie na stronie wnioskującej o prawo pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona powinna zatem podejmować wszelkie czynności, które przekonałyby referendarza czy też sąd co do zasadności złożonego wniosku. Pozytywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem jedynie od tego, co zostanie przez niego wykazane. Jeżeli wnioskodawca w toku prowadzonego postępowania podaje informacje dotyczące swojej sytuacji dalece odbiegające od rzeczywistości, względnie przedstawia swoją sytuację materialną w sposób lakoniczny bądź sprzeczny akcentując wyłącznie te informacje, które mogą świadczyć o jego trudnej sytuacji (np.: przesyła zaświadczenie o stanie środków pieniężnych w formie akumulacji lub o stanie zajęć komorniczych dotyczących jego osoby wydane przez dyrektora jednostki penitencjarnej) referendarz nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2012 r.; sygn. akt II OZ 458/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto podkreślić, że uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma bowiem – czego wnioskodawca zdaje się nie dostrzegać - charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym, wyżej wskazanym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanym przypadku wnioskodawca w dalszym ciągu nie dołożył wszelkich starań, by w sposób zupełny i zgodny z rzeczywistością zobrazować swoją obecną sytuację majątkową. Biorąc zaś pod uwagę wszystkie wyżej wskazane okoliczności, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, bowiem nie przedstawił on nowych, istotnych okoliczności, które mogłyby skutkować odmienną oceną jego sytuacji materialnej w kontekście istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W reasumpcji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.