III SA/Gd 708/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Specjalista Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2022 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 11 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. umarza postępowanie administracyjne. Decyzją z dnia 11 czerwca 2021 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, działając na podstawie art. 50 ust. 18 w związku z art. 50 ust. 16 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 1398 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", orzekł, że B. K. jest zobowiązana do zwrotu kosztów, które poniósł Narodowy Fundusz Zdrowia za świadczenia opieki zdrowotnej udzielone jako osobie nieuprawnionej w dniach 19 i 20 maja 2016 r., w łącznej wysokości 1.768 zł. Organ w uzasadnieniu wskazał, że B. K. w dniach 19 i 20 maja 2016 r. skorzystała ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych przez NFZ. W tym okresie nie była objęta ubezpieczeniem zdrowotnym z żadnego tytułu i tym samym posiadała status osoby nieuprawnionej do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej. Zgodnie z art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2a albo 6 (art. 50 ust. 16 pkt 2) lub posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu (art. 50 ust. 16 pkt 1) osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia, z wyłączeniem osoby, której udzielono świadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1 (świadczenia z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej). Jednocześnie art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach stanowi, że koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów został zawieszony na podstawie art. 15zzs ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). B. K. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wyjaśniając, że w dniach 19 i 20 maja 2016 r. korzystała z leczenia szpitalnego (planowany zabieg) w "A" Sp. z o.o. Pismem z dnia 6 marca 2021 r. poinformowała Fundusz, że przed udzielonym świadczeniem kontaktowała się z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, aby uzyskać informację, czy posiada prawo do korzystania z refundowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia świadczeń. Inspektor, z którą się kontaktowała w dniu 17 maja 2016 r. potwierdziła jej prawo oraz wydała dokument, który miała przedłożyć w szpitalu jako potwierdzenie jej uprawnień do korzystania ze świadczeń zdrowotnych NFZ, co uczyniła. Skarżąca uważa, że nie może zostać obciążona zwrotem kosztów leczenia szpitalnego, z którego skorzystała w dobrej wierze, potwierdzonej przez pracownika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]. Informacje uzyskane w ZUS uznała za wiarygodne i nie budzące wątpliwości, co do ich zgodności ze stanem faktycznym. Skarżąca dodała, że nie chcąc narażać się na ponoszenie dodatkowych kosztów postępowania egzekucyjnego w dniu 28 czerwca 2021 r. zapłaciła dochodzoną należność. W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ powtórzył swoją argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach stanowi, że koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Skarżącej udzielono świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w dniach 19 i 20 maja 2016 r. (leczenie szpitalne). Zgodnie z art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 18, jeżeli od dnia, w którym zakończono udzielanie świadczenia opieki zdrowotnej, o którym mowa w ust. 15, upłynęło 5 lat. Przepis ten określa zatem maksymalny termin, do którego może być wydana decyzja, ustalająca obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, ich wysokość oraz termin płatności. Skoro udzielanie skarżącej świadczeń zakończono w dniach 20 maja 2016 r., to po 20 maja 2021 r., z uwagi na upływ pięcioletniego terminu, wydanie decyzji, o której mowa w art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach, nie było już możliwe. Organ w ciągu maksymalnie 5 lat winien zebrać niezbędne dokumenty i przeprowadzić postępowanie administracyjne w celu wydania decyzji obciążającej pacjenta kosztami udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Przekroczenie tego terminu uniemożliwiało wydanie decyzji. Wydanie decyzji w niniejszej sprawie w dniu 11 czerwca 2021 r. nastąpiło po upływie terminu 5-letniego. Zgodnie art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842 ze zm.), zwanej dalej ustawą antycovidową w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID bieg terminów procesowych w postępowaniach administracyjnych nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Sąd nie podziela stanowiska organu, że powyższy przepis skutkował zawieszeniem biegu terminu 5-letniego przewidzianego na wydanie decyzji. Trzeba podkreślić, że przepis ten dotyczył terminów prawa procesowego, a nie materialnego. Wyraźne uregulowanie skutków wstrzymania rozpoczęcia biegu lub też zawieszenia biegu terminów prawa procesowego w cytowanych powyżej przepisach powoduje, że Sąd nie może domniemywać skutku w postaci automatycznego przedłużenia terminu materialnego na wydanie decyzji przez organ. Organ administracyjny zgodnie z art.7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. ma obowiązek działać na podstawie przepisów prawa. Skoro przepis prawa nie określał skutków przedłużenia terminów prawa materialnego na korzyść organu, to brak jest podstawy prawnej do tego typu interpretacji (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 23 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 441/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 367/21 i przywołana tam argumentacja). Wskazać także należy, że ustawodawca w art. 15zzr ust. 1 pkt 3 ustawy antycovidowej zawiesił bieg terminu prawa administracyjnego w zakresie przedawnienia, lecz zawieszenie to nie dotyczy biegu terminu przewidzianego na wydanie decyzji. Przedawnienie ustalonych zobowiązań dotyczących obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej mogło rozpocząć bowiem swój bieg dopiero po wydaniu decyzji przewidzianej w art. 50 ust. 18 ustawy. W art. 50 ust. 21 ustawy wskazano, że należności, o których mowa w ust. 18, ulegają przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Należność dotycząca obowiązku poniesienia kosztów opieki zdrowotnej nie powstaje z mocy prawa, ale na podstawie decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Instytucja przedawnienia dotyczy należności istniejących, a zatem w tym przypadku należności wynikających z decyzji administracyjnej. W związku z powyższym art.15zzr ust. 1 pkt 3 ustawy antycovidowej nie znajdował w sprawie zastosowania. Wydanie zaskarżonej decyzji ustalającej należność z tytułu zwrotu kosztów, które poniósł Narodowy Fundusz Zdrowia za świadczenia opieki zdrowotnej po upływie przewidzianego na to ustawowego terminu, stanowi naruszenie prawa materialnego – art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach. Przekroczenie tego terminu winno skutkować umorzeniem postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 145 § 3 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).