III SA/Gd 744/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 24 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego oraz ich zwrotu oddala skargę. Decyzją z dnia 7 października 2016 r. Prezydent Miasta [...] orzekł, że zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, pobrany przez D. W. w okresie od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. przyznane na dziecko – K. P., w łącznej kwocie 2290,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał ją do zwrotu tego świadczenia. Organ wskazał, że w dniu 6 października 2015 r. wpłynął wniosek D. W. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko –K. P. - na okres zasiłkowy 2015/2016. Do wniosku strona dołączyła umowę o pracę z Wojewódzką Stacją Sanitarno-Epidemiologiczną w [...] z dnia 31.07.2015 r., z której wynika, że w okresie od dnia 3.08.2015 r. do dnia 31.10.2015 r. uzyskała zatrudnienie oraz zaświadczenie ww. pracodawcy z dnia 28.09.2015 r. o wysokości uzyskanego dochodu za wrzesień 2015 r., który wyniósł 773,79 zł netto. W dniu 9 listopada 2015 r. do organu wpłynęła umowa o pracę w/w pracodawcy z dnia 27.10.2015 r., z której wynika, iż strona kontynuuje zatrudnienie, gdyż od dnia 1.11.2015 r. do dnia 31.10.2016 r. zawarła kolejną umowę o pracę. Decyzją z dnia 13 listopada 2015 r. organ przyznał stronie prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od dnia 1.11.2015 r. do dnia 31.08.2016 r. na dziecko K.P. W dniu 16 września 2016 r. do organu wpłynęła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia 30.03.2015 r., przyznająca K. P. prawo do renty socjalnej w wysokości 643,02 zł netto. Organ wyjaśnił, że okres zasiłkowy w sprawie dotyczył okresu 2015/2016, a zatem należało uwzględnić dochód rodziny strony uzyskany w roku 2014 r. Na podstawie dokumentów zgromadzonych w postępowaniu organ I instancji ustalił, że rodzina strony uzyskała dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w wysokości 6.453,73 zł i uzyskała inny dochód nie podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 5.500 zł, co łącznie dało kwotę 11.953,73 zł netto. Z uwagi na utratę zatrudnienia, stosownie do treści art. 5 ust. 4 w zw. z art. 3 pkt 23 lit. c ustawy nie uwzględniono przy obliczaniu wysokości dochodu utraconego w wysokości 6.453,73 zł ( świadectwo pracy Spółki [...]). Z uwagi na uzyskanie renty socjalnej i uzyskanie zatrudnienia nastąpiło uzyskanie dochodu. Organ uwzględnił dochód strony uzyskany w kwietniu 2015 r. (renta socjalna w wysokości 643,02 zł) oraz we wrześniu 2015 r. (wynagrodzenie z WSSE w [...] w wysokości 773,79 zł). Konieczność uwzględnienia tej okoliczności wynikała z rozwiązań przyjętych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, tj. art. 5 ust. 4b w zw. z art. 3 pkt 24 lit. c i d. Organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny na dzień złożenia wniosku na okres zasiłkowy 2015/2016 w przeliczeniu na osobę wyniósł 937,57 zł (458,34 zł + 643,02 + 773,79 zł = 1.875,15 : 2 = 937,57 zł) i przekroczył kwotę kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku rodzinnego (764 zł). Wyjaśniono też, że nie mógł być zastosowany art. 5 ust. 3 ustawy ze względu na to, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie przekraczał kwotę uprawniającą rodzinę do zasiłku rodzinnego o kwotę 173,57 zł, tj. o kwotę wyższą od kwoty odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu wynoszącemu w okresie zasiłkowym 2015/2016 - 89 zł. Organ wyjaśnił ponadto, że z uwagi na zmianę stanu prawnego od dnia 1 stycznia 2016 r., zgodnie z nowym brzmieniem art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy, w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a. Przepis art. 5 ust. 3a ustawy stanowi, że w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Dochód rodziny wyniósł 1875,14 zł .Kryterium uprawniające stronę do świadczeń wynosiło 1528 zł ( 764 zł x 2 członków rodziny). Kwota przekroczenia kryterium dochodowego wyniosła 347,14 zł, czyli więcej od łącznej kwoty zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługującymi w wysokości 229,00 zł miesięcznie. Zatem zasiłek rodzinny na dziecko oraz dodatek do zasiłku rodzinnego w okresie od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego stronie nie przysługiwał. W związku z niedopełnieniem przez stronę obowiązku niezwłocznego zgłoszenia faktu uzyskania dochodu , mimo pouczenia o takim obowiązku, wypłacone świadczenia należy uznać za nienależnie pobrane. W następstwie odwołania D. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 24 lipca 2017 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 5 ust. 2 i ust. 4b w zw. z art. 3 pkt 24 lit. c, art. 24 ust. 7, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ wskazał, że podstawę rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wymaga stwierdzenia zaistnienia dwóch przesłanek –wypłaty świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenia wysokości lub wstrzymania wypłaty świadczeń oraz pouczenia osoby pobierającej te świadczenia o braku prawa do ich pobierania. Bezspornie pierwsza przesłanka została spełniona - świadczenia rodzinne były wypłacane, mimo że stronie prawo do tych świadczeń nie przysługiwało. Organ ustalił, że strona została pouczona w treści wniosku o ustaleniu prawa do zasiłku rodzinnego o tym, iż w przypadku uzyskania zatrudnienia lub podjęcia pracy zawodowej albo uzyskania renty socjalnej jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Także w treści decyzji z dnia 13 listopada 2015 r. przyznającej świadczenie strona została pouczona o treści art. 25 ustawy, przewidującego obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu o uzyskaniu dochodu w związku z podjęciem pracy czy uzyskaniu renty socjalnej. W tej sytuacji organ I instancji trafnie uznał, że świadczenia należy zakwalifikować jako nienależnie pobrane. D. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]u na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]u, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące i niewnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę, wyrażającą się zwłaszcza w przyjęciu, że jako osoba samotnie wychowująca dziecko przekroczyła próg dochodowy określony ustawą. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest bezzasadna. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w obecnym stanie prawnym możliwe jest orzeczenie w jednej decyzji administracyjnej i o ustaleniu kwoty nienależnie pobranego świadczenia, i o obowiązku jego zwrotu. Art. 3 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. , poz.1302) zmienił przepis art. 30 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych( tj. Dz.U. z 2015 r., poz.114 ze zm., zwanej dalej "ustawą"), który stanowił jedynie o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Po zmianie przepis ten stanowi o decyzji w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Zmiana ta weszła w życie z dniem 18 września 2015 r. Kwestię nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych normuje art. 30 ustawy. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie natomiast z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Nienależnymi świadczeniami są też świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia( art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy). W niniejszej sprawie ustalone zostało, że skarżąca we wniosku o przyznanie przedmiotowych świadczeń oraz w decyzji przyznającej świadczenie z dnia 13 listopada 2015 r. pouczona została o obowiązku niezwłocznego zgłaszania organowi wszelkich zmian mających wpływ na prawo do świadczeń, w tym o uzyskaniu dochodu. W pouczeniu tym wskazano również co jest uzyskaniem dochodu ( m.in. uzyskanie renty socjalnej) oraz że w przypadku zaistnienia okoliczności powodujących ustanie uprawnień do świadczeń brak jest prawa do ich pobierania. Zauważyć też należy, że skarżąca - co Sądowi wiadomo z urzędu- pouczenia takie uzyskiwała także wcześniej , w związku z przyznawaniem jej zasiłków rodzinnych i dodatków do tego zasiłku. Mimo tych pouczeń skarżąca nie poinformowała organu niezwłocznie o fakcie uzyskania przez syna renty socjalnej oraz uzyskaniu z tego tytułu dochodu. Informację o uzyskaniu przez syna skarżącej renty socjalnej z ZUS organ otrzymał dopiero we wrześniu 2016 r. Organy w niniejszej sprawie właściwie ustaliły, że dochód rodziny skarżącej, składającej się z dwóch osób - skarżącej i jej syna, wyniósł w tej sytuacji na osobę 937,57 zł netto (458,34 zł alimenty + 643,02 zł renta socjalna + 773,79 zł wynagrodzenie =1875,15 : 2 osoby), przekraczając kwotę 764 zł , stanowiącą kryterium dochodowe, uprawniające do zasiłku rodzinnego w okresie zasiłkowym 2015/2016. Organy prawidłowo przywołały przepisy prawa i ustaliły kwotę dochodu rodziny skarżącej. Zasadnie też uznały, że wobec przekroczenia kryterium dochodowego zasiłek rodzinny we wskazanym okresie skarżącej nie przysługiwał, jak też nie przysługiwał jej dodatek do zasiłku rodzinnego, bowiem zgodnie z art. 8 pkt 5 ustawy dodatek przysługuje wyłącznie do zasiłku rodzinnego. Wskazały też prawidłowo, że nie ma podstaw do zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy, bowiem miesięczny dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę uprawniającą rodzinę do zasiłku rodzinnego o kwotę 175 , 57 zł, tj. o kwotę wyższą od kwoty odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu wynoszącemu w okresie zasiłkowym 2015/2016- 89 zł. Nie było też podstaw do uznania, że stronie przysługiwać powinien zasiłek rodzinny po zmianie przepisów dotyczących przekroczenia kryterium dochodowego od dnia 1 stycznia 2016 r. Organy, przywołując nowe brzmienie art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy zasadnie wskazały, że skoro dochód miesięczny rodziny wyniósł 1875,15 zł przy kryterium uprawniającym do świadczeń w wysokości 1528 zł ( 764 zł x 2), kwota przekroczenia kryterium dochodowego wyniosła 347,14 zł , czyli więcej od łącznej kwoty zasiłków rodzinnych z dodatkami w kwocie 229 zł miesięcznie. Podniesiony w skardze zarzut dotyczący wadliwego uznania, że skarżąca, będąca osobą samotnie wychowującą dziecko przekroczyła próg dochodowy określony ustawą, jest niezasadny. Przepisy ustawy ani nie uzależniają obliczania wysokości dochodu od faktu samotnego wychowywania dziecka , ani też od takiej okoliczności nie zależy próg dochodowy. Osoba samotnie wychowująca dziecko nie może natomiast, co do zasady - w myśl przepisu art. 7 pkt 5 ustawy- uzyskać zasiłku rodzinnego, gdy nie zostało na rzecz dziecka ustalone świadczenie alimentacyjne oraz ma prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka ( art. 11 a ustawy). Obie te sytuacje w niniejszej sprawie pozostają poza jej przedmiotem. Jako kryterium dochodowe prawidłowo wskazana została kwota 764 zł, ustalona na podstawie § 1 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna ( Dz. U. z 2015 r., poz.1238). Organy prawidłowo przyjęły do ustaleń wyższe kryterium dochodowe, które dotyczy rodzin, której członkiem jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności ( art. 5 ust. 2 ustawy). Prawidłowo też, jak już wyżej wskazano, ustaliły dochód rodziny skarżącej. Wobec powyższego organy w niniejszej sprawie zasadnie uznały, że pobrany zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego jest świadczeniem nienależnie pobranym i orzekły o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wskazać też należy, że choć organ odwoławczy nie odniósł się w uzasadnieniu decyzji do wniosku skarżącej zawartego w odwołaniu, a dotyczącego umorzenia długu, fakt ten nie miał żadnego wpływu na rozstrzygnięcie. Możliwość zastosowania art. 30 ust. 9 ustawy , czyli umorzenie nienależnie pobranego świadczenia , rozłożenia go na raty lub odroczenia terminu płatności zaistnieje bowiem dopiero wówczas, gdy wydana zostanie ostateczna decyzja określająca nienależne świadczenie ( tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 października 2007 r., sygn. akt I OSK 1/07) . Mając na uwadze powyższe Sąd, nie stwierdzając naruszeń prawa materialnego i naruszeń przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę.