III SA/Gd 745/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 24 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego oraz ich zwrotu oddala skargę. Decyzją z dnia 7 października 2016 r. Prezydent Miasta [...] orzekł, że zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, pobrany przez D. W. w okresie od dnia 1 października 2015 r. do dnia 31 października 2015 r. przyznane na dziecko – K. P., w łącznej kwocie 195,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał ją do zwrotu tego świadczenia. Organ wskazał, że w dniu 16 stycznia 2015 r. wpłynął wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko –K. P. - na okres zasiłkowy 2014/2015. Decyzją z dnia 5 lutego 2015 r. organ przyznał stronie prawo do zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od dnia 1.01.2015 r. do dnia 31.10.2015 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rok 2015/2016 płatny jednorazowo we wrześniu 2015 r., na dziecko- K.P. W dniu 6 października 2015 r. wnioskodawczyni złożyła w organie umowę o pracę z Wojewódzką Stacją Sanitarno-Epidemiologiczną w [...] z dnia 31.07.2015 r., z której wynika, że w okresie od dnia 03.08.2015 r. do dnia 31.10.2015 r. uzyskała zatrudnienie oraz zaświadczenie ww. pracodawcy z dnia 28.09.2015 r. o wysokości uzyskanego dochodu za wrzesień 2015 r., który wyniósł 773,79 zł netto. W dniu 16 września 2016 r. do organu wpłynęła decyzja ZUS w Gdańsku z dnia 30 marca 2015 r., przyznająca K. P. prawo do renty socjalnej w wysokości 643,02 zł netto. Organ wyjaśnił, że okres zasiłkowy w sprawie dotyczył 2014/2015, a zatem należało uwzględnić dochód rodziny strony uzyskany w roku 2013 r. Na podstawie dokumentów zgromadzonych w postępowaniu organ I instancji ustalił, że rodzina strony nie uzyskała dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym i uzyskała innych dochód nie podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 6.000 zł oraz dochód z tytułu stypendium szkolnego w kwocie 264 zł, co łącznie dało kwotę 6.264 zł netto. Organ wskazał, że z uwagi na uzyskanie prawa do renty socjalnej oraz z uwagi na uzyskanie zatrudnienia nastąpiło uzyskanie dochodu. Organ uwzględnił dochód uzyskany w kwietniu 2015 r. (renta socjalna w wysokości 643,02 zł) oraz we wrześniu 2015 r. (wynagrodzenie z WSSE w [...] w wysokości 773,79 zł) Konieczność uwzględnienia tej okoliczności wynikała z rozwiązań przyjętych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, tj. art. 5 ust. 4b w zw. z art. 3 pkt 24 lit. c i d ustawy. Organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny we wrześniu 2015 r. w przeliczeniu na osobę wyniósł 969.40 zł netto (522 zł + 643,02 + 773,79 zł = 1.938,81: 2 = 969,40 zł) i przekroczył kwotę kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku rodzinnego w okresie zasiłkowym 2014/2015 (664 zł). Wyjaśniono też, że w sprawie nie mógł być zastosowany art. 5 ust. 3 ustawy ze względu na to, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie przekraczał kwotę uprawniającą rodzinę do zasiłku rodzinnego o kwotę 305,40 zł, tj. o kwotę wyższą od kwoty odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu wynoszącemu w okresie zasiłkowym 2014/2015 -77 zł. Zatem zasiłek rodzinny na dziecko w okresie od dnia 1 października 2015 r. do dnia 31 października 2015 r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego stronie nie przysługiwał. Stosownie do treści art. 8 pkt 5 i 6 ustawy stronie nie przysługiwały także dodatki z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz rozpoczęcia roku szkolnego, albowiem świadczenia te przysługują wyłącznie z zasiłkiem rodzinnym. W związku z niedopełnieniem przez stronę obowiązku niezwłocznego zgłoszenia faktu uzyskania dochodu , mimo pouczenia o takim obowiązku w decyzji z dnia 5 lutego 2015 r., wypłacone świadczenia należy uznać za nienależnie pobrane. W następstwie odwołania D. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 24 lipca 2017 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 5 ust. 2 i ust. 4b w zw. z art. 3 pkt 24 lit. c, art. 24 ust. 7, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ wskazał, że podstawę rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wymaga stwierdzenia zaistnienia dwóch przesłanek –wypłaty świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenia wysokości lub wstrzymania wypłaty świadczeń oraz pouczenia osoby pobierającej te świadczenia o braku prawa do ich pobierania. Bezspornie pierwsza przesłanka została spełniona - świadczenia rodzinne były wypłacane, mimo że stronie prawo do tych świadczeń nie przysługiwało. Organ ustalił, że strona została pouczona o tym, iż w przypadku uzyskania zatrudnienia lub podjęcia pracy zawodowej albo uzyskania renty socjalnej jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Także w treści decyzji z dnia 5 lutego 2015 r. przyznającej świadczenie strona została pouczona o treści art. 25 ustawy, przewidującego obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu o uzyskaniu dochodu. W tej sytuacji organ I instancji trafnie uznał, że świadczenia należy zakwalifikować jako nienależnie pobrane. D. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące i niewnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę, wyrażającą się zwłaszcza w przyjęciu, że jako osoba samotnie wychowująca dziecko przekroczyła próg dochodowy określony ustawą. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest bezzasadna. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w obecnym stanie prawnym możliwe jest orzeczenie w jednej decyzji administracyjnej i o ustaleniu kwoty nienależnie pobranego świadczenia, i o obowiązku jego zwrotu. Art. 3 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. , poz.1302) zmienił przepis art. 30 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych( tj. Dz.U. z 2015 r., poz.114 ze zm., zwanej dalej "ustawą"), który stanowił jedynie o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Po zmianie przepis ten stanowi o decyzji w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Zmiana ta weszła w życie z dniem 18 września 2015 r. Kwestię nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych normuje art. 30 ustawy. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie natomiast z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W niniejszej sprawie ustalone zostało, że skarżąca w decyzji przyznającej świadczenie z dnia 5 lutego 2015 r. pouczona została o obowiązku niezwłocznego zgłaszania organowi wszelkich zmian mających wpływ na prawo do świadczeń, w tym o uzyskaniu dochodu. W pouczeniu tym wskazano również co jest uzyskaniem dochodu (m.in. uzyskanie renty socjalnej) oraz że w przypadku zaistnienia okoliczności powodujących ustanie uprawnień do świadczeń brak jest prawa do ich pobierania. Mimo tego pouczenia skarżąca nie poinformowała organu niezwłocznie o fakcie zatrudnienia i uzyskaniu przez syna renty socjalnej oraz uzyskaniu dochodu. Choć skarżąca podjęła zatrudnienie w sierpniu 2015 r., informacja o tym fakcie została przedstawiona organowi dopiero w październiku 2015 r. , a informację o przyznaniu synowi skarżącej renty socjalnej decyzją z marca 2015 r. organ uzyskał we wrześniu 2016 r. Organy w niniejszej sprawie właściwie ustaliły, że we wrześniu 2015 r. dochód rodziny skarżącej, składającej się z dwóch osób - skarżącej i jej syna, wyniósł w tej sytuacji na osobę 969,40 zł netto (500 zł alimenty + 22 zł stypendium + 643,02 zł renta socjalna + 773,79 zł wynagrodzenie =1938,81 : 2 osoby), przekraczając kwotę 664 zł , stanowiącą kryterium dochodowe, uprawniające do zasiłku rodzinnego w okresie zasiłkowym 2014/2015. Organy prawidłowo przywołały właściwe przepisy prawa i ustaliły kwotę dochodu rodziny skarżącej. Zasadnie też uznały, że - z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego - w październiku 2015 r. zasiłek rodzinny skarżącej nie przysługiwał, jak też nie przysługiwał jej w tym okresie dodatek do zasiłku rodzinnego, bowiem zgodnie z art. 8 pkt 5 ustawy dodatek przysługuje wyłącznie do zasiłku rodzinnego. Wskazały też prawidłowo, że nie ma podstaw do zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy (w ówczesnym brzmieniu), który stanowił, że przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Miesięczny dochód rodziny skarżącej przekraczał bowiem o 305,40 zł najniższy zasiłek rodzinny wynoszący 77 zł. Podniesiony w skardze zarzut dotyczący wadliwego uznania, że skarżąca, będąca osobą samotnie wychowującą dziecko przekroczyła próg dochodowy określony ustawą, jest niezasadny. Przepisy ustawy ani nie uzależniają obliczania wysokości dochodu od faktu samotnego wychowywania dziecka , ani też od takiej okoliczności nie zależy próg dochodowy. Osoba samotnie wychowująca dziecko nie może natomiast, co do zasady - w myśl przepisu art. 7 pkt 5 ustawy- uzyskać zasiłku rodzinnego, gdy nie zostało na rzecz dziecka ustalone świadczenie alimentacyjne oraz ma prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka ( art. 11 a ustawy). Obie te sytuacje w niniejszej sprawie pozostają poza jej przedmiotem. Jako kryterium dochodowe prawidłowo wskazana została kwota 664 zł, ustalona na podstawie § 1 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych ( Dz. U. z 2012 r., poz.959 ze zm.). Organy prawidłowo przyjęły do ustaleń wyższe kryterium dochodowe, które dotyczy rodzin, której członkiem jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności ( art. 5 ust. 2 ustawy). Prawidłowo też, jak już wyżej wskazano, ustaliły dochód rodziny skarżącej. Wobec powyższego organy w niniejszej sprawie zasadnie uznały, że pobrany zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego jest świadczeniem nienależnie pobranym i orzekły o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wskazać też należy, że choć organ odwoławczy nie odniósł się w uzasadnieniu decyzji do wniosku skarżącej zawartego w odwołaniu, a dotyczącego umorzenia długu, fakt ten nie miał żadnego wpływu na rozstrzygnięcie. Możliwość zastosowania art. 30 ust. 9 ustawy , czyli umorzenie nienależnie pobranego świadczenia , rozłożenia go na raty lub odroczenia terminu płatności zaistnieje bowiem dopiero wówczas, gdy wydana zostanie ostateczna decyzja określająca nienależne świadczenie ( tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 października 2007 r., sygn. akt I OSK 1/07) . Mając na uwadze powyższe Sąd, nie stwierdzając naruszeń prawa materialnego i naruszeń przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę.