III SA/Gd 952/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 sierpnia 2016 r. nr w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 6 lipca 2016 r. nr Decyzją z dnia 6 lipca 2016 r. Wójt Gminy, działając na podstawie art. 1a, art. 2, art. 9, art. 10, art. 12 ust. 1 i 2, art. 15 ust. 1 i 2, art. 18-20, art. 22 ust. 1, art. 25, art. 27 ust. 9 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.), odmówił K. K. przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z przedłożonych dokumentów wynika, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 984,13 zł i przekracza kwotę uprawniającą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. 725 zł. We wniesionym odwołaniu skarżący, reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego – matkę E. K. podniósł, że organ nie wskazał, na podstawie jakich dokumentów ustalił dochód rodziny, wobec czego nie wiadomo, w jaki sposób ustalił dochód rodziny, ile osób wziął pod uwagę, czy wyliczona kwota jest kwotą netto czy brutto, jakie świadczenia zostały przyjęte do dochodu. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 3 sierpnia 2016 r., działając na podstawie m.in. art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy powołał przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wyjaśnił, że organ wyliczył dochód rodziny w oparciu o informację z systemu E-Podatki za rok podatkowy 2014 r. Dochód wynikający z tego dokumentu skorygowany został o składki na ubezpieczenie zdrowotne, zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalenia dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ wyliczył, że dochód rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. w 2014 r., wyniósł 22.789,38 zł, z czego na członka rodziny przypadało miesięcznie 984,13 zł. Zestawienie wyliczonej kwoty z ustalonym przez ustawodawcę kryterium dochodowym wskazuje, że przekroczone zostało kryterium dochodowe. K. K., reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego - matkę E. K. wniósł skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił, że z decyzji nie wynika , w jaki sposób organ wyliczył dochód rodziny. Choć wskazano przepisy prawa, nie dokonano matematycznego wyliczenia celem wykazania zasadności odmowy przyznania świadczenia. Stronie nie doręczono kopii dokumentu z systemu E-Podatki za rok 2014, wobec czego nie mogła zweryfikować treści dokumentu ani się do niego ustosunkować. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( j.t. Dz. U. z 2016 r. , poz. 718), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Problematyka świadczeń z funduszu alimentacyjnego unormowana jest przepisami ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tj. Dz.U. z 2016 r., poz.169 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Natomiast z art. 9 ust. 2 ustawy wynika, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Zgodnie z art. 2 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych ( pkt 4), dochodzie rodziny - oznacza to dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych ( pkt 5), dochodzie członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a ( pkt 5a). Z przytoczonych przepisów wynika, że w niniejszej sprawie istotne było ustalenie dochodu rodziny ( w tym –w przeliczeniu na osobę w rodzinie) , w celu porównania ustalonej wysokości z kwotą określoną w art. 9 ust.2 ustawy. Ustawa – jak wyżej wskazano- nie definiuje pojęcia dochodu, odsyłając w tej mierze do ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tj. Dz.U. 2015, poz.114 ze zm.). Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych , ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych: – renty określone w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, – renty wypłacone osobom represjonowanym i członkom ich rodzin, przyznane na zasadach określonych w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, – świadczenia pieniężne oraz ryczałt energetyczny określone w przepisach o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych, – dodatek kombatancki, ryczałt energetyczny i dodatek kompensacyjny określone w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, – świadczenie pieniężne określone w przepisach o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę Niemiecką lub Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, – emerytury i renty otrzymywane przez osoby, które utraciły wzrok w wyniku działań wojennych w latach 1939-1945 lub eksplozji pozostałych po tej wojnie niewypałów i niewybuchów, – renty inwalidzkie z tytułu inwalidztwa wojennego, kwoty zaopatrzenia otrzymywane przez ofiary wojny oraz członków ich rodzin, renty wypadkowe osób, których inwalidztwo powstało w związku z przymusowym pobytem na robotach w III Rzeszy Niemieckiej w latach 1939-1945, otrzymywane z zagranicy, – zasiłki chorobowe określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, – środki bezzwrotnej pomocy zagranicznej otrzymywane od rządów państw obcych, organizacji międzynarodowych lub międzynarodowych instytucji finansowych, pochodzące ze środków bezzwrotnej pomocy przyznanych na podstawie jednostronnej deklaracji lub umów zawartych z tymi państwami, organizacjami lub instytucjami przez Radę Ministrów, właściwego ministra lub agencje rządowe, w tym również w przypadkach, gdy przekazanie tych środków jest dokonywane za pośrednictwem podmiotu upoważnionego do rozdzielania środków bezzwrotnej pomocy zagranicznej na rzecz podmiotów, którym służyć ma ta pomoc, – należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502 i 1662), – należności pieniężne wypłacone policjantom, żołnierzom, celnikom i pracownikom jednostek wojskowych i jednostek policyjnych użytych poza granicami państwa w celu udziału w konflikcie zbrojnym lub wzmocnienia sił państwa albo państw sojuszniczych, misji pokojowej, akcji zapobieżenia aktom terroryzmu lub ich skutkom, a także należności pieniężne wypłacone żołnierzom, policjantom, celnikom i pracownikom pełniącym funkcje obserwatorów w misjach pokojowych organizacji międzynarodowych i sił wielonarodowych, – należności pieniężne ze stosunku służbowego otrzymywane w czasie służby kandydackiej przez funkcjonariuszy Policji, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Granicznej i Biura Ochrony Rządu, obliczone za okres, w którym osoby te uzyskały dochód, – dochody członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych z tytułu członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, pomniejszone o składki na ubezpieczenia społeczne, – alimenty na rzecz dzieci, – stypendia doktoranckie i habilitacyjne przyznane na podstawie ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2014 r. poz. 1852), stypendia doktoranckie określone w art. 200 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572, z późn. zm.), stypendia sportowe przyznane na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. z 2014 r. poz. 715) oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom, – kwoty diet nieopodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych, otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich, – należności pieniężne otrzymywane z tytułu wynajmu pokoi gościnnych w budynkach mieszkalnych położonych na terenach wiejskich w gospodarstwie rolnym osobom przebywającym na wypoczynku oraz uzyskane z tytułu wyżywienia tych osób, – dodatki za tajne nauczanie określone w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2014 r. poz. 191 i 1198), – dochody uzyskane z działalności gospodarczej prowadzonej na podstawie zezwolenia na terenie specjalnej strefy ekonomicznej określonej w przepisach o specjalnych strefach ekonomicznych, – ekwiwalenty pieniężne za deputaty węglowe określone w przepisach o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", – ekwiwalenty z tytułu prawa do bezpłatnego węgla określone w przepisach o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006, – świadczenia określone w przepisach o wykonywaniu mandatu posła i senatora, – dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego, – dochody uzyskiwane za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, pomniejszone odpowiednio o zapłacone za granicą Rzeczypospolitej Polskiej: podatek dochodowy oraz składki na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne, – renty określone w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, – zaliczkę alimentacyjną określoną w przepisach o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, – świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, – pomoc materialną o charakterze socjalnym określoną w art. 90c ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.) oraz pomoc materialną określoną w art. 173 ust. 1 pkt 1, 2 i 8, art. 173a, art. 199 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 i art. 199a ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, – kwoty otrzymane na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, – świadczenie pieniężne i pomoc pieniężną określone w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693), – świadczenie rodzicielskie, – zasiłek macierzyński, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z kolei z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że "dochód rodziny" oznacza sumę dochodów członków rodziny. Mimo tak rozbudowanej definicji dochodu i mimo że od prawidłowego ustalenia wysokości dochodu zależy prawo do przedmiotowego świadczenia, organ pierwszej instancji podał w wydanej przez siebie decyzji jedynie wysokość ustalonego przez siebie dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, zestawiając tę wielkość z kwotą , o jakiej mowa w art. 9 ust. 2 ustawy, czyli kwotą 725 zł. Można jedynie wnioskować, że organ pierwszej instancji oparł się na danych zawartych w tabeli znajdującej się w aktach administracyjnych, dotyczących dochodów członków rodziny z 2014 r. W tabeli tej wskazano dochód opodatkowany na zasadach ogólnych ( 1468,25 zł) oraz dochód inny, niepodlegający opodatkowaniu ( 500 zł), których suma daje kwotę 1968,25 zł , wobec czego miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi 984,13 zł. Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach przypuszczać można , że kwota 1468,25 zł została ustalona w oparciu o dane uzyskane z systemu E-Podatki. Przypuszczać też można, że od wskazanej w systemie E- Podatki wysokości dochodu odjęto składkę na ubezpieczenie społeczne i składkę na ubezpieczenie zdrowotne ( 22 789,38 zł – 3 295,77zł – 1 874,58zł), co daje 17.619,03 zł, a kwota ta podzielona przez 12 ( miesięcy) daje 1468,25 zł. Nie sposób jednak zweryfikować przyjęcia do obliczeń kwoty 500 zł w rubryce "dochód inny, niepodlegający opodatkowaniu" w znajdującej się w aktach administracyjnej tabeli . Wnioskować jedynie można, że organ oparł się na wskazanej przez przedstawicielkę ustawową kwocie uzyskanych w 2014 r. alimentów, ale wskazana przez nią w oświadczeniu o dochodach ( na załączniku nr 3) kwota została zapisana w sposób budzący wątpliwości co do jej wysokości. W formularzu kwota została wpisana w ten sposób, że jedno z zer zachodzi na słowo "zł". Istnieje w tej sytuacji wątpliwość, dotycząca wysokości tej kwoty – czy jest to 600,00 zł ( zasadą jest, że po przecinku wpisuje się dwa, a nie jedno zero) – kwota ta odpowiadałaby swą wysokością miesięcznej wysokości ustalonych wyrokiem Sądu Rejonowego w S. alimentów ( 600 zł) - czy jest to 6000,0 zł ( czyli kwota 6000 zł), która mogłaby odpowiadać wielokrotności miesięcznych alimentów ( 600 zł x 10 miesięcy). Wątpliwości tych nie rozwiewa uzasadnienie decyzji organu odwoławczego, który z kolei wskazał, że dochód został wyliczony na podstawie danych zawartych w informacji z systemu E-Podatki po skorygowaniu go o składki na ubezpieczenie zdrowotne i że w 2014 r. dochód rodziny wyniósł 22 789,38 zł. Kwota ta w żadnej mierze nie uwzględnia danych ujętych we wspomnianej powyżej tabeli w pozycji "dochód inny niepodlegający opodatkowaniu", a wskazany przez organ odwoławczy sposób dokonania obliczeń nie prowadzi do uzyskania kwoty 984,13 zł ustalonej przez organy jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Ponadto z akt administracyjnych nie wynika, by przedstawicielowi ustawowemu skarżącego organy umożliwiły wypowiedzenie się w trybie art. 10 § 1 k.p.a. co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co pozwoliłoby mu zapoznać się m.in. z danymi uzyskanymi z systemu E-Podatki. Podkreślenia wymaga, że ocena legalności wydanych decyzji nie może opierać się na przypuszczeniach Sądu co do wielkości kwot, przyjętych przez organy do obliczeń i co do sposobu ustalenia przez nie końcowego rezultatu tych obliczeń. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy- art. 7, art. 8, art. 10 § 1 , art. 107 § 1 k.p.a. W tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organów będzie wyjaśnienie wysokości kwoty wskazanej przez przedstawicielkę ustawową skarżącego w dokumencie - załączniku nr 3, umożliwienie jej zapoznania się z całym zebranym w sprawie materiałem , a następnie wydanie rozstrzygnięcia zgodnie z poczynionymi ustaleniami. Wydana decyzja powinna spełniać standardy określone w art. 107 k.p.a. , dotyczące w szczególności uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji oraz zawierać jasne i wyczerpujące wskazanie sposobu obliczenia kwot, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego.