III SA/Gd 965/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 14 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka oświadczyła, że prowadzi działalność rozrywkową. Wyjaśniła, że przeciwko Spółce prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne. Wszczęcie tych postępowań doprowadziło do zajęcia praktycznie całego majątku skarżącego. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Spółki wynosi [...] zł, natomiast wartość środków trwałych Spółki wynosi [...] zł. Według bilansu za ostatni rok obrotowy Spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł. Spółka nie posiada środków pieniężnych na wskazanym we wniosku rachunku bankowym. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPPr były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, Spółka została wezwana do przedłożenia: a) odpisów rocznych zeznań podatkowych z 2015 r. CIT-8 złożonych przez Spółkę do właściwego urzędu skarbowego; b) odpisów deklaracji VAT-7 składanych przez Spółkę za ostatnie trzy miesiące; c) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego przez spółkę dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy; d) odpisów sprawozdań finansowych za 2015 r. wraz z bilansem, rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową za 2015 r.; e) raportów kasowych za okres od 1 sierpnia 2016 r. do dnia otrzymania niniejszego wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy; f) zestawienia środków trwałych i wyposażenia; g) wykazu i wyciągów z wszystkich posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych (w tym wyciągów z kont i lokat dewizowych oraz rachunków lokat terminowych) obrazujących historię (wszystkie wypłaty i wpłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku gdyby rachunki bankowe zostały zajęte należy przedstawić dokumenty potwierdzające ten fakt (zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych Spółce w ww. okresie); w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków bankowych należy przedstawić stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; h) dokumentów potwierdzających aktualny (to jest na dzień 1 października 2016 r.) stan zadłużenia Spółki wobec Skarbu Państwa, ZUS, banków oraz stan wymagalnych zobowiązań Spółki wobec kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów; i) oświadczenia, czy w związku z deklarowaną trudną sytuacją finansową Spółki został ustalony obowiązek dokonania dopłat przez jej wspólników, a jeżeli nie o przedstawienie dowodów niemożliwości uzyskania dopłat; j) oświadczenia czy w stosunku do Spółki złożony został wniosek o ogłoszenie upadłości, lub czy zostało wszczęte postępowanie naprawcze; k) oświadczenia czy Spółka aktualnie zatrudnia pracowników, a jeżeli tak o podanie ilu i w jakiej wysokości wypłaca z tego tytułu wynagrodzenia; l) podanie w jakiej wysokości Spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe), koszty obsługi księgowej, obsługi prawnej, inne koszty oraz wskazania w sposób jasny, z jakiego źródła koszty te są pokrywane; m) oświadczenia czy Spółka prowadzi inną działalność gospodarczą, poza tą związaną z grami hazardowymi; n) wykazu płatności dokonanych przez Spółkę za zakupione towary i świadczone na rzecz Spółki usługi w okresie ostatnich sześciu miesięcy (ze wskazaniem rodzaju transakcji i kwoty dokonanej płatności). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do akt sprawy Spółka dołączyła: zeznanie podatkowe CIT-8 za okres od 1 października 2014 r. do 31 grudnia 2015 r., deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7K za pierwszy i trzeci kwartał 2016 r., wyciągi z rachunku bankowego za miesiące od lipca do sierpnia 2016 r., bilans na dzień 31 grudnia 2015 r. oraz rachunek zysków i strat za okres 1 października 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2); prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3); częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Należy zaznaczyć, że skarżąca Spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Treść powołanego przepisu wskazuje nadto, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Ze złożonego wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł. Przychód Spółki za okres od 1 października 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. wyniósł [...] zł. Według bilansu za 2015 r. poniosła stratę w wysokości [...] zł. Wartość środków trwałych przedsiębiorstwa (stanowiących urządzenia techniczne i maszyny) według bilansu na 31 grudnia 2015 r. wynosi [...] zł. Kapitał własny Spółki na koniec ubiegłego roku wynosił –[...] zł. Z przedłożonego bilansu wynika, że Spółka na dzień 31 grudnia 2015 r. posiadała należności krótkoterminowe w wysokości [...] zł, zaś na zakończenie tego okresu sprawozdawczego Spółka posiadała inne środki pieniężne w kwocie [...] zł. Na ten sam dzień Spółka poniosła koszty działalności operacyjnej w wysokości [...] zł, w tym m.in. koszty usług obcych [...] zł oraz koszty wynagrodzeń [...] zł. Z ustaleń poczynionych w oparciu o oświadczenia i dokumenty przedłożone przez Spółkę wynika, że jakkolwiek Spółka argumentuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi w kwocie 720 zł, to na koniec ubiegłego roku obrotowego wykazała znaczne przychody netto ze sprzedaży usług w wysokości [...] zł, zaś koszty działalności operacyjnej w wysokości [...] zł, w ramach których usługi obce, do których zalicza się np. koszty najmu, usług transportowych, usług budowlano-montażowych, koszty doradztwa, księgowości, wyniosły [...] zł. Uwzględniając powyższe trudno uznać, że Spółka nie jest w stanie ponieść także kosztów sądowych niniejszego postępowania, skoro w istocie jest w stanie ponosić wszelkie koszty prowadzonej działalności, w tym ww. koszty usług obcych, czy też koszty wynagrodzeń. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych pozostaje również prowadzenie postępowania egzekucyjnego (czy też zabezpieczającego) względem strony, szczególnie w sytuacji, gdy kontynuuje ona prowadzenie działalności gospodarczej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1589/14, wskazane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Spółka nie wykazała przy tym, aby doszło do zawieszenia, ani likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej, czy też do wszczęcia wobec niej postępowania upadłościowego, układowego, bądź naprawczego. Wykazane w dokumentach księgowych wielkości przychodu ze sprzedaży produktów, jak i kosztów działalności operacyjnej, wskazują natomiast, że Spółka realizuje na dużą skalę określony umową przedmiot działalności. Rachunek zysków i strat za ubiegły rok obrotowy wskazuje, że Spółka ponosi stratę, jednakże wyjaśnić należy, iż strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, Lex nr 783893). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślić jednocześnie trzeba, że wykazana dla celów podatku VAT podstawa opodatkowania za pierwszy kwartał 2016 r. wynosiła [...] zł. W tej sytuacji trudno traktować poniesioną w 2015 r. stratę jako utratę płynności finansowej skarżącej Spółki, skoro nadto według deklaracji VAT-7K za ten sam okres Spółka dokonywała również nabycia towarów i usług o wartości [...] zł. Dodać należy, że wartość jej aktywów trwałych według bilansu na 2015 r. to kwota [...] zł, która obejmuje urządzenia techniczne i maszyny. Z kolei aktywa obrotowe Spółki wynoszą [...] zł, z czego należności krótkoterminowe zsumowano na kwotę [...] zł, natomiast inwestycje krótkoterminowe to zgromadzone inne środki pieniężne w wysokości [...] zł. Ponadto Spółka nie przedkładając wszystkich, objętych wezwaniem z dnia 3 listopada 2016 r., dokumentów i oświadczeń uniemożliwiła dokonania rzetelnej oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych i sytuacji finansowej. Wynika to z uchylenia się przez Spółkę od przedstawienia dokumentów obrazujących wysokość osiągniętego przychodu, dochodu lub straty wraz z kosztami uzyskania przychodu w okresie ostatnich trzech miesięcy. Zabrakło także wykazania wysokości kosztów utrzymania siedziby Spółki oraz źródła tych wydatków. Nie nadesłała również zestawienia środków trwałych i wyposażenia, podczas gdy z bilansu wynika znaczna ich wartość. Również nie przedłożyła Spółka raportów kasowych za okres od dnia 1 sierpnia 2016 r., ani też wykazu płatności za zakupione towary i świadczone usługi. Spółka nie wykazała w żaden sposób, czy zatrudnia pracowników, chociaż według rachunku zysków i strat ponosiła koszty wynagrodzeń. Nie złożyła nadto oświadczenia w zakresie ewentualnego zobowiązania wspólników do dokonania dopłat do Spółki. Spółka nie wyjaśniła przy tym przyczyn niewykonania wezwania w powyższym zakresie. Sposób wykonania wezwania należy ocenić jako przedstawienie przez Spółkę wyłącznie tych danych, które miałyby potwierdzić jej trudną sytuację finansową, w tym w szczególności dokumentów dotyczących prowadzonych wobec Spółki postępowań egzekucyjnych. Objęte wezwaniem dokumenty były istotne dla dokonania rzetelnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Oceniając zatem sytuację wnioskodawcy, na podstawie znajdujących się w aktach sprawy, niepełnych dokumentów finansowych należy stwierdzić, że Spółka osiąga przychód, co jest równoznaczne z utrzymaniem płynności finansowej, mimo deklarowanych trudności związanych z prowadzonymi postepowaniami egzekucyjnymi oraz brakiem środków finansowych. Przy czym podkreślenia wymaga, że do zwykłych kosztów działalności gospodarczej zaliczają się również opłaty sądowe. Przedsiębiorca nie może tych wydatków pomijać w planowaniu kosztów swojej działalności, licząc na to, że uzyska dofinansowanie z budżetu państwa. Traktowanie innych kosztów działalności z pierwszeństwem przed kosztami sądowymi nie znajduje żadnego uzasadnienia. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w takim przypadku, gdy podmiot kontynuuje swoją działalność, stanowiłoby nadużycie wnioskowanej instytucji. Osiąganie straty podatkowej nie jest przy tym nadzwyczajną okolicznością, pozwalającą na potraktowanie skarżącej Spółki w sposób uprzywilejowany i sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Mając zatem na uwadze: 1) ustaloną wysokość opłat sądowych w niniejszej sprawie, których najwyższa pozycja tytułem wpisu od skargi wynosi 720 zł 2) relację tej wielkości do wykazanych przez Spółkę przychodu ze sprzedaży i kosztów działalności operacyjnej, a także 3) nieprzedstawienie przez skarżącą niezbędnych danych obrazujących jej sytuację finansową i możliwości płatnicze, brak podstaw, by stwierdzić, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Z uwagi na powyższe postanowiono, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzec jak w sentencji postanowienia.