III SAB/Gd 23/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Asesor WSA Maja Pietrasik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2025 r. sprawy ze skargi A. G. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy postanawia 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić A. G. ze Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. A. G. złożył w dniu 9 grudnia 2024 r. skargę na bezczynność Wojewody Pomorskiego w rozpoznaniu jego wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że jest obywatelem Ukrainy, złożył wniosek w dniu 29 maja 2024 r., w dniu 10 września 2024 r. wystąpił z ponagleniem, mimo tego, organ do czasu wniesienia skargi nie rozpoznał złożonego wniosku. Z treści wniosku wynika, że skarżący przebywał w Polsce przez kilkanaście dni w 2018 r. a jego ostatni wjazd na terytorium Polski miał miejsce w dniu 13 grudnia 2023 r. Wojewoda Pomorski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie, powołując się na unormowanie art. 100d ust. 1 pkt 1 a, ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 103 ze zm.). Nadto organ wskazał, że w dniu 3 grudnia 2024 r. organ wydał zezwolenie na pracę, które zostało pełnomocnikowi skarżącego doręczone drogą elektroniczną w tym samym dniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie była bezczynność Wojewody Pomorskiego w sprawie wniosku złożonego przez skarżącego, obywatela Ukrainy, o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres tej kontroli sprecyzowany został w przepisie art. 3 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg, m.in. na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9). Zgodnie z ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j .Dz.U. z 2024 r., poz. 769 ze zm.) sprawa dotycząca udzielenia zezwolenia cudzoziemcowi na pobyt czasowy jest sprawą z zakresu administracji publicznej, rozstrzyganą w drodze decyzji administracyjnej. Sprawa ta podlega kognicji sądów administracyjnych zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny może, co do zasady, badać bezczynność organu administracji lub przewlekłe prowadzenie postępowania w tym zakresie. W dniu 1 stycznia 2023 r. wszedł w życie art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, dodany ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 185) i następnie zmieniony ustawą z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1088) oraz ustawą z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 232). Przepis art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, w aktualnym brzmieniu, stanowi, że w okresie do dnia 30 września 2025 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej; 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji; 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej - w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne (art. 100d ust. 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy). Zgodnie z art. 100d ust. 3 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w okresie, o którym mowa w ust. 1: 1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się; 2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 100d ust. 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy). Przepisy art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy wprowadziły, ze względu na szczególną sytuację związaną z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy, istotne modyfikacje i ograniczenia w zakresie terminów załatwienia wymienionych w nim spraw (w tym spraw dotyczących udzielania cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy) oraz możliwości korzystania ze środków zaskarżenia (w tym wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności organu lub przewlekłości postępowania), w stosunku do reguł wynikających z ustawy Kodeks postępowania administracyjnego i ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołane przepisy stanowią lex specialis w stosunku do przepisów art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. i art. 53 § 2b p.p.s.a. Przepis szczególny ma zaś pierwszeństwo w stosowaniu przed regułami ogólnymi, zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generali. Ustawodawca przyjął, że organ nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji z tytułu opóźnień w rozpoznaniu sprawy powstałych w okresie do 30 września 2025 r. z powodu masowego napływu do Polski obywateli Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym rozpoczętym 24 lutego 2022 r., wyłączając możliwość skutecznego wnoszenia skarg na bezczynność organów i przewlekłość prowadzonego przez nie postępowania. Skarżący przybył do Rzeczpospolitej Polskiej w dniu 13 grudnia 2023 r., a zatem w okresie obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy i przepisy tej ustawy znajdują sprawie zastosowanie. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że stosownie do przywołanych powyżej regulacji prawnych, niedopuszczalna jest skarga na bezczynność Wojewody Pomorskiego złożona przez obywatela Ukrainy przybyłego na terytorium RP w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy. Skarga dotyczy bowiem zaniechania organu administracji w rozpoznaniu sprawy w okresie, w którym wobec organu nie można zastosować żadnego środka prawnego związanego z tym zaniechaniem - z uwagi na treść art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. W związku z powyższym niniejsza skarga jako niedopuszczalna, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie znane jest orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym przyjmuje się, iż skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania złożona w sprawie wymienionej w art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, w której cudzoziemiec złożył wniosek po 15 kwietnia 2022 r. nie jest skargą niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., lecz podlega oddaleniu jako bezzasadna (zob. np. wyroki NSA z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23 oraz z dnia 16 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 370/24). W ocenie Sądu przyjęcie takiego stanowiska, wskazującego na konieczność każdorazowego pozornie tylko "merytorycznego" rozpoznawania przez sąd sprawy zainicjowanej taką skargą i niejako "z góry" przesądzenia już o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a., wypacza w istocie sprawowaną przez sąd administracyjny kontrolę działalności administracji publicznej w omawianym zakresie, czyniąc w takim przypadku ochronę sądową czysto pozorną i iluzoryczną. Zdaniem Sądu, skoro ustawodawca w art. 100d ust. 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy wskazuje na to, że "zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki", to przyjąć należy, że w tym zakresie wyłączona jest prawna możliwość złożenia skargi do sądu administracyjnego, co czyni wniesioną w takim przypadku skargę niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Niezależnie od powyższego, w sprawie zachodziła także inna podstawa odrzucenia wniesionej skargi. W uchwale z 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania przez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Z uzasadnienia uchwały wynika m.in., że skarga na bezczynność nie może być wnoszona po zakończeniu postępowania administracyjnego. Zasadniczym bowiem celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej, jak i skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jest bowiem doprowadzenie do usunięcia stanu bezczynności. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Pomorskiego została wniesiona już po tym jak organ ten wydał kończącą postępowanie decyzję z dnia 3 grudnia 2024 r. Decyzja ta w dniu jej wydania została doręczona pełnomocnikowi skarżącego. Miało to miejsce przed wniesieniem skargi. W sprawie nie ma zatem zastosowania wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 lutego 2025 r. sygn. akt SK 100/22, w którym Trybunał ten stwierdził, że art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., rozumiany w ten sposób, że uniemożliwia rozpoznanie merytoryczne przez sąd administracyjny skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji lub innego przewidzianego prawem rozstrzygnięcia, mimo że skarga na bezczynność została wniesiona zanim stronie doręczono decyzję lub inne rozstrzygnięcie, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w związku z art. 77 ust. 1 Konstytucji. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdził, że skarga podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Powołane w treści niniejszego postanowienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).