III SAB/Gd 54/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata D. C. o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. T. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie wydania zaświadczenia postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 2 marca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka w G. pełnomocnikiem skarżącej w rozpatrywanej sprawie wyznaczyła adwokata D. C., o czym Sąd został poinformowany pismem datowanym na dzień 16 marca 2016 r. W dniu 7 kwietnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęło pismo Dziekana [...] Izby Adwokackiej w G. wskazujące, że w następstwie wniosku skarżącej wyznaczono dla niej nowego pełnomocnika z urzędu. Pismem złożonym w tym samym dniu adwokat D. C. wniósł o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu, oświadczając, że wynagrodzenie to nie zostało pokryte w całości ani w części. W uzasadnieniu wniosku ww. wskazał, że podjął swe czynności w sprawie, gdyż w dniu 24 marca 2016 r. zapoznał się z aktami sprawy i sporządził ich fotokopie. Ponadto złożył do akt pismo informacyjne. Po analizie stanu faktycznego i prawnego sprawy sporządził pisemnie część skargi kasacyjnej, która nie została dokończona z uwagi na otrzymanie zawiadomienia o zmianie pełnomocnika z urzędu. W ocenie wnioskodawcy do czasu zmiany pełnomocnika w sprawie podjętych zostało szereg czynności. W związku z tym zasadnym jest przyznanie wynagrodzenia za dotychczasowe czynności w zakresie pomocy prawnej z urzędu. W tym stanie uznano, co następuje. Zgodnie z treścią art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W odniesieniu do adwokatów powyższe zasady od dnia 1 stycznia 2016 r. określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801). Należy mieć jednakże na uwadze, że zgodnie z § 22 tego rozporządzenia do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Do kwestii ustalania wynagrodzenia za pomoc prawną w drugiej instancji (rozpoczętej od momentu wydania wyroku przez sąd pierwszej instancji, a zatem od dnia 8 stycznia 2016 r.) w sprawie wszczętej przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r., to jest przed dniem 1 stycznia 2016 r., należy stosować przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. W myśl § 4 ust. 1 wyżej wskazanego rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości co najmniej ½ opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Jednak zgodnie z dyspozycją § 4 ust. 2 cytowanego rozporządzenia ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. W realiach rozpatrywanego przypadku wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy nie może być jednakże przyznane. W orzecznictwie sądów administracyjnych i literaturze przedmiotu wywodzi się, że powyższe przepisy nie nakładają obowiązku uwzględnienia każdego wniosku o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. Wniosek ten podlega bowiem każdorazowej ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach prawa pomocy i ich wpływu na sytuację procesową strony. Przyznanie takiego wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 i n. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oznacza bowiem bezpośrednie obciążenie Skarbu Państwa ciężarem finansowym z nim związanym. Stąd też sąd jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, iż pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy wynagrodzenie takie przysługuje jedynie za faktyczne, realne jej udzielenie. Zgodnie bowiem z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 625 ze zm.) koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ponosi Skarb Państwa. Tak więc wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczy tylko pomocy "udzielonej", przy czym musi to być pomoc faktycznie, realnie udzielona. Samo zapoznanie się z aktami sprawy bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające dla uznania, że pomoc prawna w urzędu została stronie udzielona (zob. w tej materii: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 dnia grudnia 2004 roku, w sprawie o sygn. akt OZ 720/04, publ. ONSAiWSA 2005/5/93; z dnia 18 października 2007 roku, w sprawie o sygn. akt II FZ 515/07; z dnia 25 października 2011 roku, w sprawie o sygn. akt I OZ 790/11, z dnia 13 kwietnia 2012 roku, w sprawie o sygn. akt II OZ 214/12; z dnia 7 kwietnia 2015 r., w sprawie o sygn. akt I FZ 60/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuacja, o jakiej wyżej mowa, ma miejsce w niniejszej sprawie. Z akt sprawy wynika bowiem, że w dniu 24 marca 2016 roku adwokat D. C. zapoznał się z aktami sprawy, sporządzając jednocześnie ich fotokopie. We wniosku o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnik podniósł, że po analizie stanu faktycznego i prawnego sprawy sporządził pisemnie część skargi kasacyjnej, która nie została dokończona z uwagi na otrzymanie zawiadomienia o zmianie pełnomocnika z urzędu. W ocenie referendarza sądowego nie można przyjąć, że w postępowaniu przed sądem wnioskodawca podjął czynności, które można by uznać za faktyczne udzielenie stronie skarżącej pomocy prawnej. Za udzielenie takiej pomocy w postępowaniu drugoinstancyjnym nie może być bowiem uznane samo przejrzenie akt sprawy czy też wykonanie ich fotokopii (mające charakter wyłącznie techniczny), bez podjęcia jakichkolwiek dalszych czynności procesowych (w postaci złożenia skargi kasacyjnej bądź opinii o braku podstaw do jej wniesienia). Z akt sprawy nie wynika ponadto czy pełnomocnik w jakichkolwiek sposób skontaktował się z reprezentowaną stroną. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu odnoszące się do opłat w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują wynagrodzenia dla adwokata za zapoznanie się z aktami sprawy. W ocenie referendarza sądowego w tym przypadku nie może mieć również zastosowania § 5 przedmiotowego aktu normatywnego stanowiący, że wysokość opłat w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się, przyjmując za podstawę opłatę maksymalną w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju. Na zasadność przyznania wynagrodzenia dotychczasowemu pełnomocnikowi nie może również rzutować niejako nieoczekiwana decyzja organu samorządu zawodowego w zakresie zmiany pełnomocnika, która to zmiana przerywa zamierzone czy - jak w niniejszej sprawie - realizowane czynności dotychczasowego pełnomocnika. Decyzja ta podejmowana jest przez organ samorządu zawodowego i w związku z tym pozostaje poza oceną referendarza sądowego. Rola referendarza sądowego sprowadza się bowiem jedynie do wydania orzeczenia w przedmiocie ustanowienia pełnomocnika z urzędu (art. 244 § 1 i art. 246 § 1 – 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz orzeczenia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (art. 250 § 1 i art. 258 § 2 pkt 8 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), co - jak wskazano powyżej - wiąże się wyłącznie z dokonaniem oceny czy pomoc ta została stronie faktycznie udzielona. Z powyższych względów, referendarz sądowy działając na podstawie art. 250 § 1 i art. 258 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.