III SO/Gd 4/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.T. o przyznanie prawa pomocy postanawia: I. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; II. odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Wnioskiem z dnia 30 kwietnia 2013 r. M. T. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W świetle złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami oraz siostrą. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach wnioskodawczyni oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają jakichkolwiek przedmiotów wartościowych oraz zasobów pieniężnych. Sumę dochodów członków gospodarstwa domowego w wysokości 1936,03 zł brutto miesięcznie kształtują: renta socjalna, świadczenia z pomocy społecznej (zasiłek stały i zasiłek okresowy) oraz świadczenie rodzinne (zasiłek pielęgnacyjny). Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów: a) odpisów zeznań podatkowych za lata 2011 i 2012 składanych do urzędu skarbowego przez wnioskodawczynię oraz wszystkie osoby pozostające z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym a w przypadku ich nieskładania – odpisów imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za ww. lata; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię oraz wszystkie osoby pozostające z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie; c) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawczyni oraz osób pozostających z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym (utrzymanie lokalu, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, inne); d) kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość świadczeń stanowiących sumę miesięcznych dochodów brutto uzyskiwanych przez osoby pozostające z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym; e) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię oraz wszystkie osoby pozostające z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Stosowne wezwanie zostało wnioskodawczyni doręczone na podany przez nią adres do korespondencji w dniu 13 maja 2013 r. (vide: potwierdzenie odbioru – akta sprawy – k. [...]). Do dnia wydania niniejszego postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku nie wpłynęły jakiekolwiek dokumenty oraz oświadczenia. W tym stanie uznano, co następuje: Z treści złożonego formularza PPF wynika, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku wnioskodawczyni zamierzała zakwestionować decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 kwietnia 2013 r. wydaną w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego względu, w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wnioskodawczyni nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych (wpisu od skargi, opłat kancelaryjnych) gdyż jest od tych kosztów zwolniona z mocy prawa. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono jak w pkt I sentencji postanowienia. Rozpoznania wymaga jednakże żądanie wnioskodawczyni ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z regulacji normatywnej zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika w sposób bezsprzeczny, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Mając na uwadze powyższe zapatrywanie, stwierdzić należy, iż wnioskodawczyni nie udowodniła dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. W ww. zarządzeniu z dnia 6 maja 2013 r. wydanym przez referendarza sądowego rozpatrującego złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazano zaś precyzyjnie jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy przedstawić. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Z uwagi na fakt, iż na stosowne wezwanie referendarza wnioskodawczyni nie odpowiedziała w istocie niewyjaśnioną pozostaje kwestia relacji dochodów generowanych przez członków gospodarstwa domowego w stosunku do obecnych kosztów ich utrzymania jak i stan ewentualnych zasobów pieniężnych. Jak wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie ma zaś miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawczyni domniemywać. W realiach sprawy - wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i osób pozostających z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym - nie jest więc możliwe określenie, że ww. nie może ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony – z uwagi na postawę samej wnioskodawczyni - nie może być bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się z kolei, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawcy w powyższym zakresie należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niezależnie od powyższego należy mieć na uwadze, że przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest warunkiem koniecznym dla skutecznego rozpoznania złożonej przez wnioskodawczynię skargi. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji nie jest bowiem obwarowane przymusem adwokacko – radcowskim. Ponadto sąd pierwszej instancji ocenia zaskarżony akt (w tym wypadku decyzję administracyjną) biorąc pod uwagę wszelkie ewentualne uchybienia, a nie tylko te wskazywane przez skarżącego czy jego pełnomocnika (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Prawidłowość stanowiska, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego potwierdza z kolei w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny (vide: postanowienia z dnia 19 maja 2011 r. i z dnia 26 października 2011 r. - sygn. akt II GZ 245/11 i II FZ 509/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W reasumpcji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt II sentencji postanowienia, odmawiając wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.