III SPP/Gd 65/19

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie sygn. akt III SA/Gd 373/18 z jego skargi na decyzję Wojewody z dnia 10 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych z ewidencji ludności postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Pismem z 22 maja 2019 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu w dniu 5 czerwca 2019 r., skarżący J. J. wniósł o przyznanie prawa pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Oświadczył, że jest kawalerem bezdzietnym, odbywa karę pozbawienia wolności, nie pracuje ze względu na podstawowe wykształcenie bez zawodu i zły ogólny stan zdrowia. Dołączył do pisma zaświadczenie Dyrektora Aresztu Śledczego z 1 marca 2019 r., w którym podano, że skazany nie jest zatrudniony odpłatnie, posiada środki przekazywane z chwilą zwolnienia w kwocie 4.635,45 zł, środki pozostające do dyspozycji w kwocie 0,17 zł oraz wskazano, że posiada on pięć zajęć komorniczych na łączną kwotę 11747,24 zł. Zarządzeniem z 12 czerwca 2019 r. wezwano wnioskodawcę do przedstawienia w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pisemnej informacji Dyrektora Aresztu Śledczego, czy odbywający karę wnioskodawca: a) świadczy aktualnie lub świadczył odpłatnie pracę podczas osadzenia; jeżeli tak, to jaki osiągnął z tego tytułu dochód i za jaki okres, względnie jak jest wysokość aktualnego dochodu miesięcznego; b) posiada aktualnie do dyspozycji środki pieniężne, a jeżeli tak to jaka jest ich wysokość; c) przekazywał w okresie ostatnich trzech miesięcy jakiekolwiek kwoty pieniężne osobom trzecim, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości; d) otrzymał w okresie ostatnich trzech miesięcy jakiekolwiek wpłaty od osób trzecich, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości; a także: e) oświadczenia czy wnioskodawca inicjował jakikolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego przed sądami powszechnymi lub sądami administracyjnymi; jeżeli tak – wnioskodawca winien podać przed jakimi sądami przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone; f) oświadczenia w przedmiocie wszystkich spraw o zapłatę zainicjowanych przez wnioskodawcę przed sądami powszechnymi przeciwko Skarbowi Państwa - sądom powszechnym, sądom administracyjnym, Aresztom Śledczym, Zakładom Karnym, organom samorządu zawodowego radców prawnych i adwokatów, komornikom sądowym, innym osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym) lub osobom prawnym; w przedmiotowym oświadczeniu wnioskodawca winien wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane oraz sygnatury prowadzonych spraw; ponadto wnioskodawca winien podać precyzyjne informacje o datach i treści zapadłych w tych sprawach rozstrzygnięć, w tym o wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz w następstwie uprawomocnienia się i wykonania wydanych orzeczeń. W piśmie nadanym dnia 18 czerwca 2019 r. J. J. wyjaśnił, że nie otrzymał środków pieniężnych z tytułu składanych pozwów lub skarg na przewłokę. Załączył zaświadczenia Dyrektora Aresztu Śledczego o braku zatrudnienia oraz o posiadanych środkach przekazywanych z chwilą zwolnienia w kwocie 4.635,45 zł i środkach pozostających do dyspozycji w kwocie 0,17 zł. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Wnioskodawca, pomimo upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu nie złożył do akt sprawy całości żądanych od niego dokumentów. Nadesłał on jedynie zaświadczenia Dyrektora Aresztu Śledczego w Gdańsku, z których wynikała informacja, że skarżący nie jest zatrudniony odpłatnie oraz informacja o środkach pieniężnych przekazywanych z chwilą zwolnienia oraz pozostających do dyspozycji wnioskodawcy, a ponadto, kiedy przypada koniec odbywanej przez skarżącego kary pozbawienia wolności, dołączając nadto opinię lekarską o stanie swego zdrowia. Nadal jednak, pomimo że skierowano do niego stosowne wezwania, wnioskodawca nie nadesłał informacji o inicjowanych przez wnioskodawcę postępowań sądowych. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy ze skargi na decyzję Wojewody wynika jednoznacznie, że przed Sądem Rejonowym Gdańsk-Północ toczy się lub toczyło się postępowanie o sygn. akt [...] z powództwa J. J. przeciwko określonemu podmiotowi o naprawienie szkody wynikłej z czynu niedozwolonego, w którym wnioskodawca został zobowiązany do podania adresu zamieszkania pozwanej. Referendarzowi sądowemu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z urzędu znany jest przy tym fakt inicjowania przez skarżącego szeregu postępowań cywilnych zmierzających do uzyskania określonych środków pieniężnych tytułem odszkodowania. W postępowaniach tych w charakterze pozwanych występują najczęściej pełnomocnicy procesowi udzielający mu pomocy prawnej z urzędu jak i poszczególne sądy prowadzące sprawy z udziałem wnioskodawcy (w tym sądy administracyjne). Oświadczenie wnioskodawcy dotyczące inicjowania określonych postępowań sądowych są z powyższych względów niezbędne dla dokonania oceny całokształtu sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Oświadczeń w tym zakresie wnioskodawca nie złożył, lecz w sposób selektywny i niepełny stara się przedstawiać swoją sytuację materialną. Tymczasem niezbędnym jest, aby oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy było jak najbardziej wiarygodne, rzetelne i kompletne (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 164/13 oraz z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt II OZ 740/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W sytuacji, gdy wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym – co wymaga wykazania przez niego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - żądane od niego oświadczenie o inicjowanych przez niego postepowaniach o zapłatę i ich wyniku, w tym również ewentualnych kwot zasądzonych na rzecz wnioskodawcy w postępowaniach sądowych toczących się przed sądami, były nieodzowne dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakiej części skarżący może ponieść koszty postępowania przed sądem. Nadesłane przez stronę oświadczenie i zaświadczenie tylko częściowo czynią zadość obowiązkowi nałożonemu w ww. zarządzeniu, przez co nie można dokonać pełnej oceny możliwości płatniczych skarżącego. Nie ma tymczasem podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnego do oceny tej sytuacji dokumentu. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wnioskodawca, tylko częściowo wykonując zarządzenie z dnia 21 czerwca 2018 r., w istocie zaniechał tej współpracy. Dodać należy, że w niniejszej sprawie skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy na mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 373/18, które to postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 373/18. Również w dniu 28 listopada 2018 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy na kolejny wniosek i postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu wydanym w dniu 4 stycznia 2019 r. Stosownie zaś do art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Powyższy przepis warunkuje i uzależnia możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie referendarz sądowy (ewentualnie sąd) przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy zmiana musiałaby być tego rodzaju, by przyznanie prawa pomocy stałoby się zasadne. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący składając kolejny raz w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazał, że doszło do zmiany okoliczności, które stanowiły podstawę wydanego wcześniej postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, skoro wnioskodawca nadal nie wykonuje w sposób wyczerpujący wezwania do nadesłania dokumentów i oświadczeń niezbędnych do dokonania oceny całokształtu jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.