I SA/Gl 102/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 8 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno Handlowo Usługowego A Sp. z o. o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Na podstawie zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału z dnia 14 marca 2008 r. wezwano stronę skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia w kwocie [...] zł w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odpowiadając na to wezwanie, skarżąca w piśmie z dnia 7 kwietnia 2008 r. (nadanym tego samego dnia) wniosła o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W piśmie tym wskazano, że spółka ma zablokowywane wszystkie konta bankowe, co uniemożliwia pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Z uwagi na fakt, że wniosek ten nie został złożony w przewidzianej prawem formie, referendarz sądowy wezwał stronę do złożenia go na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Odpowiadając w terminie na to wezwanie, skarżąca złożyła urzędowy formularz, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści uzasadnienia ponownie wskazano na brak możliwości wniesienia wpisu z uwagi na zablokowanie wszystkich kont bankowych. Reprezentujący spółkę prezes oświadczył, że "wszystkie środki ruchome i nieruchomości zostały zajęte przez komorników", a wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. Wskazał przy tym, że obecnie trwa ich licytacja. Nadto strona podniosła, że "naruszające prawo działanie organów skarbowych uniemożliwiło skarżącej odzyskanie należnego od stycznia 2004 roku, zwrotu podatku VAT, które doprowadziło do znacznych strat finansowych i konieczności zwolnienia kilkudziesięciu pracowników". Według oświadczenia o majątku i dochodach wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych stanowi kwota [...] zł, a wartość środków trwałych wnioskodawcy to [...] zł. Ostatni rok obrotowy spółka zakończyła stratą w wysokości [...] zł. Nadto strona wskazała, że posiada rachunki bankowe w B oraz w Banku C. Stan na obu tych kontach wynosi [...] zł. Pismem z dnia 21 maja 2008 r., doręczonym stronie w dniu 6 czerwca 2008 r., referendarz sądowy wezwał ją do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie odpisów: raportów kasowych za okres od 1 lutego do 30 kwietnia 2008 r., deklaracji na podatek od towarów i usług za ten sam okres, wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, zwłaszcza w Banku B i w Banku C, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, tj. wystawione po otrzymaniu wezwania, zaświadczenia wystawione przez banki, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez banki lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), ostatniej ewidencji środków trwałych oraz aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są stacje paliw oraz kompleks biurowo-hotelowy, dokumentów wskazujący na obecny stan prowadzonych w stosunku do skarżącej licytacji. Ponadto pismo zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym siedmiodniowym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W piśmie z dnia 12 czerwca 2008 r., stanowiącym odpowiedź na to wezwanie, prezes spółki wniósł o zakreślenie dodatkowego terminu do udzielenia odpowiedzi na to wezwanie do dnia 30 czerwca 2008 r., wskazując przy tym, że zakres wezwania jest "bardzo rozległy i wymaga uzyskania dodatkowych informacji". Ponadto prezes wskazał na liczne postępowania, które toczą się z udziałem spółki, oraz że taka sytuacja "zmusiła skarżącą do zaprzestania działalności gospodarczej i zwolnienia pracowników". Jednocześnie oświadczył, że wszystkie czynności wykonuje sam, a zatem przyznanie mu dodatkowego czasu umożliwi mu przygotowania stosownych dokumentów. Wobec treści powyższego pisma, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2008 r. uwzględnił wniosek z dnia 12 czerwca 2008 r. i przedłużył skarżącej spółce termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych do dnia 30 czerwca 2008 r. Do chwili obecnej wezwanie do uzupełnienia wspomnianych danych nie zostało wykonane. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Odpis tego postanowienia został doręczony stronie skarżącej w dniu 13 sierpnia 2008 r. W dniu 20 sierpnia 2008 r. (data nadania) strona skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W treści pisma prezes spółki podniósł, że skarżąca została pozbawiona środków finansowych i nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania sądowego. Jego zdaniem winę za to ponoszą organy Państwa Polskiego, chroniący, według niego, "mafię skarbową". Następnie wskazał on, że skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, akcentując przy tym, że "funkcjonuje jedynie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli". Wielokrotnie w treści pisma podnosił, że skarżąca nie posiada środków na uiszczenie wpisu. Dowodem na powyższe jest, zdaniem prezesa, "najbardziej wiarygodny dokument" w postaci postanowienia z dnia 8 grudnia 2006 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji (wkomponowany w treść pisma w formie "skanu"). Ponadto prezes spółki podniósł, że spółce dotychczas odmawiano zwolnienia od kosztów sądowych, jednakże w kilku sprawach została od kosztów zwolniona, na dowód czego przedstawił "skan" postanowienia Sądu z dnia 3 września 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 586/07. W ocenie prezesa "przedstawione w aktach sprawy dowody jednoznacznie wskazują, iż skarżąca w stopniu wystarczającym udowodniła brak środków na wpłatę żądanej opłaty sądowej w całości". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Następnie wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przystępując do oceny złożonego wniosku na wstępie należy odnotować, że strona, pomimo wyraźnie sprecyzowanego wezwania, nie nadesłała żądanych dokumentów. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że termin do ich nadesłania został stronie przedłużony, ale nawet mimo tego wezwanie nie zostało wykonane do dnia dzisiejszego. Taka postawa strony nie może zostać oceniona pozytywnie, tym bardziej że została ona pouczona, że niewykonanie wezwania może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Należy w tym miejscu podkreślić, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, LEX 203331). Nie ulega zatem wątpliwości, że strona miała świadomość, że uchylanie się od wykonania wezwania może skutkować negatywnym dla niej rozstrzygnięciem. Nie tylko bowiem wytknął jej to referendarz sądowy w swoim postanowieniu, ale również zwracano na to stronie uwagę w innych postępowaniach, które toczą się z jej udziałem. Nadto należy wskazać, że z akt tych wynika, że strona często przedstawiała dokumenty nieaktualne, co również stronie wytykano. Tak było np. w sprawie o sygn. I SA/Gl 129/08. Niemniej jednak z nadesłanych do tych akt dokumentów wynika, że strona posiada kompleks biurowo hotelowy w B., o wartości [...] zł – jak określił prezes spółki oraz stację paliw w J. o wartości [...] zł (w ocenie prezesa spółki). Wprawdzie zgodnie z treścią odpisu z ksiąg wieczystych nieruchomości obciążone są hipotekami o znacznej wysokości, to jednak po pierwsze odpisy te są nieaktualne, gdyż przedstawiają stan na 2003 r. i 2005 r., co uniemożliwia dokonania bieżącej oceny sytuacji skarżącej, a po drugie obciążenie nie pozbawia możliwości osiągania przez spółkę dochodów. Nadto w aktach o sygn. I SA/Gl 1500/06 znajduje się odpis z księgi wieczystej stacji paliw w Z. o wartości [...] zł (wg wskazania prezesa), obciążonej hipoteką do kwoty [...] zł. Negatywnie należy więc ocenić postawę strony, która nie tylko nie przedstawiła tych dokumentów w niniejszym postępowaniu, ale nadto w ogóle nie podniosła kwestii posiadania nieruchomości w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do złożonego do niniejszej sprawy dokumentu, tj. postanowienia komornika sądowego z 8 grudnia 2006 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, trzeba zauważyć, że pochodzi on sprzed ponad 1,5 roku, a zatem, że wartość dowodowa tego dokumentu nie może mieć znaczenia przesądzającego w niniejszej sprawie. Podkreślić więc należy, że w aktach brak dokumentów, od których zależy rozstrzygnięcie odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tego powodu wezwanie referendarza było niezbędne, a niewywiązanie się strony z obowiązku ich przedstawienia uniemożliwia ocenę aktualnej sytuacji majątkowej strony. Należy również wskazać, że przedstawiony "skan" odpisu postanowienia z dnia 3 września 2007 r., wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 586/07, jak również inne wskazane przez prezesa spółki postanowienia, na mocy których została ona zwolniona od kosztów sądowych, stanowią wyjątki od przyjętej linii orzeczniczej, która zyskała akceptację Naczelnego Sądu Administracyjnego w toku kontroli instancyjnej. W tym miejscu przywołać można np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 70/08, w którym podniesiono, że "przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych [...] zł stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności". Mając powyższe na uwadze, Sąd, zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.