I SA/Gl 1053/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 maja 2016 r. sprawy ze skargi R. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten złożył, odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1500 zł, po tym jak dnia 16 stycznia 2017 r. Sąd utrzymał w mocy postanowienie z dnia 8 listopada 2016 r., którym oddalono poprzedni jego wniosek w tej materii. Analogicznie jak we wniosku poprzednim oświadczył, że w związku z prowadzonymi przeciwko niemu postępowaniami podatkowym i karnym skomplikowała się jego sytuacja rodzinna i majątkowa. Musiał wyprowadzić się z domu i zaprzestać wykonywania działalności gospodarczej, obecnie utrzymując się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 763,24 zł oraz kwoty otrzymywanej tytułem umowy zlecenia w wysokości 299,01 zł. Pośród swoich stałych wydatków wyliczył m.in. opłatę za paliwo gazowe (50 zł) i za energię elektryczną (80 zł) oraz koszt zakupu leków (60 zł). Skarżący oświadczył, że nie ma żadnego majątku, a jego zadłużenie sięga kwoty około 420.000 zł oraz że w takim stanie rzeczy nie może udzielić jakiejkolwiek pomocy swoim dorastającym dzieciom. Pismem doręczonym do pełnomocnikowi skarżącego w dniu 11 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy wezwał do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych za rok 2016 przez skarżącego oraz przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności wszystkich, z których wyciągi nadesłano w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 168/14, a także z rachunku jego małżonki, którego numer podano, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), odpisu ostatnich decyzji o przyznaniu płatności związanych z działalnością rolną prowadzoną przez żonę skarżącego, odpisów umów zawartych przez skarżącego z członkami jego rodziny w latach 2012-2013, wyliczonych w odpowiedzi na skargę, zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub harmonogramu spłaty należności kredytowych oraz potwierdzeń zapłaty rat za ostatnie trzy miesiące, zaświadczenia organu egzekucyjnego o wysokości należności egzekwowanych od skarżącego, wyszczególniającego kwoty wyegzekwowane od niego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę należności, jakie pozostają jeszcze do spłaty, dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz wskazującej wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd.), a nadto odpisów faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wezwanie zawierało zastrzeżenie, że materiały dotyczące małżonki skarżącego należy przedłożyć niezależnie od ustroju rozdzielności majątkowej obowiązującego w jego małżeństwie oraz że małżonka ta jest w rozumieniu wezwania osobą pozostającą ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Odpowiadając na wezwanie, pełnomocnik skarżącego przedstawił odpisy: zeznania podatkowego skarżącego za ubiegły rok, zaświadczenia o zarobkach, karty wynagrodzeń, wezwania z dnia 27 maja 2016 r. do zapłaty grzywny i należności sądowych w łącznej wysokości 12.100 zł oraz zawiadomień o zajęciach egzekucyjnych z czerwca ubiegłego roku, w tym jednego skierowanego do banku. Jednocześnie oświadczył, że pozostałe dokumenty zostaną przedłożone później, gdyż nie można ich było skompletować w terminie zakreślonym wezwaniem. Zastrzegł jednak, że sytuacja skarżącego była już wielokrotnie analizowana i że pozyskano już komplet materiałów obrazujących jego trudną sytuację. Skarżący kilkukrotnie wnosił o przyznanie prawa pomocy także w innych postępowaniach, lecz wszystkie jego wnioski zostały oddalone ze względu na fakt, iż za każdym razem niewystarczająco wykonywał on wezwania do nadesłania dokumentacji źródłowej, po czym uiszczał on opłaty sądowe. Było tak np. w przywołanej sprawie o sygn. akt I SA/Gl 168/14, po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu z dnia 27 listopada 2014 r. odmawiającego mu przyznania prawa pomocy. Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. akt II FZ 64/15, w którym Naczelny Sąd Administracyjny podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, że wnioskodawca prezentuje swoją sytuację w sposób niepełny. Analogiczne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 17 czerwca 2015 r., sygn. akt I FZ 133/15 oraz z dnia 1 marca 2016 r., sygn. akt II FZ 987/15, oddalając zażalenie na postanowienie z dnia 14 września 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 550/15. Nie były to jedyne przypadki, gdy z tego powodu skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy – zob. np. postanowienia Sądu z dnia 4 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 941/15 czy z dnia 11 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 340/16. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej powoływanej jako P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem tę okoliczność udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Można tego wymagać szczególnie od strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Przystępując do rozpoznania wniosku, w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w toku postępowania prawomocnie odmówiono już skarżącemu prawa pomocy – postanowieniem z dnia 8 listopada 2016 r. utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia 16 stycznia 2017 r. W myśl z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże wszak od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Tymczasem skarżący we wniosku powołał się na niemal dokładnie identyczne okoliczności jak we wniosku poprzednim, w związku z czym do jego pełnomocnika wystosowano wezwanie do nadesłania w większości tych samych dokumentów źródłowych co na wcześniejszym etapie postępowania (i w innych sprawach skarżącego), a przedstawiony na wezwanie materiał dowodowy jest dotknięty podobnymi mankamentami jak w przypadku wszystkich dotychczasowych tego rodzaju wezwań. W związku z tym niepodobna uwzględnić argumentu pełnomocnika, że termin wyznaczony wezwaniem nie był wystarczający, by zgromadzić całą wymaganą dokumentację, skoro z góry mógł on zakładać, jakie dowody powinien on przedłożyć celem wykazania przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy. Skądinąd mimo że od doręczenia wezwania minął prawie miesiąc, pełnomocnik poprzestał na zapowiedzi uzupełnienia przesłanych dokumentów. Wzgląd na przebieg i wynik innych postępowań w przedmiocie wniosków składanych przez skarżącego sprawia zarazem, że wręcz niezrozumiałe jest jego twierdzenie, iż dowody zebrane w tamtych postępowaniach mogą być uznane za kompletne i wystarczające do uwzględniania wniosku obecnie rozpoznawanego. W pełni podtrzymać zatem trzeba stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 8 listopada 2016 r. Powtórzyć wypada, że w niniejszej sprawie, tak jak w innych sprawach z udziałem skarżącego, wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku wykonano w sposób wybiórczy i niepełny, przedkładając wyłącznie te dokumenty, które wskazują na niewielką wysokość jego wynagrodzenia oraz na znaczną skalę jego zadłużenia. Uchylono się natomiast od dostarczenia pozostałych materiałów, zwłaszcza tych dotyczących małżonki wnioskodawcy, którą wprost określono w wezwaniu jako osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W związku z tym ponownie przypomnieć warto pogląd wypowiedziany w uzasadnieniu przywołanego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2016 r., sygn. akt II FZ 987/15, że celem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy trzeba dysponować kompletem dokumentów, także tych dotyczących osób pozostających w gospodarstwie domowym, szczególnie małżonka, oraz że argumenty przywołane przez skarżącego, również w tym postępowaniu, nie usprawiedliwiają tego, iż wezwanie do przedłożenia tych dokumentów nie zostało należycie wykonane. Trudno nie zgodzić się ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "gdyby za każdym razem wystarczyło napisać, że dokumentów nie można dosłać z uwagi na złe relacje ze współmałżonkiem, to wnioskodawcy stosowaliby tę metodę nagminnie, nie przesyłając żadnych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń albo dosyłając je wybiórczo". Wciąż nie bez znaczenia pozostają spostrzeżenia zawarte w uzasadnieniu postanowienia Sądu z dnia 4 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 941/15. Sąd, nawiązując do ustaleń poczynionych w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 550/15, zauważył mianowicie, że nie można przyjąć, iż skarżący zerwał z żoną wszelkie więzi, także te majątkowe – dowodził tego fakt, iż jako adres zamieszkania wskazuje on adres zameldowania żony, gdzie odbiera on korespondencję, chociaż formalnie zameldowany jest pod innym adresem. Skądinąd również w skardze w niniejszej sprawie podano ten adres zamieszkania i zmieniono go na adres zameldowania skarżącego dopiero po doręczeniu pierwszego wezwania do przedłożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym kontekście odnotować po raz kolejny trzeba, że pełnomocnik w ogóle nie ustosunkował się do wezwania do dostarczenia umów wyliczonych w odpowiedzi na skargę, na podstawie których skarżący miał wyzbyć się swojego znacznego majątku na rzecz członków swojej najbliższej rodziny, w tym i żony. Jest poza sporem, że okoliczności te całkowicie obalają stanowisko prezentowane we wniosku na temat jego sytuacji rodzinnej, w tym relacji w jego małżeństwie. Nie można ich tracić z pola widzenia podczas rozpoznawania wniosku, choćby z uwagi na powinności, jakie spoczywają na obdarowanych względem darczyńcy (zob. art. 897 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.). Oświadczenia wnioskującego na temat jego położenia osobistego, rodzinnego i nawet mieszkaniowego nadal nie mogą być więc uznane za wiarygodne i rzetelne. Bezsprzecznie w szczególności uchyla się on od złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji jego gospodarstwa domowego, nie udokumentował np. żadnych kosztów utrzymania, w tym tych, które wyliczył we wniosku. Uniemożliwia to jakiekolwiek ustalenia w tej materii, m.in. zbadanie tego, czy koszty te są regulowane terminowo, czy wykazywane są jakieś zaległości, a także relacji, w jakiej pozostają te wydatki do dochodów gospodarstwa domowego. W związku z tym przypomnienia wymaga w szczególności, że w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 168/14 przedstawiono m.in. decyzję o przyznaniu żonie skarżącego dopłat w związku z prowadzoną przez nią działalnością rolniczą, wyszczególniającą numer rachunku bankowego, na który te płatności przelano. Numer ten powtórzony został wprost w wezwaniu o nadesłanie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych, ale wnioskodawca nie przedłożył ani tego wyciągu, ani dokumentu, którym, według wezwania, należało wykazać likwidację rachunku bankowego. W efekcie nie można zbadać stanu tego rachunku i dokonanych na nim operacji, co wyklucza w istocie jakiekolwiek wnioski na temat możliwości płatniczych. Ponadto wezwanie obejmowało wszystkie rachunki bankowe, o których była w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 168/14, a w uzasadnieniu postanowienia wydanego w tamtej sprawie dnia 8 października 2014 r. wspomniano o pięciu takich rachunkach. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.