I SA/Gl 1079/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska, , , po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. J. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 stycznia 2017 r. w sprawie ze skargi M.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału pełnomocnik skarżącego został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. w kwocie 30.406 zł. W odpowiedzi na ww. wezwanie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od tej opłaty. Następnie w ramach urzędowego formularza z dnia 12 października 2016 r., oświadczył, że utrzymuje się wyłącznie z minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wskazał, że posiada akcje trzech spółek o łącznej wartości nominalnej wysokości 2.331.941 zł, lecz ich wartość rynkowa "jest bliska zeru", natomiast w stosunku do jego majątku nieruchomego o łącznej wartości rynkowej w kwocie 1.267.500 wszczęto egzekucję. Pismem doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu 3 listopada 2016 r. referendarz sądowy wezwał do uzupełnienia w terminie 10 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie określonych przez niego dokumentów. W związku z niniejszym wezwaniem skarżący przedłożył zaświadczenie jednej ze Spółek, w której skarżący posiada akcje, podpisane przez skarżącego jako prezesa zarządu, że Spółka ze względu na problemy finansowe nie wypłaca pełnego wynagrodzenia prezesowi, zaświadczenie o zarobkach skarżącego w tej Spółce na stanowisku specjalisty do spraw sprzedaży papierów wartościowych (skarżący miał otrzymywać wynagrodzenie w wysokości brutto 1850 zł w czerwcu, lipcu, wrześniu i październiku 2016 r., 3700 zł w kwietniu 2016 r. i 12.350 zł w sierpniu 2016 r. – przeciętne wynagrodzenie brutto wyniosło 3.908,33 zł, wynagrodzenie przelano na rachunek bankowy), kopii umowy o pracę oraz dwóch informacji o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy skarżącego za 2015 r. Dodatkowo pełnomocnik skarżącego stwierdził, że skarżący podjął działania celem uzyskania pozostałych dokumentów, których przedłożenie obecnie nie jest możliwe. Wskazał, że nie orzeczono rozwodu lub separacji małżeństwa skarżącego, lecz małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, co nie pozwala udokumentować sytuacji żony wnioskodawcy. Jednocześnie z uwagi na wysokość wynagrodzenia za sierpień 2016 r., umożliwiającego zapłatę wpisu w kwocie 5.406 zł, skarżący zmodyfikował wniosek, domagając się zwolnienia od wpisu w pozostałej części. Następnie zarządzeniem z dnia 23 listopada 2016 r., referendarz sądowy przedłużył skarżącemu termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o 5 dni, jednak żadne dalsze dokumenty nie zostały przesłane. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2017 r. referendarz sadowy odmówił przyznania prawa pomocy, a którego odpis został doręczony w dniu 26 stycznia 2017 r. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw, w treści którego podniósł, że przedłożył część żądanych przez referendarza sądowego dokumentów. Wyjaśnił, że pozostałych dokumentów nie przedłożył, ponieważ nich nie posiadał (jednocześnie wskazał, że strona jest zobowiązana do przedłożenia tylko dokumentów, które posiada). Dodatkowo pełnomocnik skarżącego podkreślił, że wyjaśnił, iż przedłożenie jakichkolwiek dokumentów przedstawiających sytuację finansową małżonki skarżącego jest niemożliwe z uwagi na fakt, że pomimo braku orzeczenia o rozwód lub separację, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, tak więc sytuacja majątkowa małżonki skarżącego nie ma wpływu na sytuację majątkową skarżącego i nie ma związku z jego utrzymaniem. Ponadto, skarżący przypomniał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie dotyczące znajomości treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy, które czyni wiarygodnym uzasadnienie wniosku a zostało ono pominięte przez referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "ppsa", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 ppsa instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Nadto w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca, chcąc skorzystać z wyjątkowego przywileju procesowego, jakim jest przyznanie prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158 oraz z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 310/10 i z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. akt I FZ 194/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl, a także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 881/15, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt II FZ 1038/15 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że "wykluczone jest przyznanie prawa pomocy wyłącznie w oparciu o oświadczenie i przekonanie skarżącej, że powinna zostać zwolniona z kosztów sądowych. Warunkiem przyznania prawa pomocy, stanowiącego wyjątek od zasady ponoszenia przez strony postępowania sądowoadministracyjnego kosztów związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), jest rzetelne wykazanie przez wnioskodawcę jego rzeczywistej sytuacji materialnej za pomocą odpowiednich dowodów źródłowych. Obowiązek udowodnienia przez wnioskodawcę, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, wynika wprost z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., który posługuje się zwrotem "gdy wykaże". W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, skoro - pomimo wezwania - nie zostały przedstawione wszystkie dokumenty obrazujące tę sytuację. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie przedłożył część dokumentów, o które został wezwany, jednakże nie dały one referendarzowi sądowemu możliwości dokonania pełnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Mimo przedłużenia terminu przez referendarza sądowego, skarżący nie nadesłał reszty żądnych dokumentów. Należy zwrócić uwagę, że referendarz sądowy wezwał skarżącego w sposób precyzyjny i pozbawiony wątpliwości jakich informacji należy udzielić. Omawiane wezwanie oznaczało więc w istocie, iż złożone przez skarżącego dokumenty nie mogły stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy i miało na celu zniesienie tego stanu rzeczy. Skarżący, co należy podkreślić, nie wykonał jednak w pełni skierowanego do niego wezwania. Wskutek braku tej dokumentacji nie było można poczynić ustaleń dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego w sposób wolny od poważnych wątpliwości. Wezwanie, którego strona nie wykonała, służyć miało właśnie wyjaśnieniu tych kwestii. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 ppsa można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1115/04, niepubl.). Uwzględniając powyższe należy podkreślić, że w niniejszej sprawie rację ma referendarz sądowy przyjmując, iż brak żądanych dokumentów uniemożliwia poczynienie jakichkolwiek ustaleń dotyczących sytuacji skarżącego, pozwalających zweryfikować jego oświadczenia, a przez to stwierdzić, czy ziściła się wskazana przesłanka przyznania prawa pomocy. Trafne są także uwagi referendarza sądowego odnośnie możliwości przedłożenia (a wskazanych w wezwaniu) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego (w szczególności tych wymienionych w aktach administracyjnych) oraz zeznań podatkowych, w których powinny być odnotowane wszystkie przychody podlegające opodatkowaniu. Ponadto, w niniejszej sprawie nie można również pominąć dorobku prawa cywilnego i okoliczności, że małżonkowie są wzajemnie obowiązani do pomocy ze względu na więź prawną, która ich łączy od momentu ślubu. W związku z tym referendarz sądowy prawidłowo wskazał, że nawet pozostawanie małżonków w rozdzielności majątkowej nie zwalnia ich od wzajemnej pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Prawidłowe było również wskazanie przez referendarza sądowego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2016 r., sygn. akt II FZ 987/15, w którym zostało wyrażone stanowisko, że "gdyby na każdym razem wystarczyło napisać, że dokumentów nie można dosłać z uwagi na złe relacje ze współmałżonkiem, to wnioskodawcy stosowaliby tę metodę nagminnie, nie przesyłając żadnych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń albo dosyłając je wybiórczo". Stanowiska tego nie sposób pominąć mając na uwadze, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających jego oświadczenie co do nie prowadzenia z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego. Znamienny jest także fakt, że również w załączeniu do sprzeciwu skarżący nie przedstawił reszty dokumentów, które przemawiałyby za uznaniem twierdzeń - nie zostały załączone żadne dodatkowe dokumenty, o które był wzywany przez referendarza sądowego. W sprzeciwie skarżący ograniczył się w zasadzie do przywołania tych samych okoliczności, które były przez niego wskazywane wcześniej, a które nie usprawiedliwiają niewykonania wezwania. Sytuacja wnioskodawcy nie została więc wyjaśniona i budzi wątpliwości. Konkludując, skoro skarżący, pomimo tego, że był wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jego sytuację finansową, nie przedstawił dokumentów, to należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, że nie wykazał, iż zachodzą w stosunku do niego przesłanki przyznania prawa pomocy. W takich bowiem okolicznościach referendarz sądowy nie miał możliwości oceny sytuacji majątkowej skarżącego, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie przecież z art. 243 ppsa sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 ppsa orzeczono jak w sentencji.