I SA/Gl 108/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędzia WSA Monika Krywow, Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 6 grudnia 2024 r. nr SKO.4110.3.2024 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Miejskiego Zarządu Dróg w C. z dnia 14 lutego 2024 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. M.B. (dalej: skarżący lub zobowiązany) wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie (dalej organ drugiej instancji lub Kolegium) z dnia 6 grudnia 2024 r. nr SKO.4110.3.2024 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. 2. Stan sprawy. 2.1. Miejski Zarząd Dróg w C. (dalej: organ pierwszej instancji lub wierzyciel) przekazał do Kolegium akta sprawy dotyczące zobowiązanego M.B. w związku z zażaleniem wniesionym na postanowienie Dyrektora Miejskiego Zarządu Dróg w C. z dnia 14 lutego 2024 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w trybie postanowienia egzekucyjnego. W uzasadnieniu postanowienia wierzyciel stwierdził, że uchybienie terminu nie nastąpiło z winy zobowiązanego w związku z faktem, że w okresie prowadzonej przez organ egzekucyjny egzekucji zobowiązany przebywał w zakładzie karnym, natomiast nastąpiło uchybienie 7-dniowego terminu na wniesienie prośby o przywrócenie terminu. Zobowiązany przebywał w zakładzie karnym do dnia 17 grudnia 2023 r., natomiast pismo o przywrócenie terminu zostało złożone do Urzędu Miasta C. w dniu 12 stycznia 2024 r., tj. 26 dni po ustaniu przyczyny uchybienia terminu. 2.2. W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązany podniósł, że w dniu 8 stycznia 2024 r. w Urzędzie Miasta C. uzyskał informację o windykacji opłaty dodatkowej za nieopłacone parkowanie w strefie płatnego parkowania w terminach, kiedy przebywał w Areszcie Śledczym w C. lub w B. W dniu 12 stycznia 2024 r., tj. 4 dni od chwili uzyskania w Wydziale Windykacji Należności Urzędu Miasta C. wiedzy o podstawach egzekucji, wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od nałożonych kar i mandatów oraz zwrot windykowanych kwot wraz z kosztami windykacji. Zobowiązany wyjaśnił, że wcześniej takiej wiedzy nie posiadał, ponieważ żadna korespondencja nie docierała do niego w trakcie aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności. Zdaniem zobowiązanego naruszone zostało jego prawo do rzetelnego rozpatrzenia odwołania. 2.3. Po rozpoznaniu zażalenia na ww. postanowienie, mocą zaskarżonego w nn. sprawie postanowienia, Kolegium utrzymało w mocy postanowienie wydane w pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazało, że z akt sprawy wynika, że tytuł wykonawczy z dnia 25 stycznia 2021 r. wystawiony przez wierzyciela Miejski Zarząd Dróg w C. na zobowiązanego obejmujący zaległości z tytułu opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty w Strefie Płatnego Parkowania, został przekazany w dniu 28 stycznia 2021 r. do realizacji organowi egzekucyjnemu Gminy Miasta C. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego w dniu 22 lutego 2021 r. zgodnie z art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 - k.p.a.). Zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych w A S.A. oraz B S.A. organ egzekucyjny Gminy Miasta C. wyegzekwował w całości w dniu 13 lutego 2021 r. należność główną wraz z kosztami upomnienia i kosztami egzekucyjnymi. W związku z całkowitą realizacją zajęć przez ww. banki postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułu wykonawczego zostało zakończone. Zobowiązany pismem z dnia 12 stycznia 2024 r. wniósł do wierzyciela o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od nałożonych kar i mandatów oraz ponownie o zwrot windykowanych kwot. We wniosku zobowiązany wskazał, że przekroczenie terminu nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych, gdyż w dniu 18 grudnia 2019 r. został aresztowany i do dnia 17 grudnia 2023 r. odbywał karę pozbawienia wolności. Do wniosku załączone zostało świadectwo zwolnienia z Zakładu Karnego H. z dnia 15 grudnia 2023 r. Powyższe pismo uznane zostało przez wierzyciela za wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Dalej organ podał, że zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Natomiast w myśl art. 58 § 2 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Przesłanką, która musi obligatoryjnie zaistnieć w pierwszej kolejności, aby w ogóle możliwe było badanie okoliczności podniesionych we wniosku i ewentualne przywrócenie uchybionego terminu, jest złożenie żądania (prośby) w terminie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Ustanie przyczyny uchybienia terminu to ustanie przeszkody do dokonania danej czynności procesowej, niemożliwej do przezwyciężenia przez zobowiązanego, który dołożył należytej staranności w tym zakresie. Ocena, czy strona dochowała terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu należy do organu administracji publicznej. Dokonując oceny powyższej przesłanki przywrócenia terminu Kolegium stwierdziło, że wierzyciel zasadnie uznał, iż zobowiązany złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów po upływie siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia temu terminowi. W tym kontekście za prawidłowe należy uznać stwierdzenie wierzyciela, że przeszkoda do wniesienia zarzutów w terminie ustąpiła z dniem 17 grudnia 2023 r., tj. z dniem opuszczenia przez wnioskodawcę zakładu karnego. Zobowiązany wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów złożył dopiero w dniu 12 stycznia 2024 r. (data stempla pocztowego na kopercie), w piśmie procesowym opatrzonym datą 12 stycznia 2024 r. W związku z tym stwierdzono, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów został złożony po upływie siedmiodniowego terminu od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, a zatem z uchybieniem art. 58 § 2 k.p.a. Uwzględniając powyższe uchybienie procesowe zobowiązanego, wierzyciel powinien odstąpić od merytorycznej oceny wniosku o przywrócenie terminu i analizowania, czy zobowiązany uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Kolegium zauważyło ponadto, że zobowiązany pismem z dnia 31 sierpnia 2020 r. (wpływ w dniu 18 września 2020 r.) zawiadomił Urząd Miasta C., że przebywa w Areszcie Śledczym w C. oraz że termin został przedłużony do 15 października 2020 r. Data ta została potwierdzona na załączonym zaświadczeniu z dnia 20 sierpnia 2020 r. wystawionym przez Areszt Śledczy w C. Po upływie terminu zatrzymania wskazanym w powyższym piśmie i zaświadczeniu do Urzędu Miasta C. nie wpłynęło kolejne pismo zobowiązanego o przedłużeniu zatrzymania, bądź wskazujące nowy adres do doręczeń. W związku z powyższym uznano, że organ egzekucyjny zasadnie przyjął, że odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu został doręczony zobowiązanemu w dniu 22 lutego 2022 r. w trybie art. 44 k.p.a. 3.1. Ww. postanowienie Kolegium zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że doręczenia nie były skuteczne. Wydział Ewidencji Ludności Urzędu Miasta C. przez cały czas miał wiedzę o jego aresztowaniu, w czasie aresztowania, które trwało 2 lata nie mógł wysyłać co 3 miesiące zawiadomień o przedłużeniu aresztowania, w piśmie z dnia 31 sierpnia 2020 r. wskazał adres swojej córki M.D. jako adres do kierowania korespondencji w jego sprawach oraz że będąc w areszcie śledczym nie mógł popełnić wykroczenia, za które został ukarany i nie może ponosić kary za nie swoje przewinienia, nie przyjął mandatu, egzekucja została przeprowadzona z jego lokaty terminowej w banku oraz że w sprawach wątpliwych i spornych wątpliwości powinny być interpretowane na korzyść obywatela. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: 4. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 58 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). W nn. sprawie ów wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów w postepowaniu egzekucyjnym został przez skarżącego złożony, jednakże stanowisko skarżącego koncentruje się wokół wad doręczenia również tytułu wykonawczego, co implikowałoby nierozpoczęcie, a tym samym niezakończenie biegu terminu, który miałby zostać uchybiony. 5. Instytucja przywrócenia terminu, o której mowa w art. 58 § 1 k.p.a. przewidziana została dla przypadków, w których doszło do uchybienia terminu procesowego bez winy wnioskodawcy. Posługiwanie się instytucją przywrócenia terminu nie wchodzi w grę, jeżeli do uchybienia terminu nie doszło. Kluczowe jest zatem ustalenie, że termin ten otworzył się i zakończył swój bieg. Jeżeli początkiem biegu terminu jest zdarzenie polegające na dokonaniu określonej czynności procesowej, to należy przesądzić, że czynność tę podjęto skutecznie. Uwaga ta dotyczy przede wszystkim, tak jak w niniejszej sprawie, doręczeń pism kierowanych przez organ do jednostki (tu: zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Przepisy o doręczeniach mają charakter ius cogens i ich naruszenie prowadzi do bezskuteczności doręczenia, bez względu na ewentualny wpływ naruszenia na wynik sprawy. Bez znaczenia pozostaje zwłaszcza to, czy strona skorzystała z przysługujących jej środków prawnych wobec przedmiotu doręczenia. Konsekwencją bezskuteczności doręczenia jest to, że nie otwiera ono biegu terminu, który wraz z tym doręczeniem miałby się rozpocząć. Kwestie te jednak - co do zasady - podnosić można w tej fazie postępowania, w której następuje stwierdzenie uchybienia terminu do dokonania przez jednostkę czynności procesowej. Wniosek o przywrócenie terminu, jak już zasygnalizowano, przysługuje natomiast wówczas, gdy naruszenie terminu nie jest kwestionowane, lecz strona powołuje się na okoliczności mające przemawiać za uznaniem, że spóźnienie miało niezawiniony charakter – por. wyrok NSA z 22.11.2024 r., I GSK 1110/21, LEX nr 3811075. Podobnie przesądzenie skuteczności doręczenia decyzji organu pierwszej instancji i uchybienia w związku z tym terminowi do wniesienia odwołania jest warunkiem rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a., termin do wniesienia odwołania biegnie od dnia doręczenia decyzji stronie. Tylko prawidłowo dokonane doręczenie wywołuje zatem związane z tą czynnością skutki prawne. Jeżeli więc nie doszło do doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, to nie rozpoczął biegu termin na wniesienie od niej odwołania, co wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia czyni bezprzedmiotowym. Instytucja przywrócenia terminu ma bowiem zastosowanie w sytuacji, gdy strona nie kwestionuje tego, że nie złożyła odwołania w ustawowym terminie, twierdząc jedynie, że uchybienie to nie zostało przez nią zawinione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 238/18 oraz wyrok WSA we Wrocławiu z 23 lipca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 783/23). 6. Dalej zwrócić należy uwagę na treść art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zastosowanie art. 61a k.p.a. uzależnione jest od spełnienia następujących przesłanek: po pierwsze - do organu administracji publicznej zostało wniesione podanie z żądaniem wszczęcia postępowania administracyjnego, po drugie - zaistniała uzasadniona przyczyna, która powoduje, że postępowanie administracyjne jest niedopuszczalne. Wskutek tej czynności organ administracji publicznej nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Odmowa wszczęcia postępowania ma zatem wymiar formalny a nie merytoryczny. Odmowa wszczęcia postępowania następuje także, gdy postępowanie nie może być wszczęte z "innych uzasadnionych przyczyn". Do tych okoliczności można w szczególności zaliczyć przyczyny o charakterze przedmiotowym, to jest wniesienie żądania wszczęcia postępowania po upływie terminu ustanowionego prawem materialnym dla składania wniosków inicjujących postępowanie administracyjne - por. wyrok WSA w Gdańsku z 16.02.2021 r., I SA/Gd 968/20, LEX nr 3164933. W nn. sprawie jak wynika z akt sprawy, organ nie rozstrzygał powyższej kwestii. Brak jest w nn. sprawie fazy postępowania, w której następuje stwierdzenie uchybienia terminu do dokonania przez zobowiązanego czynności procesowej. Powtórzyć należy, ze posługiwanie się instytucją przywrócenia terminu nie wchodzi w grę, jeżeli do uchybienia terminu nie doszło. Kluczowe jest zatem ustalenie, że termin ten otworzył się i zakończył swój bieg, co winien uczynić organ w ponownie prowadzonym postępowaniu, a czego dotychczas nie uczynił. 7. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – p.p.s.a.) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.