I SA/Gl 1088/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Organiściak po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 133 zł, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczyła, że jest [...] zarabiającą kwotę około 3300 zł brutto miesięcznie oraz że miesięczne wynagrodzenie brutto jej małżonka wynosi 3150 zł. Zastrzegła jednak, że sytuacja jej i jej rodziny "jest bardzo niestabilna z tendencją do znacznego pogarszania się" wskutek likwidowania szkół powodującego "lawinowe zwolnienia nauczycieli" oraz trudności finansowych przedsiębiorstwa zatrudniającego jej małżonka, co osobom w ich wieku "grozi pozbawieniem wszelkich źródeł dochodu (brak uprawnień emerytalnych i rentowych". Wnioskodawczyni zwróciła też uwagę na potrzebę przeprowadzenia kosztownego remontu dachu jej domu, wiążącego się z koniecznością znacznego zadłużenia. Poza tym domem we wniosku nie wymieniono innych składników majątkowych. Według wniosku skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze wspomnianym małżonkiem oraz z dwoma pełnoletnimi synami. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy m.in. poprzez nadesłanie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych należących do niej oraz do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym obrazujących operację dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy, udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów skarżącej i wszystkich jej domowników oraz wykazanie kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Wykonując wezwanie, wnioskodawczyni przedłożyła: fragmenty wyciągu ze swojego rachunku bankowego wskazujące wysokość wynagrodzenia przelanego na ten rachunek (w dniu 31 stycznia 2012 r. tytułem wynagrodzenia za godziny nadliczbowe przelano na rachunek kwotę 124,79 zł, a następnego dnia wynagrodzenie za rozpoczynający się miesiąc w kwocie 2.262,91 zł), stwierdzając, bez wyjaśnienia powodów, że przedstawienie całego wyciągu nie wchodziło w rachubę, podsumowanie tego i jeszcze dwóch innych rachunków bankowych (saldo na tym rachunku wyniosło 2.373,70 zł, na drugim 549,28 zł i na trzecim 31,50 zł, z kolei dostępne środki na karcie kredytowej: 3.604,67 zł), kserokopie kilku rachunków i faktur, często opatrzonych adnotacjami o ich zapłaceniu przelewem (np. faktura za energię elektryczną na kwotę 208,95 zł, zapłacona w dniu 29 stycznia 2012 r. i faktura za paliwo gazowe na kwotę 395,02 zł, zapłacona w dniu 12 stycznia 2012 r.), zaświadczenie pracodawcy małżonka skarżącej z dnia 16 lutego 2012 r., według którego "średni miesięczny dochód brutto w okresie ostatnich sześciu miesięcy" wyniósł 3140 zł, zaś wynagrodzenie wypłacane jest w formie przelewu, kserokopię informacji o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy wystawionej przez tego pracodawcę, wydruk obrazujący treść księgi wieczystej oraz kserokopię karty leczenia szpitalnego syna skarżącej. Wnioskująca wyjaśniła nadto, że jej drugi syn jest studentem. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, akcentując przede wszystkim to, że w gospodarstwie domowym skarżącej uzyskiwany jest stały dochód w wysokości znacznie przekraczającej wykazane wydatki, oraz że dodatkowo na rachunkach bankowych zgromadzone są środki zdecydowanie przewyższające wysokość wpisu sądowego od skargi. Skarżąca złożyła sprzeciw od tego postanowienia. W jego uzasadnieniu podniosła, że znajduje się wraz z mężem "na etapie schyłkowym życia zawodowego (52 i 58 lat) w sytuacji narastającej groźby utraty pracy czy zdrowia, aktualnie bez prawa do jakichkolwiek świadczeń za to z potrzebą szukania zabezpieczenia na przyszłość". Zaznaczyła zarazem, że "wyszczególnione we wniosku koszty stałe stanowią ułamek wszelkich wydatków związanych z życiem", oświadczając, iż "5000 zł dla czteroosobowej rodziny (...) nie pokrywa bieżących potrzeb", i nie pozwala poczynić zabezpieczenia na przyszłość i przeprowadzić kosztownego remontu dachu. Strona wytknęła również referendarzowi sądowemu błąd w ustaleniach faktycznych odnoszących się do stanu rachunku kredytowego jej małżonka. Jej zdaniem zatem zaskarżone postanowienie "jest całkowicie niezrozumiałe i wynika z pobieżnej i bardzo powierzchownej analizy [jej] sytuacji rodzinnej i finansowej". W konsekwencji skarżąca skonstatowała, że ma "zasadne prawo do skorzystania z tej skromnej formy pomocy, jaka jest zwolnienie z kosztów sądowych", zwłaszcza jeżeli zważyć, iż jej rodzina została "niesprawiedliwie zubożona" wskutek zapłaty należności określonej zaskarżoną decyzją (3307 zł plus odsetki"). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw nie może więc doprowadzić do zmiany postanowienia referendarza sądowego, jak domagała się tego skarżąca. Odnosząc się zatem do wniosku, w pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stanowiąc odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, i dlatego ubiegać się o nie mogą tylko podmioty znajdujące się w trudnej sytuacji (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 294/10, LEX nr 663388). Ma ono bowiem przede wszystkim gwarantować prawo do sądu osobom znajdujących się w ubóstwie lub które mogłyby popaść w ubóstwo wskutek partycypacji w kosztach postępowania. Stąd prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy spełnione zostaną przesłanki ściśle określone prawem. W przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżąca, obejmującego, stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a., m.in. zwolnienie od kosztów sądowych, przesłanki te zostały wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z przywołanym przepisem przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozważając zasadność wniosku złożonego w rozpatrywanej materii, należy zatem odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść i na podstawie takiego porównanie ocenić możliwości finansowego partycypowania przez stronę w kosztach sądowych (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, LEX nr 984602). Zdaniem Sądu ocena taka w przypadku skarżącej nie pozwala uwzględnić jej wniosku. W jej gospodarstwie domowym, na co zwrócił już uwagę referendarz sądowy, uzyskiwany jest wszak stały dochód, który wielokrotnie przekracza wysokość wpisu od skargi, czyli najwyższej opłaty sądowej, jaka może być uiszczona w toku postępowania. Podobnie nie może ulegać najmniejszej wątpliwości, że środki, jakie pozostają do dyspozycji wnioskującej i jej małżonka na rachunkach bankowych, również przewyższają ów wpis. W związku z tym wytknąć przy tym trzeba stronie, że nie wykonała wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku w części odnoszącej się do rachunków bankowych. Przedstawiła mianowicie wyłącznie wybrane przez siebie fragmenty wyciągów rachunków bankowych, podczas gdy wezwanie wyraźnie obejmowało pełne wyciągi, obrazujące wszystkie operacje, i to w dłuższym okresie. Jest zarazem poza sporem, iż uczynienie zadość wezwaniu nie powinno, wbrew twierdzeniu skarżącej, nastręczać większych trudności. Brak pełnych wyciągów uniemożliwiło nie tylko ustalenie dokładnej wysokości wynagrodzenia małżonka skarżącej, które wypłacane jest przelewem, ale nie zostało precyzyjnie określone w wezwaniu, ale i precyzyjniejsze oszacowanie kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, często opłacanych bezgotówkowo. Bezpodstawny jest więc zarzut skarżącej podnoszący zaniżenie tych kosztów przez referendarza sądowego, skoro mogło to ewentualnie stanowić konsekwencję tylko tego, iż niedostatecznie wykonała ona obowiązek w postaci wykonania wezwania, czy to do nadesłania pełnych wyciągów z rachunków bankowych, czy to do udokumentowania tych kosztów. Niemniej zestawienie dochodów i udokumentowanych wydatków strony z jednej strony z kosztami sądowymi z drugiej musi prowadzić do konkluzji, że w strukturze wspomnianych wydatków można uwzględnić środki potrzebne na opłacenie tych środków. Skarżąca na bieżąco i bez zaległości opłaca przecież rachunki, które często, i to jednostkowo, są wyższe od wpisu od skargi. Wpis ten jest stosunkowo niewielki, nieznacznie wyższy od najmniejszego wpisu znanego w procedurze sądowoadministracyjnej. Wygospodarowanie takiej kwoty w sytuacji skarżącej nie powinno wiązać się zatem z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i dla jej rodziny. Niepodobna także z tego powodu podzielić argumentacji prezentowanej we wniosku i podtrzymanej w sprzeciwie, by poniesienie takiego dodatkowego wydatku mogło w odczuwalny sposób uszczuplić środki przeznaczone na remont domu czy w jakikolwiek sposób wpłynąć na poziom zabezpieczenia finansowego jej i jej małżonka w kontekście czekającego ich zakończenia aktywności zawodowej w przyszłości. Podobnie na rzecz wniosku nie przemawiają obawy skarżącej dotyczące możliwej utraty pracy, niezależnie od tego, czy są one uzasadnione, czy też nie. W razie ziszczenia się tych obaw w toku postępowania może ona zresztą złożyć ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, pogorszenie jej sytuacji nie może być natomiast uwzględnione obecnie, kiedy jeszcze nie nastąpiło i nie wiadomo, czy nastąpi. Mając na względzie wszystkie powyższe okoliczności, Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.