I SA/Gl 1089/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska, , , po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu U. H. i M. H. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 grudnia 2015 r. w sprawie ze skargi U. H. i M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenia zaległości podatkowej p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił U. H. i M. H. (dalej: "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w wysokości 200 zł, skarżący w piśmie z dnia 2 października 2015 r. wnieśli o przyznanie im prawa pomocy. Wskazali, że obydwoje przewlekle chorują, są bezrobotni i nie osiągają większych dochodów. Dwoje najmłodszych z ich sześciorga dzieci studiuje na studiach dziennych. Podali, że cały ich majątek zajęty został przez komornika sądowego i zmuszeni są korzystać z pomocy społecznej i charytatywnej. Do pisma dołączyli kopie: decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. odmawiającej skarżącemu przyznania zasiłku dla bezrobotnych; zaświadczeń lekarskich z dnia 4 listopada 2014 r. wskazujących, iż skarżący leczą się w poradniach specjalistycznych; decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] r. o przyznaniu zasiłku celowego na zakup żywności. W złożonym następnie na wezwanie referendarza sądowego urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) skarżący wskazali, że domagają się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Jako osoby pozostające ze skarżącymi we wspólnym gospodarstwie domowym wskazana została córka J. H. oraz syn P.H.. Wśród składników majątku skarżący wymienili dom jednorodzinny z zabudowaniami o powierzchni 150 m2 zajęty przez komornika, mieszkanie o powierzchni 120 m2 również zajęte przez komornika, nieruchomość rolną o powierzchni 0,62 ha, także zajętą przez komornika, oraz "inne nieruchomości" o powierzchni 0,05 ha "w budowie", również zajęte. Jako łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżący wskazali kwotę 570,67 zł. W rubryce formularza dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazali na opłaty za prąd (210,27 zł), gaz (140 zł), wodę (38 zł). Zaznaczyli przy tym, że pozostałe opłaty, KRUS nie są przez nich opłacane zaś lekarstwa wykupują jedynie najpotrzebniejsze. W piśmie z dnia 3 listopada 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia w terminie 10 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano; wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących, w szczególności z tego, z którego wyciąg nadesłano w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 798/08, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich likwidacji po dniu 1 września 2008 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku); dokumentów obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, w szczególności kopii: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług i ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), a także ewidencji środków trwałych; zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego posiadanego przez skarżących oraz zaświadczenia właściwej agencji udzielającego odpowiedzi na pytanie o to, czy otrzymują oni dopłaty związane z posiadanym gospodarstwem rolnym, a jeśli tak, to w jakiej wysokości; zaświadczenia KRUS wskazującego wysokość składki na ubezpieczenie społeczne rolników skarżących, a także wysokość aktualnych zaległości w opłacaniu tych składek; zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy po dniu otrzymania niniejszego wezwania, że skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; zaświadczenia organu pomocy społecznej, że rodzina skarżących nadal korzysta z tej pomocy i wskazującego na formy i wysokość tej pomocy w ciągu ostatnich trzech miesięcy lub kopii decyzji przyznającej pomoc w tym okresie; zaświadczenia wystawionego przez szkołę lub uczelnię potwierdzającego, że dzieci skarżących uczą się w tej placówce; kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w tym na zakup leków, oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie, skarżący oświadczyli, że ze względu na stan zdrowia nie są w stanie wykonać wezwania w terminie, jaki został w nim zakreślony. Przesłali natomiast kopię postanowienia sądu powszechnego z dnia 12 października 2015 r., którym zwolniono ich od kosztów sądowych oraz ustanowiono dla nich radcę prawnego. Zaznaczyli, że sąd ten badał ich sytuację materialną. Zarządzeniem z dnia 24 listopada 2015 r. referendarz sądowy przedłużył skarżącym termin do wykonania wezwania o 5 dni. Odpis tego zarządzenia został doręczony skarżącym dnia 1 grudnia 2015 r., lecz nie nadesłali oni żadnych dokumentów oraz nie złożyli jakichkolwiek oświadczeń. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie podkreślił on, że skarżący nie nadesłali żadnego z dokumentów źródłowych objętych wezwaniem, mimo iż dysponowali w tym zakresie terminem 10-dniowym, przedłużonym następnie o dalsze 5 dni. Referendarz sądowy zaznaczył, że od doręczenia skarżącym wezwania upłynęło 6 tygodni i niepodobna uznać, że w tym czasie nie byli oni w stanie nadesłać chociażby części żądanej dokumentacji, szczególnie iż w wielu przypadkach nie mogło to wiązać się z większymi trudnościami czy kosztami (referendarz wskazał w tym miejscu na dokumenty dotyczące kosztów utrzymania, kopie decyzji w sprawie pomocy społecznej oraz dokumentację dotyczącą działalności gospodarczej, którą każdy przedsiębiorca jest zobowiązany gromadzić i w efekcie można ją przedłożyć "od ręki"). Referendarz sądowy stwierdził dalej, że niewystarczające jest powołanie się przez skarżących na postanowienie sądu powszechnego z dnia 12 października 2015 r. o zwolnieniu ich od kosztów sądowych i ustanowieniu dla nich pełnomocnika. Orzeczenie takie nie zwalnia bowiem rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy od obowiązku zbadania i oceny przesłanek przyznania tego prawa w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nadto zaś przesłana przez skarżących kopia orzeczenia sądu powszechnego nie zawiera uzasadnienia, pozwalającego ustalić, jakie okoliczności faktyczne i argumenty przemawiały na rzecz podjętego rozstrzygnięcia. W dalszej części uzasadnienia postanowienia referendarz sądowy zaznaczył, że brak dokumentów źródłowych wyłącza poczynienie ustaleń faktycznych dotyczących któregokolwiek z aspektów sytuacji skarżących w kontekście przesłanki przyznania prawa pomocy, w szczególności dochodów i wydatków ich gospodarstwa domowego. Najbardziej aktualny dokument, jaki można w tej materii wziąć pod uwagę, tj. kopia decyzji z dnia 28 lipca 2015 r., przyznającej zasiłek celowy, wskazuje dochód za czerwiec 2015 r. a więc pochodzi sprzed pół roku. Co więcej, dochód ten (2103,17 zł) kilkukrotnie przekroczył sumę zadeklarowanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodu z pomocy społecznej oraz działalności gospodarczej (570,67 zł). Z uwagi na to, że skarżący uchylili się od nadesłania zarówno kopii decyzji wydanych przez organy pomocy społecznej w ostatnim okresie jak i dokumentacji obrazującej wynik finansowy działalności gospodarczej skarżącego, nie można wykluczyć, że ich położenie uległo poprawie. Zdaniem referendarza sądowego szczególnie istotne jest to, że skarżący nie ustosunkowali się do wezwania w części odnoszącej się do ich rachunków bankowych, w tym służącej zbadaniu tego, czy posiadają oni wciąż rachunek, z którego wyciąg nadesłali w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 798/08. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący po raz kolejny zaznaczyli, że przewlekle chorują, są osobami bezrobotnymi i nie osiągają większych dochodów. Cały majątek, mienie ruchome, dochody, konto bankowe, wynagrodzenia zostały zajęte przez komornika sądowego. Zmuszeni są korzystać z pomocy społecznej i charytatywnej i niejednokrotnie brak im środków na bieżące życie. Zwrócili uwagę na przeciekający dach w ich domu oraz piec grzewczy nadający się do wymiany. Skarżący zaznaczyli, że działalność gospodarcza (jednoosobowa) prowadzona jest, na ile pozwala na to stan zdrowia, zaś roczne zeznanie podatkowe składane jest do końca kwietnia. Do sprzeciwu załączono: zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 15 stycznia 2016 r. wskazujące na miesięczny dochód czteroosobowej rodziny skarżących (w tym za sierpień 2015 r. łącznie 1673,17 zł, za październik 2015 r. łącznie 1476,75 zł, za listopad 2015 r. łącznie 2551,75 zł); decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] r. o przyznaniu pomocy społecznej w postaci świadczenia pieniężnego – zasiłku celowego na zakup posiłku w wysokości 480,00 zł w miesiącu styczniu 2016 r.; kopię zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z dnia 11 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie natomiast z ogólną zasadą, przewidzianą w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi w związku z tym odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradczy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Trzeba przy tym zaakcentować, że użyte przez ustawodawcę w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenie "gdy wykaże" należy rozumieć w ten sposób, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 568/10, publ. LEX nr 742626). Wskazuje się również w orzecznictwie, że w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, publ. LEX nr 743829). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe ustalenie, czy skarżący rzeczywiście nie są obecnie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącym prawa pomocy. Pomimo zastosowania w niniejszej sprawie art. 255 p.p.s.a. i wezwania skarżących do nadesłania dokumentacji źródłowej, nie przedstawili oni stosownych dokumentów, pozwalających na obiektywną i wolną od wątpliwości ocenę ich rzeczywistych możliwości finansowych. Skarżący nie nadesłali przede wszystkim dokumentacji dotyczącej rachunków bankowych, mającej służyć zbadaniu tego, czy posiadają oni takie rachunki a w szczególności, czy nadal posiadają rachunek, z którego wyciąg nadesłali w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 798/08. Wyjaśnienie kwestii rachunków bankowych skarżących jest przy tym sprawą kluczową, pozwalającą stwierdzić, czy i jakie operacje finansowe są na takich rachunkach wykonywane, jaka jest wysokość ewentualnych zajęć egzekucyjnych dokonanych na rachunkach bankowych, a także, czy posiadany rachunek bądź rachunki zostały zlikwidowane. Braku dokumentacji dotyczącej rachunków bankowych nie rekompensuje przy tym nadesłanie przez skarżących przy sprzeciwie kopii zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, skierowanego między innymi do rachunku bankowego. Jest to bowiem dokument pochodzący z lipca 2012 r. i dotyczy on jedynie wszczęcia egzekucji. Nie jest zatem wiadome, jaki jest obecny stan postępowania egzekucyjnego ani jaka kwota pozostała jeszcze do wyegzekwowania, oraz czy ewentualnie nie doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż nie przedstawiono w tej materii żadnych innych dokumentów. W rozpatrywanej sprawie nie przedłożono również dokumentacji, związanej z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, przy czym podkreślić należy, że każdy przedsiębiorca dokumentację taką jest obowiązany prowadzić. Skarżący ograniczyli się jedynie do wskazania, że dochód miesięczny z tej działalności wynosi 270, 67 zł (kwota taka wynika nadto z dołączonego do sprzeciwu zaświadczenia z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 15 stycznia 2016 r.). Skarżący nie przedstawili nadto objętej wezwaniem referendarza dokumentacji, potwierdzającej, że córka skarżących pobiera naukę w szkole lub uczelni, dokumentacji związanej z wysokością wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym ani też zaświadczenia właściwego urzędu pracy wskazującego, iż małżonka skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zaznaczyć następnie należy, że w toku postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy skarżący przedstawili kopię decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] r. o przyznaniu zasiłku celowego, w której wskazany został dochód rodziny skarżących za czerwiec 2015 r. (ustalony na podstawie wywiadu środowiskowego), wynoszący 2103,17 zł. Co znamienne, dochód ten znacząco przekroczył zadeklarowany przez skarżących we wniosku dochód z pomocy społecznej i z działalności gospodarczej, wynoszący według oświadczenia skarżących łącznie 570,67 zł. Zauważyć należy również, że przy sprzeciwie skarżący nadesłali decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] r. o przyznaniu zasiłku celowego, w której również wskazano faktyczny dochód rodziny skarżących, osiągnięty w listopadzie 2015 r. Dochód ten wyniósł 2551,75 zł a zatem był kilkukrotnie wyższy aniżeli ten, zadeklarowany we wniosku o przyznanie prawa pomocy. O tym, że faktyczny miesięczny dochód rodziny skarżących jest znacznie wyższy aniżeli zadeklarowany we wniosku świadczy także dołączone do sprzeciwu zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 15 stycznia 2016 r., z którego wynika, iż dochód ten wyniósł odpowiednio w sierpniu 2015 r. 1673,17 zł i w październiku 2015 r. 1476,75 zł. Z zaświadczenia tego wynika nadto, że część dochodu skarżących pochodzi z wykonywanych prac dorywczych. W rozpatrywanej sprawie znaczenia rozstrzygającego nie może mieć również to, że skarżący przedstawili sentencję postanowienia sądu powszechnego z dnia 12 października 2015 r. o zwolnieniu ich od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowieniu dla nich radcy prawnego z urzędu. Orzeczenie to, jak słusznie wskazał referendarz sądowy, nie zwalnia bowiem rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy z obowiązku zbadania i oceny przesłanek przyznania tego prawa w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Nadto zaś, skarżący nie przedstawili uzasadnienia tego postanowienia, co uniemożliwia ustalenie, jakie okoliczności przemawiały za podjętym przez sąd powszechny rozstrzygnięciem. Reasumując, referendarz sądowy słusznie przyjął, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Znamienne, że także na obecnym etapie postępowania skarżący nie zaoferowali dokumentów, które przemawiałyby za uznaniem ich twierdzeń. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.