I SA/Gl 1098/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. C. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 listopada 2015 r. sprawy ze skargi A. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary porządkowej p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 12 listopada 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania A. C. (dalej jako "skarżąca") prawa pomocy. Przedstawiając stan sprawy, referendarz sądowy wskazał, że skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Skarżąca podkreśliła, że ma na utrzymaniu trójkę małoletnich dzieci, osiąga niskie dochody i pozostaje z mężem w rozdzielności majątkowej. Ponadto skarżąca nie przedstawiła żadnego majątku, przy jednoczesnym wyeksponowaniu swojego zadłużenia oraz problemów zdrowotnych jej i jednego z synów. W związku z powyższym referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, w terminie 7 dni, poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, dokumentów dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez męża skarżącej, w szczególności kopii: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług i ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), a także ewidencji środków trwałych, dokumentów wskazujących wysokość wydatków poniesionych w gospodarstwie domowym skarżącej w okresie ostatnich trzech miesięcy w związku z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd.), kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Jednocześnie w wezwaniu tym skarżąca została pouczona, że ilekroć jest w nim mowa o osobach pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć także jej męża, niezależnie od rodzaju małżeńskiego ustroju majątkowego obowiązującego w małżeństwie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca przedłożyła kopie: dokumentacji dotyczącej ciążącego na niej zadłużenia i prowadzonych przeciwko niej egzekucji, w tym zajęcia wynagrodzenia za pracę z dnia [...] wystosowane do jej małżonka jako do jej pracodawcy, umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] ustanawiającej rozdzielność majątkową, skierowania skarżącej do poradni specjalistycznej, faktur potwierdzających wydatki związane ze stanem zdrowia jej syna, wyciągu z rachunku bankowego (dokumentuje on jedynie wpływy tytułem świadczenia rodzinnego oraz wypłaty gotówkowe, saldo końcowe na rachunku dnia 10 września 2015 r. wynosiło 483,14 zł), zeznania podatkowego skarżącej za ubiegły rok (wykazano w nim przychody w kwocie 11.239,91 zł), "zaświadczenia" jej pracodawców, niezawierające podpisów i dat wystawienia (według jednego z nich wnioskująca "do dnia 31 sierpnia 2015 r. i przez ostatnie miesięcy przebywała na urlopie wychowawczym, wedle drugiego, opatrzonego pieczęciami z nazwą firmy jej małżonka, jest ona osobą współpracującą i osiąga wynagrodzenie w wysokości 1341,32 zł). Jednocześnie podkreśliła, że ze względu na ustrój rozdzielności majątkowej nie jest w stanie przedłożyć dokumentów dotyczących męża, który odmówił przekazania materiałów odnoszących się do prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz uzyskiwanych dochodów. Ponadto referendarz sądowy wskazał, że skarżąca składała już wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 111/14, lecz jej wniosek nie został uwzględniony, przede wszystkim ze względu na fakt, że jej mąż odmówił dostarczenia dokumentacji źródłowej na swój temat. W uzasadnieniu wskazanego na wstępie postanowienia referendarz sądowy wskazał, że to na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ciąży obowiązek udowodnienia (czy to z własnej inicjatywy, czy też na wezwanie sądu), że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego skarżąca wykonała wezwanie skierowane do niej w sposób wybiórczy przedstawiając jedynie dokumenty potwierdzające jej zadłużenie oraz problemy zdrowotne jej i jej synów, przy jednoczesnym niedostatecznym wykazaniu swoich dochodów. Ponadto referendarz sądowy podkreślił, że skarżąca, tak jak w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 111/14, w ogóle nie przedstawiła dokumentów dotyczących prowadzonej przez jej męża działalności gospodarczej oraz dokumentującej jego dochody podczas gdy zawarcie umowy o rozdzielności majątkowej nie wpływa na obowiązek wynikający z art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788; dalej: k.r.o.) udzielania sobie przez małżonków wzajemnej pomocy. Powyższe braki uniemożliwiły zatem, zdaniem referendarza, ocenę sytuacji skarżącej i tym samym należało odmówić udzielenia jej prawa pomocy. Pismem z dnia 9 grudnia 2015 r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 12 listopada 2015 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwą wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu, że skarżąca posiada środki na poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z wyboru oraz przyjęcie, że skarżąca nie ujawniła wszystkich dochodów męża. W uzasadnieniu podniosła, że nie zgadza się z przedmiotowym postanowieniem z uwagi na jego oparcie na postanowieniu (mylnie wskazanego jako skarżącą jako wyroku) tut. Sądu w sprawie I SA/Gl 111/14, w której to sprawie również odmówiono jej przyznania prawa pomocy, podczas gdy rozstrzygnięcie powinno zapaść w oparciu o zebrany materiał dowodowy w niniejszej sprawie, nie zaś w oparciu o tam zgromadzone dokumenty. Podniosła, że przedstawiła wszystkie dokumenty wskazane w wezwaniu z wyłączeniem dokumentów dotyczących prowadzonej przez jej męża działalności gospodarczej i uzyskiwanych przez niego dochodów wobec zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej. Jednocześnie wskazała, że co prawda prowadzi wraz z mężem wspólne gospodarstwo domowe, jej mąż pokrywa część wydatków związanych z jego prowadzeniem, jednakże są to wydatki niezbędne, a tym samym wyczerpujące dyspozycje przepisu art. 23 k.r.o. Podkreśliła, że mąż jej odmówił dokonania opłaty za ustanowienie dla niej pełnomocnika z wyboru, a także, iż nie ma dostępu do jego wyciągów bankowych. W ocenie skarżącej przedstawiła ona dokumenty potwierdzające jej stan majątkowy, który jest zły, na co wskazuje fakt korzystania z pomocy społecznej. Konkludując wskazała, że nie posiada środków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru oraz pokrycie ewentualnych kosztów procesu, zaś odmowa przedstawienia dokumentacji przez jej męża nie może pozbawić jej prawa pomocy w dochodzeniu swych praw i ich ochrony przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako p.p.s.a., w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) mającym zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Z akt sprawy wynika, że skarga w niniejszej sprawie została co prawda nadana w dniu 13 sierpnia 2015 r. w placówce operatora wyznaczonego, jednakże została zaadresowana bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się z uwagi na treść art. 53 § 1 p.p.s.a. i art. 54 § 1 p.p.s.a., że wniesienie skargi za pośrednictwem innego organu nie jest skuteczne prawnie, a za datę złożenia skargi liczyć należy wówczas dzień, w którym skarga została przekazana (data nadania) do organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi (zob. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2015 r. o sygn. akt II FSK 1051/15, publ. CBOiSA i inne). Powyższa skarga została przekazana w dniu 26 sierpnia 2015 r., zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 20 sierpnia 2015 r., do Dyrektora Izby Skarbowej w K. Tym samym należało uznać, że skarga została wniesiona w dniu 26 sierpnia 2015 r., a zatem zastosowanie do niej ma przepis art. 260 p.p.s.a. w nowym brzmieniu. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z §2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Nieprawidłowe wypełnienie ww. formularza lub nieuzupełnienie na żądanie sądu wniosku stoi na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy, albowiem Sąd nie jest w stanie ocenić sytuacji skarżącego. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie co wynika wprost z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Wydający je referendarz sądowy wyraźnie wskazał, że skarżąca nie przedstawiła wszystkich dokumentów wskazanych w skierowanym do niej wezwaniu koncentrując się jedynie na wykazaniu swego zadłużenia oraz problemów zdrowotnych, jak również, iż nie przedstawiła w ogóle dokumentów dotyczących uzyskiwanych dochodów przez jej męża (str. 4 uzasadnienia). Odwołanie się przy tym przez referendarza sądowego do sprawy o sygn. akt I SA/Gl 111/14 nie jest, wbrew twierdzeniom skarżącej zawartym w sprzeciwie, oparciem się na dokumentach zgromadzonych w tamtej sprawie, ale wskazaniem konsekwencji w działaniu skarżącej polegającym na zaniechaniu przedstawiania dokumentów dotyczących jej męża. Analiza treści zarówno złożonego prze skarżącą oświadczenia, przedłożonych przez nią dokumentów, jak i treści sprzeciwu wskazuje, że rację ma referendarz sądowy stwierdzając, że skarżąca w sposób wybiórczy przekazuje informacje dotyczącej jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Należy podkreślić, że w złożonym formularzu prawa pomocy podpisanym w dniu 28 sierpnia 2015 r. w rubryce 10 dotyczącej dochodów skarżąca wskazała kwotę 400 zł "wychowawczego". Tymczasem z przedłożonych wyciągów przelewów bankowych wynika, że w miesiącu sierpniu otrzymała ona kwotę 769,00 zł, a dopiero we wrześniu 469,00 zł z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z tytułu świadczeń rodzinnych. Zestawienie tych kwot wskazuje na rozbieżności pomiędzy składanymi przez skarżącą oświadczeniami z rzeczywistym stanem, przy czym skarżąca nie przedstawiła żadnej decyzji organu pomocy społecznej, z którego wynikałoby obniżenie świadczeń jej przyznanych. W tym miejscu należy podkreślić, że zarzut skarżącej, jakoby sam fakt pobierania świadczeń pomocy społecznej potwierdza jej złą sytuację materialną nie znajduje uzasadnienia, albowiem udzielana jej pomoc nie wynika z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. dz. U. z 2015 r., poz. 163), która to pomoc ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U z 2015 r., poz. 114), które to świadczenia mają na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, bądź są przyznawane członkowi rodziny osoby o orzeczonej niepełnosprawności w celu zrekompensowania opiekującemu się nim członkowi rodziny kosztów jego opieki. Prawidłowo zatem referendarz sądowy pominął powyższą kwestię, jako nie mogącą rozstrzygnąć o sytuacji majątkowej skarżącej. Ponadto ze złożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że ciąży na niej zobowiązanie w wysokości 3.917 zł, które to zobowiązanie skarżąca zobowiązała się uregulować w 4 ratach, z czego trzy raty płatne w miesiącach czerwiec, lipiec i sierpień po 1.000 zł, zaś czwarta rata płatna w miesiącu wrześniu w wysokości 917 zł. Ze złożonych wyciągów bankowych nie wynika przy tym by skarżącą dokonywała jakiejkolwiek płatności w ramach powyższego zobowiązania, albowiem w treści ww. wyciągów ujawnione zostały tylko po dwie operacje – wpłaty ww. świadczeń rodzinnych i wypłaty gotówkowe na kwoty prawie odpowiadające wysokości otrzymywanych świadczeń rodzinnych, a jednocześnie niższe niż wynikające z ww. rat istniejącego zobowiązania. Nie jest zatem wiadome czy skarżąca uzyskuje dodatkowy dochód, czy też korzysta z pomocy innych osób, a jeśli tak to jakich. W złożonym sprzeciwie skarżąca wskazuje co prawda, że prowadzi z mężem gospodarstwo domowe, a nadto że jej mąż pokrywa część wydatków związanych z jego prowadzeniem, jednakże jest to pomoc, zdaniem skarżącej, mieszcząca się w rozumieniu art. 23 k.r.o. i została określona przez skarżącą jako niezbędna. Jednakże w złożonym oświadczeniu na formularzu urzędowym "PPF" w rubryce dotyczącej osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżąca wskazała jedynie siebie i jej trzech synów. Jednocześnie analiza złożonych przez skarżącą oświadczeń i dokumentów w niniejszej sprawie potwierdza fakt, że skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu co do wysokości opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak również potwierdzających ponoszenie przez nią wydatków choćby w części związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa. Jedyne wydatki jakie zostały udokumentowane to wydatki na leki wynikające z 3 faktur, przy czym zostały one poniesione w miesiącu styczniu, lutym i czerwcu 2015 r. i obejmujące kwoty od 51 zł do 72 zł, mimo, że w skierowanym do skarżącej wezwaniu przez referendarza sądowego wskazano wszelkie dokumenty, w tym paragony, faktury lub inne dokumenty, które mogłyby potwierdzić ponoszenie przez skarżącą kosztów prowadzonego gospodarstwa, w tym również koszty leczenia i zakupu leków. Odnosząc się do kwestii niezłożenia przez skarżącą dokumentów dotyczących prowadzonej przez jej męża działalności gospodarczej oraz wysokości uzyskiwanych dochodów należy zauważyć, że fakt zawarcia umowy małżeńskiej o rozdzielności majątkowej pozostaje bez wpływu na obowiązki wynikające ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć należy, iż stosownie do art. 27 k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Innymi słowy na małżonkach spoczywa ciężar wzajemnej pomocy i alimentacji, w tym także obowiązek ponoszenia kosztów postępowania w sytuacji, gdy jeden z małżonków nie jest w stanie pokryć ich z własnego majątku. Wynika z tego, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia męża wnioskodawczyni z obowiązku pomocy finansowej. Jednocześnie należy zauważyć, że umowa o rozdzielności majątkowej została zawarta dopiero w dniu [...] podczas gdy skarżąca zawarła związek małżeński w dniu [...]., a zatem przez 13 lat pomiędzy skarżącą a jej mężem panował ustrój ustawowy małżeński, tj. wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Z przedstawionej umowy majątkowej wynika jednocześnie, że z chwilą ustania wspólności każdy z małżonków posiada równe udziały w tym majątku. Oznacza to, że pomiędzy małżonkami nie została zerwana więź finansowa, albowiem brak jest dokumentu potwierdzającego dokonanie przez skarżącą i jej męża podziału majątku wspólnego. Konkludując należy stwierdzić, iż udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym jest niezbędne dla oceny zasadności wniosku, a zatem dotyczy również dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów przez męża skarżącej, jak również wydatków związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 p.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony powinno zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Tym samym brak możliwości weryfikacji rzeczywistej sytuacji skarżącej uniemożliwił zatem przyznanie skarżącej prawa pomocy przez referendarza sądowego, a wydane przez niego postanowienie jest w pełni prawidłowe. W związku z powyższym na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.