I SA/Gl 1111/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego, skarżący K. K. wniósł o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu. Wyjaśnił przy tym, że w chwili obecnej praktycznie nie osiąga żadnych dochodów. W dniu 3 marca 2009 r., na wezwanie referendarza sądowego, skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF). Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach - zawartego w tym formularzu - wynika, że skarżący posiada dom jednorodzinny o pow. 110 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 1 ha. Wnioskujący wskazał także, iż posiada piętnastoletni samochód osobowy marki POLONEZ. Nie posiada natomiast zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych o wartości przekraczającej 3000 euro. Dochód gospodarstwa określił w kwocie [...] zł w stosunku rocznym. W piśmie z dnia 6 marca 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności do: 1) wykazania za pomocą odpisów stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, potwierdzeń wpłat na rzecz KRUS itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało nadto oszacować miesięczny koszt utrzymania samochodu osobowego, 2) nadesłania odpisu lub kserokopii zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007, 3) nadesłania wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 4) nadesłania zaświadczenia wydanego przez Agencję Rynku Rolnego, udzielającego odpowiedzi na pytanie o to, czy skarżący otrzymuje dopłaty związane z posiadanym przez niego gospodarstwem rolnym, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, 5) nadesłania zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na dochodowość gospodarstwa rolnego prowadzonego przez skarżącego, 6) w przypadku korzystania z jakiejkolwiek pomocy społecznej należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwej jednostki o wsparciu udzielonym skarżącemu w okresie ostatnich sześciu miesięcy, wskazujące na formę oraz częstotliwość udzielanej pomocy; w tych ramach należało nadto wyjaśnić, czy w chwili obecnej toczy się jakiekolwiek postępowanie administracyjne w przedmiocie przyznania świadczeń z pomocy społecznej – a jeśli tak, to należało nadesłać właściwe zaświadczenie bądź kserokopie zapadłych decyzji lub postanowień, 7) przedłożenia aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym. W piśmie z dnia 21 marca 2009 r. skarżący oświadczył, że w roku 2007 nie osiągnął dochodu. Posiadany samochód "Polonez" wykorzystuje tylko i wyłącznie w okresie letnim, tj. od maja do października, w celu wywiezienia wyprodukowanych artykułów rolnych na targ. Koszt utrzymania tego pojazdu został oszacowany na kwotę [...] zł miesięcznie. Skarżący wskazał, iż nie posiada rachunków bankowych. Z uwagi na fakt, że jego gospodarstwo nie przekracza 1 ha powierzchni, skarżący nie otrzymuje dopłat od Agencji Rynku Rolnego. Skarżący zaznaczył również, że w zajmowanym przez niego domu dodatkowo są zameldowane trzy osoby, tj. żona i dwie córki. Jednocześnie podniósł, że osoby te mieszkają "oddzielnie". Postanowieniem z dnia 31 marca 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zdaniem rozpoznającego wniosek, K. K. nie wykazał, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Ponosi on bowiem na bieżąco koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego a jednocześnie twierdzi, że nie posiada jakichkolwiek źródeł dochodu ani oszczędności. Do akt skarżący nie dołączył przy tym jakiegokolwiek zaświadczenia o ewentualnym zadłużeniu zajmowanego lokalu. Z nadesłanych dokumentów źródłowych wynika natomiast, że stałe miesięczne wydatki skarżącego wynoszą około [...] zł. Dodatkowo w okresie od maja do października skarżący ponosi koszty utrzymania samochodu. W złożonym terminowo sprzeciwie K. K. podniósł, iż postanowienie referendarza sądowego jest subiektywne i nie odzwierciedla jego rzeczywistego stanu majątkowego. Zdaniem skarżącego, pominięto w nim kwestie takie, jak ogólny przychód gospodarstwa, koszty uzyskania dochodu z gospodarstwa oraz dochód osobisty netto, którego obecnie prawie nie uzyskuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozpoznanie wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy, który zgodnie ze wskazaniem strony obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych, sprowadza się zatem do ustalenia, czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Rozpoznanie wniosku K. K. wymaga zatem ustalenia, czy wykazał on, że poniesienie kosztów postępowania sądowego zainicjowanego skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. zagrażałoby codziennej egzystencji wnioskodawcy . Zdaniem Sądu orzekającego, w rozpatrywanej sprawie ubiegający się o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych nie wykazał, że w stosunku do niego zachodzi przesłanka warunkująca skorzystanie z wyjątkowej instytucji procesowej, jaką stanowi przyznanie prawa pomocy. Nadesłane przez skarżącego dokumenty źródłowe, w szczególności zaś faktury opłat za media, pozwalają stwierdzić, iż na bieżąco ponosi on koszty związane m. in. z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wydatki te wynoszą miesięcznie około [...] zł. Ponadto, w okresie wiosenno – letnim (jak podaje strona od miesiąca maja do października) wnioskujący ponosi koszty eksploatacji posiadanego samochodu osobowego marki Polonez w kwocie około [...] zł miesięcznie (koszty paliwa). Z nadesłanych dokumentów wynika ponadto, iż w styczniu 2009 r. skarżący wydatkował kwotę [...] zł tytułem uiszczenia składki kwartalnej na ubezpieczenie społeczne rolników. Znamienny jest zatem fakt, iż skarżący niewątpliwie ponosi comiesięczne wydatki, jednocześnie podnosząc, że nie posiada praktycznie żadnych źródeł dochodu ani jakichkolwiek oszczędności. Dodatkowo, zdaniem Sądu, obowiązanego kierować się tzw. doświadczeniem życiowym, wskazane przez skarżącego (w szczególności w postaci złożonych dokumentów źródłowych) wydatki nie są jedynymi, jakie wnioskujący obowiązany jest ponosić. Rzeczą powszechnie wiadomą jest, że posiadanie samochodu wiąże się nie tylko z koniecznością zakupu paliwa, ale także innych materiałów eksploatacyjnych. Ponadto, samochody osobowe o określonym wieku poddawane są corocznemu odpłatnemu badaniu technicznemu, którego koszt wynosi około [...] zł. Wspomnieć należy również o wydatkach, związanych z obowiązkowym ubezpieczeniem od odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu. Innymi wydatkami, których ponoszenie jest koniecznością, są bieżące wydatki związane z zakupem artykułów żywnościowych. Sąd stwierdził ponadto, że z nadesłanych przez wnioskującego dokumentów, dotyczących wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego ani z oświadczeń strony nie wynika, jakoby zalegała ona z opłatami za dostawę mediów i aby nie była w stanie ponosić comiesięcznych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz innych koniecznych wydatków. Należy także zwrócić uwagę, że skarżący mimo zapoznania się z argumentacją zawartą w postanowieniu referendarza sądowego oraz zapewnienia, że uzupełni sprzeciw w dalszym ciągu nie ujawnił danych, obrazujących jego rzeczywistą sytuację materialną. Zaznaczyć także należy, iż zważywszy na wynikające zasadniczo z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązanie małżonków oraz dzieci i rodziców do wzajemnej pomocy wskazywana przez skarżącego okoliczność, iż zameldowane w jego domu żona i dwie dorosłe córki zamieszkują "oddzielnie" nie może zostać oceniona jako wystarczająca do stwierdzenia, że strona złożyła wyczerpujące oświadczenie o stanie rodzinnym oraz dochodach najbliższych z nim zamieszkujących. Wszystkie podniesione wyżej okoliczności, zdaniem Sądu, skutkować muszą stwierdzeniem, że skarżący nie wykazał, iż przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w stosunku do niego zachodzi. Oświadczenia strony i złożone przez wnioskującego dokumenty źródłowe nie pozwalają bowiem na osiągnięcie stanu pewności co do tego, że skarżący nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia, działając w oparciu o art. 260 tej ustawy.