I SA/Gl 1113/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 4 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp.j. w likwidacji z siedzibą w R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o umorzenie zaległości podatkowej w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, akcentując, że nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację finansową. Orzeczenie to utrzymano w mocy postanowieniem Sądu z dnia 19 lutego 2018 r. Ponowny w tej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy został zawarty na urzędowym formularzu z dnia 25 lipca 2018 r. W tych ramach Spółka zwróciła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W jego motywach jedyny wspólnik Spółki oświadczył, iż ta nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada środków pieniężnych. W treści oświadczenia o majątku i dochodach rzeczony wspólnik dodał, że wobec Spółki toczą się postępowania egzekucyjne. Pismem doręczonym adresatowi w dniu 21 sierpnia 2018 r. wezwano Spółkę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: kopii ostatniego sprawozdania finansowego skarżącej Spółki lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji); kopii aktualnej ewidencji środków trwałych skarżącej Spółki; kopii zeznań podatkowych złożonych w imieniu skarżącej Spółki i w imieniu jej wspólnika w podatku dochodowym za lata 2016-2017. Jeżeli Spółka nie złożyła takiego zeznania, należy przedstawić zaświadczenie organu podatkowego, które potwierdzi ten fakt, a także to, że Spółka nie uiściła w roku bieżącym żadnych wpłat na poczet tego podatku i nie przedłożyła związanych z tym deklaracji; dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez wspólnika skarżącej Spółki, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano; kopii deklaracji skarżącej Spółki dla podatku od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy lub zaświadczenia organu podatkowego, że Spółka takich deklaracji nie złożyła; kopii raportów kasowych skarżącej Spółki za trzy ostatnie miesiące; wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą Spółkę i przez jej wspólnika, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedłożyć zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych posiadaczowi rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank, kopie umowy z bankiem o zamknięciu rachunku lub wspomnianych we wniosku pism wypowiadających umowy rachunku bankowego; kopii faktur lub rachunków obrazujących koszty poniesione przez skarżącą Spółkę w okresie ostatnich trzech miesięcy (lub koszty, do poniesienia których jest ona zobowiązana) oraz wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego jej wspólnika, a także dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W wezwaniu pouczono skarżącą Spółkę, iż niezastosowania się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W piśmie procesowym z dnia 23 sierpnia 2018 r. wspólnik Spółki oświadczył, że firma już faktycznie nie funkcjonuje i weszła w fazę formalnej likwidacji. Podniósł dalej, że drugi ze wspólników przed wystąpieniem ze Spółki uniemożliwił obecnie reprezentującemu firmę prowadzenie jej spraw. Przez długi czas uniemożliwiał dostęp do dokumentów księgowych. W ww. piśmie Spółki wyliczono nadto postępowania egzekucyjne, które się przeciwko niej toczą. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., "osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być [podkreślenie własne] przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania". W myśl art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając na uwadze konstrukcję art. 246 § 2 pkt 2 omawianej ustawy, w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II OZ 1114/08, LEX nr 527732). Należy nadto w tym miejscu wyjaśnić, że ocena zasadności wniosków o przyznanie prawa pomocy sprowadza się w praktyce do badania wzajemnej relacji pomiędzy bieżącymi, płynnymi aktywami podmiotu, który o to prawo się ubiega, a szacowanymi kosztami sądowymi, niezbędnymi do poniesienia w danym postępowaniu sądowym. Na gruncie ujednoliconego stanowiska judykatury należy nadto odnotować, że oceniając, czy podmiot wnoszący o przyznanie prawa pomocy wypełnił ciążący na nim z mocy przepisu art. 246 P.p.s.a. obowiązek, sądy administracyjne powinny badać przedłożone dokumenty źródłowe, o których mowa w art. 255 tej ustawy, pod kątem aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 370/10, LEX nr 663464). Tymczasem skarżąca Spółka nie nadesłała żadnego z takich dokumentów pozwalających zweryfikować jej oświadczenia, co uniemożliwia poczynienie jakichkolwiek ustaleń dotyczących jej sytuacji, a przez to stwierdzić, czy ziściła się wskazana przesłanka przyznania prawa pomocy. Niepodobna przecież przyjąć, że Spółka, czy też wspólnik występujący w jej imieniu, obecnie jedyny uprawniony do jej reprezentowania, nie jest w stanie dostarczyć dokumentacji księgowej czy podatkowej, którą ma obowiązek prowadzić. Poza tym nic nie stało na przeszkodzie, by wykonał on wezwanie do nadesłania zaświadczeń organów podatkowych mogących poświadczyć, iż Spółka nie złożyła zeznań i deklaracji w podatkach dochodowym oraz od towarów i usług, a także do przedłożenia wskazanych w wezwaniu wyciągów z rachunków bankowych lub dokumentów poświadczających ich zajęcie czy likwidację. Co więcej, z nadesłanego do skargi wydruku będącej informacją odpowiadającą odpisowi aktualnemu z KRS ze stanem na dzień 28 września 2017 r. wynikało, że wspólnik reprezentujący Spółkę jest jej likwidatorem. Funkcja ta wiąże się z określonymi obowiązkami i uprawieniami. Do tych pierwszych niewątpliwie należy sporządzenie bilansów na dzień rozpoczęcia i zakończenia likwidacji (art. 81 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych ; dalej w skrócie: "K.s.h."). Jeśli zaś likwidacja trwa dłużej niż rok, sprawozdanie finansowe należy sporządzić na dzień kończący każdy rok obrotowy (art. 81 § 2 K.s.h.). Wynika z tego, że wspólnik-likwidator musi mieć wiedzę na temat ksiąg rachunkowych Spółki, wszak ciąży na nim obowiązek sporządzenia właściwych bilansów likwidacyjnych. Żadnego takiego dokumentu nie nadesłano na potrzebę tego wpadkowego postępowania. Postawę tego wspólnika obrazuje zresztą fakt, że nie przedłożył on również tych dokumentów, które odnoszą się bezpośrednio do jego własnej sytuacji majątkowej, mogących mieć znaczenie ze względu na treść art. 22 § 2 K.s.h. Stosownie do tego przepisu każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Konkludując, Spółka kolejny raz w tej sprawie nie wykazała, iż w jej przypadku spełniona jest przesłanka prawa pomocy wynikająca z brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Co znamienne, poprzedni wniosek rozpoznano odmownie albowiem oświadczenie Spółki było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Pomimo wezwania Spółka nie przedstawiła wówczas jakiegokolwiek dokumentu źródłowego. Także i w tym przypadku nie nadesłano żadnego dokumentu wymaganego wezwaniem referendarza sądowego (pismo z 3 sierpnia 2018 r.). Nie jest zatem możliwa ocena ponownego wniosku w kontekście ewentualnych zmian okoliczności. Zgodnie bowiem z treścią art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Likwidator nawet nie podjął próby umożliwienia zbadania, czy w przypadku Spółki doszło do jakiejkolwiek zmiany okoliczności. Wypada podkreślić, że wezwanie z 3 sierpnia 2018 r. skonstruowane było w ten sposób, aby umożliwić wnioskującej udokumentowanie także tych okoliczności stanu faktycznego, których nie wyjaśniono już w poprzednim wpadkowym postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy. W dalszym ciągu nie jest więc znana sytuacja finansowa Spółki, w stopniu który pozwoliłby na rzetelną i kompleksową ocenę jej możliwości partycypacji w kosztach sądowych. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że skarżąca Spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., podstaw do przyznania prawa pomocy, a tym samym do zmiany poprzedniego stanowiska przyjętego w postanowieniu z 28 grudnia 2017 r. Z tych względów, działając na podstawie tego przepisu oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., mając nadto na uwadze art. 165 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.