I SA/Gl 1133/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski (spr.), , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 maja 2009 r. sprawy ze skargi A Sp. z o. o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie kompensacji wzajemnych zobowiązań w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżąca Spółka w piśmie z dnia 27 stycznia 2009 r. wniosła o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tego wpisu. W piśmie tym wskazano, że Spółka ma zablokowane wszystkie konta bankowe, co uniemożliwia pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Z uwagi na fakt, że wniosek ten nie został złożony w przewidzianej prawem formie, referendarz sądowy wezwał stronę do złożenia go na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Odpowiadając w terminie na to wezwanie, skarżąca złożyła urzędowy formularz PPPr. W treści uzasadnienia ponownie wskazano na brak możliwości "wniesienia wpisu" z uwagi na zablokowanie wszystkich kont bankowych. Reprezentujący Spółkę prezes oświadczył, że "wszystkie środki ruchome i nieruchomości zostały zajęte przez komorników", a wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. Wskazał przy tym, że obecnie trwa ich licytacja. Nadto strona podniosła, że "naruszające prawo działanie organów skarbowych uniemożliwiło skarżącej odzyskanie należnego od stycznia 2004 roku, zwrotu podatku VAT, które doprowadziło do znacznych strat finansowych i konieczności zwolnienia kilkudziesięciu pracowników". Według oświadczenia o majątku i dochodach wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych stanowi kwota [...] zł, a wartość środków trwałych wnioskodawcy to [...] zł. Wskazano nadto, że ostatni rok obrotowy spółka zamknęła stratą w wysokości [...] zł, a stan obu posiadanych przez nią kont w B oraz w C wynosi 0 zł. Pismem z dnia 25 lutego 2009 r. referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie odpisów: sprawozdania finansowego oraz zeznania podatkowego za 2008 r., a jeśli nie zostały one jeszcze sporządzone czy złożone – za 2007 r. (zastrzeżono, że gdyby którekolwiek z wymienionych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego, poświadczające, że skarżąca Spółka za rok 2008 r. nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy), deklaracji dla podatku od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące, wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą Spółkę, zwłaszcza w B i w C, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, tj. wystawione po otrzymaniu wezwania, zaświadczenia wystawione przez banki, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez banki lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), ostatniej ewidencji środków trwałych, aktualnych, tj. uzyskanych po dniu otrzymania wezwania, odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez Spółkę, a zwłaszcza tych, na których posadowione są stacje paliw i kompleks biurowo –hotelowy (zastrzeżono, że z przedłożonej dokumentacji powinno też wynikać, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości, na której mieści się jej siedziba, oraz że odpisy te należy przedstawić także w przypadku utraty tytułu prawnego do nieruchomości). Ponadto pismo zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym siedmiodniowym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie prezes skarżącej Spółki w piśmie z dnia 16 marca 2009 r. wniósł o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów wskazanych w wezwaniu z dnia 25 lutego 2009 r. do dnia 23 marca 2009 r., ze względu na fakt, iż "ilość dokumentów i ich zakres wymagają znacznego nakładu pracy, co wymaga czasu". W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 25 marca 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie strona skarżąca, zachowując ustawowy termin, złożyła sprzeciw, wnosząc o jego uchylenie oraz zwolnienie jej z kosztów sądowych. Zaakcentowała, że Sąd ma możliwość obserwacji jej sytuacji materialnej od trzech lat. Nadto wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej, która zablokowana została przez "przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych". Oświadczyła, iż aktualnie funkcjonuje jedynie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli. Na dowód tego, że Spółka nie posiada środków na uiszczenie wpisu prezes Spółki wkomponował w treść pisma "najbardziej wiarygodny dokument" w postaci postanowienia z dnia 8 grudnia 2006 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji. Nadto prezes Spółki zaznaczył, że spółka występuje jako strona w kilkudziesięciu postępowaniach toczących się przed tutejszym Sądem, wskazując przy tym, że w dwunastu sprawach na podstawie tych samych dowodów i argumentów uznano jej wnioski i zwolniono ją z obowiązku uiszczenia wpisu. W związku z tym w treści sprzeciwu umieścił "skan" postanowienia z dnia 3 września 2007 r. wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 586/07. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja ta wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie zatem z art. 246 § 2 ppsa ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 592). W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Warto przy tym wskazać na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast jeśli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.). Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Rozpoznając wniosek skarżącej Spółki stwierdzić należy, że strona pomimo wyraźnie sprecyzowanego wezwania, nie nadesłała żądanych dokumentów, na podstawie których możliwym byłoby merytoryczne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Taka postawa strony skarżącej nie pozwala na kompleksową i wolną od wątpliwości ocenę kondycji finansowej skarżącej Spółki. Strona miała świadomość tego, że niewykonanie wezwania może zostać potraktowane – zgodnie z resztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Zauważyć przy tym trzeba, że także w innych postanowieniach odmawiających skarżącej prawa pomocy wielokrotnie podkreślano, że nienadesłanie dokumentów, o które ją wzywano, przemawia przeciwko uwzględnieniu wniosku. Ponadto zauważyć trzeba, iż strona skarżąca miała możliwość zgromadzenia wymaganej dokumentacji od momentu wniesienia sprzeciwu na postanowienie z dnia 25 marca 2009 r., zatem do dnia 22 kwietnia 2009 r. (data nadania sprzeciwu) oraz przedłożenia jej wraz ze złożeniem sprzeciwu, czego jednak nie uczyniła. Odnosząc się natomiast do złożonego do niniejszej sprawy dokumentu, tj. postanowienia komornika sądowego z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, zaznaczyć trzeba, że pochodzi on sprzed ponad dwóch lat, a zatem wartość dowodowa tego dokumentu nie może mieć w ocenie Sądu znaczenia przesądzającego w niniejszej sprawie, także i z tej przyczyny, że umorzenie postępowania egzekucyjnego wskutek bezskuteczności egzekucji może stanowić efekt niewystarczająco aktywnej postawy wierzyciela. Należy również wskazać, że przedstawiony "skan" odpisu postanowienia z dnia 3 września 2007 r. wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 586/07, jak również inne wskazane przez prezesa Spółki postanowienia, na mocy których została ona zwolniona od kosztów sądowych, stanowią wyjątki od przyjętej linii orzeczniczej, która zyskała akceptację Naczelnego Sądu Administracyjnego w toku kontroli instancyjnej. W tym miejscu przywołać można np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 70/08, w którym podniesiono, że "przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych [...] zł stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności". W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa oraz w oparciu o art. 260 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.