I SA/Gl 1165/11

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lutego 2012 r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 900 (słownie: dziewięćset) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący na urzędowym formularzu z dnia 11 stycznia 2012 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że jest osobą [...], wobec czego musiał zawiesić działalność gospodarczą i nie uzyskuje żadnych dochodów. Według wniosku skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, otrzymującą wynagrodzenie w kwocie 968 zł, oraz z trójką dzieci, w tym pełnoletnim synem, studiującym poza miejscem zamieszkania. We wniosku nie wskazano majątku poza zajętym samochodem osobowym oraz prawem do domu jednorodzinnego. Pismem z dnia 30 stycznia 2012 r. wnioskodawca poinformował o "zmianie adresu wysyłkowego" na adres, pod którym mieści się wspomniany dom jednorodzinny. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, złożenie wyjaśnień na temat sytuacji skarżącego po opuszczeniu aresztu, w szczególności czy podjął on lub zamierza podjąć jakieś zajęcie zarobkowe, w tym zawieszoną działalność gospodarczą (zastrzeżono, że wyjaśnienia te należy wesprzeć stosowną dokumentacją źródłową, np. zaświadczeniem, iż skarżący zarejestrował się jako osoba bezrobotna, kopią zawartej przez niego umowy o pracę itp.), przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (wskazano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy), nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2011 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a w przypadku, gdyby zeznania te nie były jeszcze złożone – za rok 2010, udokumentowanie okoliczności związanych z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przeciwko skarżącemu, nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez uczelnię potwierdzającego, że syn skarżącego jest studentem oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków związanych z utrzymaniem skarżącego i jego rodziny. Odpowiadając na wezwanie, skarżący wyjaśnił, że jeszcze podczas jego pobytu w areszcie jego małżonka wyprowadziła się wraz z dziećmi do swojego rodzinnego domu. Poinformował również, iż w marcu zamierza podjąć zawieszoną działalność gospodarczą i ubiega się "o pomoc finansową u swoich znajomych w celu spłacenia długów". Ponadto wnioskodawca przedłożył kserokopie m.in. następujących dokumentów: podania z dnia 29 lutego 2008 r. do Centralnego Biura Śledczego o wydanie "rzeczy i dokumentów", które zostały zabezpieczone w dniu 7 listopada 2005 r., zeznania podatkowego skarżącego za 2010 r. (wykazano w nim przede wszystkim przychód z działalności gospodarczej w kwocie 540.000 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 533.868,96 zł i dochód w kwocie 6.131,04 zł), wyciąg z jednego z jego rachunków bankowych (według niego w dniu 20 stycznia bieżącego roku skarżący wypłacił wszystkie środki, tj. kwotę 8.799,95 zł), zestawienia "rozliczenia" kwot uzyskanych z tego rachunku w toku egzekucji administracyjnej (w grudniu 2011 r. organ egzekucyjny "uzyskał" kwotę 33.029,23 zł), postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu znajdującej się na tym rachunku kwoty 50.000 zł na poczet grożącej skarżącemu kary grzywny, zawiadomień o zajęciu tego i jeszcze jednego rachunku bankowego w związku z egzekucją administracyjną (sumę do przekazania z rachunków bankowych określono na 114.787,91 zł), postanowienia z dnia 12 stycznia 2012 r. o wstrzymaniu z urzędu wykonania decyzji pierwszoinstancyjnej do wartości przedmiotu zastawu skarbowego w kwocie 28.000 zł "do momentu uprawomocnienia się orzeczenia sądu administracyjnego" w niniejszej sprawie, oświadczenia banku prowadzącego ten rachunek z dnia 6 lutego 2012 r. o potrąceniu wierzytelności przysługującej bankowi z tytułu kredytu z wierzytelnością posiadacza rachunku (poinformowano, że wskutek potrącenia skarżący nie posiada na rachunków środków, którymi mógłby dysponować), wezwania z dnia 12 stycznia 2012 r. do zapłaty zaległości w opłatach za energię elektryczną w wysokości 136,52 zł, wypowiedzenia skarżącemu umowy kredytu z dnia 16 stycznia 2012 r. (kwotę do zapłaty do dnia 6 marca 2012 r. określono w nim na 993,30 zł), wypowiedzenia skarżącemu umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych z dnia 27 grudnia 2011 r., wzywającego jednocześnie do niezwłocznego uiszczenia zaległości w kwocie 952,34 zł, skierowanego do skarżącego jako pokrzywdzonego zawiadomienia z dnia 21 września 2011 r. o wszczęciu śledztwa dotyczącego kradzieży mienia w dniach 26-29 lipca 2011 r. i pisma z dnia 21 listopada 2011 r. odmawiającego skarżącemu wypłaty odszkodowania za szkodę wyrządzoną tą kradzieżą oraz dwóch zarządzeń z dnia 30 stycznia 2012 r. o wyznaczeniu skarżącemu obrońcy z urzędu Wpis od skargi w niniejszej sprawie, wyliczony na podstawie wskazanej przez skarżącego wartości przedmiotu zaskarżenia, wynosi 1908 zł (zob. zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I z dnia 20 stycznia 2012 r., k. 20 akt). Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji zachodzi przesłanka do uwzględnienia jego żądania w całości. Pomimo jego niewątpliwie trudnej sytuacji nie można bowiem nie uwzględnić faktu, że niedługo po złożeniu rozpatrywanego wniosku wypłacił on ze swojego rachunku bankowego kwotę przekraczającą ponad czteroipółkrotnie wysokość wpisu od skargi, jaki zobowiązany jest on uiścić w sprawie. Skarżący dysponował więc środkami pozwalającymi na poniesienie wydatków na potrzeby postępowania, i to nawet jeżeli wziąć pod uwagę jego znaczne zadłużenie z innych tytułów. Pominięcie tej okoliczności byłoby więc nie do pogodzenia z zasadą, według której koszty sądowe – jako należności publicznoprawne – powinny być traktowane priorytetowo, wobec czego zobowiązany do ich uiszczenia nie powinien preferować należności w obrocie cywilnoprawnym i tak uzasadniać wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt II FZ 512/08, LEX nr 530038, z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09, LEX nr 582452, z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt II OZ 908/10, LEX nr 743999 i z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 633/10, LEX nr 742691). Jest tak tym bardziej dlatego, iż niedawno wstrzymano wykonanie decyzji określającej najpoważniejsze zobowiązanie skarżącego, stanowiące zresztą przedmiot sporu w niniejszej sprawie. Poprawia to niewątpliwie sytuację wnioskodawcy, która może ulec wkrótce dalszemu polepszeniu wskutek jego działań mających na celu podjęcie działalności gospodarczej zawieszonej w okresie jego tymczasowego aresztowania. Uzupełniająco jedynie odnotować wypada, iż wnioskujący nie wykonał wezwania dotyczącego jego drugiego rachunku bankowego, skoro nadesłał wyłącznie zawiadomienie o zajęciu tego rachunku, które straciło na znaczeniu w związku ze wstrzymaniem wykonania decyzji określającej egzekwowane zobowiązanie podatkowe. Niczym nie udokumentował też swoich ostatnich oświadczeń na temat swojej sytuacji rodzinnej, pozostających przecież w sprzeczności z treścią wniosku, który został złożony stosunkowo niedawno. To, że skarżący nie wykazał, iż nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nie oznacza jednak, że nie wykazał zarazem, iż nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., jedynie zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części albo jedynie ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem rozpoznającego wniosek wnioskodawca bez wspomnianego uszczerbku może bowiem ponieść tylko część tych kosztów, o której mowa w sentencji, stanowiącej w przybliżeniu równowartość połowy wpisu od skargi oraz 1/10 kwoty wypłaconej przez niego w ubiegłym miesiącu. Tego rodzaju wydatek nie powinien stanowić dla niego nadmiernego uszczerbku, w szczególności uniemożliwić mu spłaty udokumentowanych zaległości oraz pokryć koszty utrzymania koniecznego, których skądinąd, pomimo wezwania, nie wykazano. Nie powinien też znacząco uszczuplić środków potrzebnych na podjęcie działalności gospodarczej, tym bardziej iż skarżący poszukuje innego źródła finansowania tego przedsięwzięcia. Ta ostatnia okoliczność uzasadnia nie tylko kwotowe ograniczenie zakresu zwolnienia od kosztów sądowych, ale także objęcie zwolnieniem wyłącznie jednego elementu tych kosztów, tj. wpisu od skargi, który powinien być uiszczony na obecnym etapie postępowania. W ocenie rozpoznającego wniosek tego rodzaju rozstrzygnięcie uwzględnia specyfikę sytuacji, w jakiej znajduje się teraz skarżący, który niedawno opuścił areszt i obecnie próbuje podjąć działalność zarobkową. Sytuacja ta powinna wszak wkrótce ulec zmianie, wobec czego powyższe ustalenia stracą aktualność w momencie, kiedy ewentualnie powstanie konieczność uiszczenia innej opłaty sądowej na dalszym etapie postępowania. Wówczas skarżący, o ile uzna to za potrzebne, może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, który zostanie rozpoznany z uwzględnieniem okoliczności aktualnego stanu faktycznego. Podobne względy zdecydowały o wyborze powyższej postaci częściowego prawa pomocy, tj. zwolnienia od kosztów sądowych w części. Na obecnym etapie postępowania forma ta w sposób pełniejszy niż ustanowienie radcy prawnego przyczynia się bowiem do realizacji przysługującego skarżącemu prawa do sądu. Ciąży na nim wszak obowiązek uiszczenia wpisu od skargi, stanowiącego element kosztów sądowych, od których go częściowo zwolniono, natomiast udział profesjonalnego pełnomocnika na razie nie jest jeszcze konieczny. Zgodnie z art. 175 § 3 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. – staje się on przecież niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd udziela potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, przy czym z obowiązku tego jest zwolniony tylko wtedy, gdy strona jest reprezentowana przez adwokata lub radcę prawnego, czyli nie w sytuacji, gdy pełnomocnikiem jest doradca podatkowy. Z kolei według art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Powtórzyć też trzeba, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącego możliwości złożenia kolejnego wniosku w tej materii na dalszym etapie postępowania. Biorąc pod uwagi wszystkie powyższe okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.