I SA/Gl 1169/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. Prawomocnym postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W motywach tego rozstrzygnięcia zwrócono przede wszystkim uwagę na to, że W. P., pomimo wezwania referendarza do nadesłania dokumentów źródłowych i złożenia dodatkowych oświadczeń, nie uzupełnił wniosku. W dalszej kolejności, postanowieniem z dnia 21 maja 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił wniosek (pismo z dnia 27 kwietnia 2012 r.) strony skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy. W następstwie środka odwoławczego, postanowieniem z dnia 18 września 2012 r., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie od ww. postanowienia Sądu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia odnotowano, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Nawet bowiem negatywne rozpoznanie pierwotnie złożonego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie uniemożliwia mu ponownego złożenia takiego wniosku, który sąd zobowiązany będzie rozstrzygnąć pod kątem przesłanek z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W wyniku sekwencji przytoczonych wyżej orzeczeń sądów obu instancji, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 1 października 2012 r., wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału z dnia 30 stycznia 2012 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 4.718,00 zł. W wezwaniu z dnia 2 października 2012 r. pouczono pełnomocnika skarżącego, że nieuiszczenie wpisu sądowego w terminie 7 dni skutkować będzie odrzuceniem skargi. Wyprzedzając doręczenie adresatowi ww. wezwania z dnia 2 października 2012 r., które nastąpiło w dniu 10 października 2012 r., pismem procesowym z dnia 3 października 2012 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący ponownie w tej sprawie wystąpił o zwolnienie go od kosztów sądowych. W dalszej kolejności wniosek został uzupełniony urzędowym formularzem (druk PPF z dnia 22 października 2012 r.). W uzasadnieniu tego ostatniego, skarżący podkreślił, że nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada jakichkolwiek oszczędności. W 2009 r. utracił cały swój majątek w postaci obiektu położonego w U. Obecnie mieszka wraz z żoną w lokalu należącym do jego córki, która przebywa zagranicą. Żona otrzymuje wynagrodzenie w kwocie około 1800 zł i kwota ta jest jedynym źródłem dochodów w ich gospodarstwie. Skarżący oświadczył nadto, że jego żona nie posiada żadnego majątku, funduszy powierniczych, udziałów, akcji, ani nie dokonywała darowizn. W. P. zeznał dalej, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie osiągnął żadnych przychodów z tytułu działalności gospodarczej. Obecnie zaś poszukuje pracy. Oświadczył następnie, że nie posiada żadnych rachunków bankowych ani zasobów pieniężnych. W ostatnich trzech miesiącach nie regulował żadnych zobowiązań z uwagi na brak środków pieniężnych. W treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podkreślił, że od 1998 r. wyłączono w jego małżeństwie wspólność majątkową. Żona posiada samochód osobowy marki Volkswagen Golf (rok prod. 1995). Zdaniem skarżącego nie prowadzi wraz z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, chociaż – jak wcześniej zauważył – korzysta z wynagrodzenia żony. Skarżący w ramach niniejszego postępowania sądowego dwukrotnie składał do akt sprawy dokumenty źródłowe w przedmiocie prawa pomocy. Po raz pierwszy przy piśmie z dnia 27 kwietnia 2012 r., a po raz drugi, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 29 października 2012 r. W oparciu o całość tej dokumentacji ustalono, że dochód ww. gospodarstwa domowego oscyluje w kwocie około 1700 zł netto. Stałe – udokumentowane - miesięczne wydatki, w tym zobowiązania kredytowe stanowią kwotę około 1500 zł. W 2011 r. żona skarżącego uzyskała dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 29.300,00 zł (dochód do opodatkowania), z kolei skarżący – odpowiednio – 553 zł. Z tytułu działalności gospodarczej nie osiągnął żadnego dochodu. Z historii rachunku bankowego żony skarżącego wynika między innymi, że jest to konto z debetem. Wynika z niego nadto, że w celu pozyskania środków pieniężnych małżonka skarżącego korzysta z usług instytucji parabankowych. W aktach sprawy znajduje się nadto kopia postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...], mocą którego zwolniono pozwanego (skarżącego) od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Z dokumentacji źródłowej wynika nadto, że postępowania egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego zostały umorzone w dniu 12 grudnia 2011 r. (wierzycielami był ZUS oraz Burmistrz Miasta U.) i w dniu 13 stycznia 2012 r. (wierzycielem był Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w K.). Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Wniosek okazał się zasadny, gdyż okoliczności dotyczące stanu majątkowego skarżącego przemawiają za całkowitym zwolnieniem go od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.. Jest to wyjątek od generalnej reguły odpłatności postępowania sądowego - art. 199 P.p.s.a. Z tego też względu okoliczności dotyczące stanu majątkowego osoby występującej z takim wnioskiem poddawane są wnikliwej analizie. Przystępując do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu, w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, które do chwili obecnej zachowało swą prawną moc. W myśl wszak z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem. Z kolei stosownie do art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy zadanie rozpoznającego ten wniosek sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę postanowienia (zob. np. postanowienia NSA: z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt II OZ 789/12, z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 237/12, z dnia 29 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12; wszystkie dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższy przepis - jak podkreślono w doktrynie - uzależnia możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowanie w sprawie od zmiany okoliczności sprawy, a zatem nie tylko tych okoliczności, które sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, ale również takich okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż, to które zostało wydane wcześniej (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2005, s. 382). Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że podstawą odmowy przyznania prawa pomocy (patrz postanowienie z dnia 18 kwietnia 2012 r.) był brak możliwości oceny przez referendarza sądowego rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskującego, a tym samym stwierdzenie, iż spełnia on wymagania przewidziane przez ustawę Oceniając aktualnie sytuację materialną skarżącego w pierwszym rzędzie wskazać trzeba, iż jest on osobą, która w chwili obecnej nie uzyskuje żadnych dochodów. Mieszka u córki i utrzymuje się ze środków, która uzyskuje jego żona. Dochody te są konsumowane na bieżące wydatki. Bilans tego gospodarstwa domowego jest – jak to wynika z wyciągów z rachunku bankowego żony skarżącego – równoważony przy pomocy kredytów zaciągniętych w instytucjach o charakterze parabankowym. Uznano zatem, że argumentacja skarżącego akcentowana w złożonym obecnie druku PPF w zestawieniu z nadesłaną dokumentacją źródłową, pozwoliła przyjąć, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego jest na tyle trudna, że zasadnym jest odstąpienie od podjętego uprzednio rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Należy tu wyraźnie ponownie zaznaczyć, iż zasadniczym powodem, dla którego poprzednio odmówiono skarżącemu zastosowanie dobrodziejstwa procesowego było nieudokumentowanie podnoszonych przez niego okoliczności faktycznych. W tym stanie rzeczy, działając na postawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., mając nadto na uwadze art. 165 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.