I SA/Gl 1200/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...], [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. wskutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia 1) zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 200,00 (słownie: dwieście 00/100) złotych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 3 sierpnia 2016 r. A. J. wystąpiła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W motywach wniosku podniosła, że w chwili obecnej samotnie wychowuje syna w wieku 6 lat, co pochłania znaczne środki finansowe. Nadto, ze względu na kryzys gospodarczy w branży budowlanej, a w konsekwencji brak regulacji wymagalnych zobowiązań przez kontrahentów skarżącej, prowadzona przez nią działalność gospodarcza nie przynosi obecnie żadnych dochodów. Skarżąca zeznała dalej, że jest obecnie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Miesięczny koszt utrzymania rodziny wynosi 1500 zł. Z tytułu niespłaconych przez skarżącą wierzytelności prowadzone jest przeciwko niej postępowanie egzekucyjne na kwotę około 250.000,00 zł. Nadto nieruchomość stanowiąca własność skarżącej jest obciążona hipoteką na łączną kwotę 389.000,00 zł. A. J. podniosła dalej, że na podstawie nakazu zapłaty prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne, w którym należność główna stanowi kwotę 96.507,57 zł, odsetki od tej należności wynoszą około 37.000,00 zł, koszty procesu – 1.213,00 zł, a opłaty egzekucyjne stanowią kwotę 20.166,00 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, że posiada jedynie mieszkanie o szacunkowej wartości 300.000,00 zł. Łączny dochód gospodarstwa domowego, na który składają się wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę oraz świadczenie alimentacyjne na rzecz syna, wynosi 2.150,00 zł netto. Pisząc o stałych wydatkach i zobowiązaniach skarżąca wskazała na kilka pozycji, w tym: kredyt mieszkaniowy – 750 zł/m-c; ubezpieczenie nieruchomości 200 zł/rok; ubezpieczenie samochodu – 480 zł/rok; czynsz – 350 zł/m-c oraz media 300 zł/m-c. Przy formularzu skarżąca nadesłała dokumentację potwierdzającej sygnalizowane przez nią zadłużenie. Pismem z dnia 13 października 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych. Część z wymaganych dokumentów wraz z deklaracją skarżącej, iż pozostałe zostaną nadesłane jak tylko będzie w ich posiadaniu, wpłynęła przy piśmie pełnomocnika wnioskodawczyni z dnia 27 października 2016 r. Pozostałe dokumenty wpłynęły przy pismach pełnomocnika z dnia 28 października 2016 r. oraz z dnia 28 listopada 2016 r. (w tym przypadku na podstawie ponownego wezwania referendarza sądowego z dnia 3 listopada 2016 r.). W oparciu o dokumentację źródłową zgromadzoną w aktach sprawy ustalono, co następuje. Skarżąca pozostaje w stosunku pracy z wynagrodzeniem w kwocie 1.355,69 zł netto. Wynagrodzenie jest jej wypłacane w formie gotówkowej. Stałe wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego w miesięcznym przeliczeniu, przy uwzględnieniu spłaty kredytu oraz sygnalizowanych wyżej kosztów ubezpieczenia, stanowią łącznie kwotę 1.422,14 zł, co bez mała pokrywa się z deklaracją skarżącej zawartą w druku PPF. Z dokumentacji źródłowej wynika nadto, że wszystkie te wydatki pokrywa M. J.. Skarżąca zlikwidowała prowadzoną przez nią działalność gospodarczą z dniem 28 lutego 2015 r. po dwuletnim okresie jej zawieszenia. Skarżąca nie pełni w chwili obecnej żadnej funkcji w spółkach kapitałowych, chociaż z formalnego punktu widzenia, w jednej z takich spółek figuruje w dalszym ciągu jako prezes zarządu. A. J. udokumentowała przy tym, że wnioskowała pisemnie o aktualizację wpisu w KRS. Skarżąca nie posiada w chwili obecnej rachunku bankowego, który obsługiwałby jej bieżące wydatki. Większość posiadanych przez nią rachunków zostało zajęte w ramach prowadzonych postępowań egzekucyjnych, a pozostałe zlikwidowano. Skarżąca przedstawiła kopię ugody, na podstawie której uzyskuje świadczenie alimentacyjne na rzecz syna. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało odnotować, że skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie pełnego zwolnienia od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy w tym zakresie musi być poprzedzone zbadaniem, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba w tym miejscu nadmienić, że po myśli art. 245 § 4 P.p.s.a., częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Bez względu zaś na jego zakres, prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04; tamże), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie pozwoliła uznać, że skarżąca jest w sytuacji na tyle trudnej, że można całkowicie odstąpić w jej przypadku od ogólnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Zgromadzony w tej sprawie materiał dowodowy potwierdził wysokość deklarowanych przez skarżącą wydatków w gospodarstwie domowym. Jednocześnie wynika z niego, że wydatki te są w rzeczywistości w całości finansowane przez osobę trzecią. Taki stan rzeczy pozwoli – zdaniem rozpoznającego wniosek – wygospodarować skarżącej środki pieniężne na partycypację w kosztach sądowych w zakresie określonym sentencją niniejszego postanowienia. Uznano, że ustalony poziom partycypacji w kosztach sądowych nie wpłynie negatywnie na akcentowane przez nią samotne wychowywanie syna. Należy nadto podkreślić, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.