I SA/Gl 122/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. i P. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – rozłożenia na raty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – rozłożenia na raty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, skarżący K. i P. A. wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych, składając do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach urzędowe formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy (druki PPF). Z oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z trojgiem dzieci. Wspólny majątek skarżących stanowi dom o pow. 224 m² oraz nieruchomość rolna o pow. 5480 m². W rubryce dotyczącej dochodu K. A. wskazała kwotę 500,00 zł, natomiast P. A. – kwotę 2000 zł. Wskazane dochody pochodzą z tytułu prowadzonych przez wnioskodawców działalności gospodarczych. Wraz z formularzami PPF nadesłano do Sądu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, skierowane do skarżącej oraz do spółki jawnej, w której P. A. posiada udziały. W obu przypadkach należność główna wierzytelności stanowi kwotę [...] zł. W pismach z dnia 2 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i ewentualnie inne osoby przebywające w gospodarstwie domowym (np. C. A.) – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i osoby ewentualnie pozostające z nimi w gospodarstwie domowym (C. A.), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, 3) nadesłanie kopii zeznania podatkowego złożonego przez skarżącą/skarżącego i osoby pozostające z nią/nim w gospodarstwie domowym za rok 2008 (jeśli zostały sporządzone), 4) złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, w tym przede wszystkim aktualnych dochodów z niej pochodzących. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją, tj. odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy, aktualnej ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres ostatnich sześciu miesięcy (w przypadku K. A. zobowiązano ją w tym punkcie wezwania do: "złożenia wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą w ramach A, w tym przede wszystkim aktualnych dochodów z niej pochodzących. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją, tj. odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy, aktualnej ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonej w związku z nią podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres ostatnich sześciu miesięcy"), 5) udowodnienie okoliczności związanych z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przeciwko skarżącej/skarżącemu – należało w tym celu nadesłać w szczególności kopie dokonanych na majątku skarżących zajęć, pokwitowania wpłat itp.; 6) udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało nadto wyjaśnić kto i w jakim zakresie partycypuje w ponoszeniu tych opłat, 7) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe w budynku mieszkalnym położonym w C. przy ul. [...]. W dniu 15 kwietnia 2009 r. skarżący nadesłali dokumenty źródłowe. W piśmie przewodnim wskazali oni, że wysokość dochodów oznaczyli w drukach PPF. Zaakcentowali nadto, że P. A. posiada rachunek bankowy w Banku B S.A., który został zajęty przez Urząd Skarbowy w C.. Przy rzeczonym piśmie skarżący nadesłali: deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7K za trzeci i czwarty kwartał 2008 r. składane przez C S. i P. A. Sp. J. (łączna kwota podstawy opodatkowania wykazanych dostaw towarów wyniosła w tym okresie [...] zł), protokoły zajęcia ruchomości od dłużnika, którym jest wspomniana ostatnio Spółka (zajęte ruchomości oddano pod dozór dłużnika), deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7 za okres od października 2008 r. do marca 2009 r. składane przez K. A. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej pod firmą A A. K. (łączna podstawa opodatkowania dostawy towarów stanowi kwotę [...] zł). W ramach dokumentacji źródłowej nadesłano nadto: wyciąg z rachunku bankowego C. A. z okresu od 31 stycznia 2009 r. do dnia 28 lutego 2009 r. (z wyciągu wynika, że skarżąca otrzymuje świadczenie ZUS w kwocie [...] zł; saldo końcowe na tym rachunku wyniosło [...] zł), pismo D S.A. z dnia 15 maja 2008 r., z którego wynika, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia praw majątkowych zgromadzonych przez K. A. w ramach umowy ubezpieczenia na życie, opinię bankową z dnia 30 kwietnia 2008 r., z której wynika, że P. A. na dzień sporządzenia tego pisma posiadał rachunek bankowy w Banku B S.A., na którym dokonywano czterocyfrowych obrotów w skali miesiąca (rachunek był wówczas obciążony tytułem egzekucyjnym w wysokości [...] zł), zawiadomienie Sądu Rejonowego w C. IX Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia 12 listopada 2008 r. o wpisaniu hipoteki przymusowej zwykłej w kwocie [...] zł na nieruchomości posiadającej nr Kw [...], tytuł wykonawczy nr [...], w którym zobowiązanym jest P. A., protokół zajęcia ruchomości (samochód osobowy marki Ford Fiesta) zobowiązanych, tj. K. i P. A. (ruchomość pozostawiono pod dozorem zobowiązanych), zestawienie rozliczeń uzyskanych kwot w okresie do 1 stycznia 2008 r., z którego wynika, że wierzyciel w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do P. A. uzyskał łączną kwotę [...] zł, zarachowaną na należność główną, odsetki i koszty egzekucyjne. Przy piśmie z dnia 14 kwietnia 2009 r. nadesłano również dokumentację źródłową obrazującą wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym skarżących. Wynika z nich, że stałe miesięczne udokumentowane rzeczone wydatki stanowią kwotę [...] zł. Dodatkowo dołączono fakturę VAT dokumentująca zakup gazu propan-butan w kwocie [...] zł (FV z dnia 12 lutego 2009 r.). Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie rozpoznający wniosek zaznaczył, że skarżący nie wykazali, iż w ich przypadku może być zastosowane prawo pomocy we wnioskowanym zakresie, albowiem analiza oświadczeń skarżących oraz nadesłanych przez nich dokumentów skutkować musiały przyjęciem, że stan rodzinny, majątkowy i dochody skarżących oraz ich rodziny, ujawnione na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, mogą odbiegać od rzeczywistości. Podniesiono w szczególności, że nadesłane przez skarżących dokumenty źródłowe nie potwierdzają ich dochodów zdeklarowanych w drukach PPF (podkreślono, że pomimo wezwania referendarza sądowego w tym zakresie, nie złożono do akt zaświadczenia o wysokości dochodów skarżącego z tytułu udziału w spółce jawnej, a brak było możliwości oszacowania tychże dochodów na podstawie szczątkowej dokumentacji księgowej spółki). Wskazano, że okoliczność prowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do skarżącej, jak również wobec spółki, w której skarżący posiada udział, nie może również przemawiać za przyznaniem prawa pomocy, bo przecież zajęte ruchomości zostały oddane pod dozór dłużnikom, co pozwala na dalsze ich wykorzystywanie w celach zarobkowych. Wytknięto ponadto skarżącym, że już na etapie inicjowania niniejszego wpadkowego postępowania nie wyjawili, iż w gospodarstwie domowym pozostaje jeszcze inna osoba osiągająca stały dochód. Dodatkowo wskazano, że części z nadesłanych przez skarżących dokumentów źródłowych nie można przypisać istotnych walorów dowodowych skoro pochodzą one sprzed roku (np. opinia bankowa z dnia 30 kwietnia 2008 r.). W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący podali, iż prowadzone postępowanie podatkowe oraz egzekucyjne spowodowało ich bardzo trudną sytuację ekonomiczną. Wszelkie środki uzyskiwane z prowadzonej działalności gospodarczej są przekazywane na spłatę zaległości. Konta bankowe wnioskujących oraz firmy zostały zajęte przez Urząd Skarbowy. Zwrócili również uwagę, że "w ostatnim czasie" otrzymali zawiadomienie o wystawieniu na licytację ich domu, położonego w C. przy ul. [...]. Do sprzeciwu skarżący dołączyli dokumenty źródłowe, w tym kopię sprawozdania o przychodach, kosztach i wyniku finansowym Spółki Jawnej C, kopię pisma – wniosku o przeksięgowanie nadpłaty podatku od towarów i usług na poczet zaległości podatkowych, kopię zeznania PIT-37 i PIT-36 L za rok 2008 – dot. P. A., kopię formularza PIT-40 dot. C. A., kopię zestawienia rozliczenia uzyskanych kwot w okresie od 1 stycznia 2008 r., kopię zestawienia zaległości zobowiązanego P. A. na dzień 4 maja 2009 r. oraz kopię oświadczenia P. A. z dnia 4 maja 2009 r. W ostatnim z wymienionych pism skarżący podniósł, iż jedyne dochody, które uzyskuje, pochodzą z prowadzonej działalności gospodarczej w formie C Spółka Jawna z siedzibą w K.. Ponadto, w 2008 r. skarżący otrzymał [...] zł brutto tytułem udziału w zawodach sportowych. W roku 2005 spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł, w roku następnym – strata wyniosła [...] zł. W 2007 r. spółka uzyskała dochód w kwocie [...] zł. P. A. oświadczył przy tym, że faktycznie uzyskany dochód brutto ze spółki w roku 2008 wyniósł [...] zł. Podniósł, iż jego miesięczne koszty utrzymania wynoszą [...] zł. Posiada konto bankowe w Banku B S. A., które zostało zajęte przez poborcę skarbowego. Nadto, rachunek bankowy spółki i cały jej majątek ruchomy został zajęty przez komornika. Zaznaczył, że jego stan majątkowy oraz kwoty zobowiązań finansowych nie dają obecnie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozpoznanie wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy, który zgodnie ze wskazaniem strony obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych, sprowadza się zatem do ustalenia, czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Rozpoznanie wniosku K. I P. A. wymaga zatem ustalenia, czy wykazali oni, że poniesienie kosztów postępowania sądowego zainicjowanego skargą na wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia decyzją Dyrektora Izby Skarbowej zagrażałoby codziennej egzystencji wnioskodawców. Dokonując oceny złożonego wniosku skarżących o prawo pomocy należy odnotować, że wnioskujący zdaniem Sądu nie wykazali, iż w ich sytuacji zachodzą podstawy do uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości. Przede wszystkim ze złożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy licznych dokumentów źródłowych, w ocenie Sądu, nie wynika, aby sytuacja materialna wnioskodawców nie pozwalała skarżącym na partycypowanie w pełnych kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, obejmujących na obecnym etapie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi. Skarżący, na co sami wskazują, otrzymują regularnie wynagrodzenie, wynoszące 500 zł brutto (K. A.) i 2000 zł brutto (P. A.). Ze złożonych do akt sprawy dokumentów nie wynika, jakoby skarżący zalegali z bieżącymi opłatami, związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Stwierdzić również trzeba, że za całkowitym zwolnieniem wnioskujących od koszŧów sądowych nie przemawia fakt prowadzenia egzekucji w stosunku do skarżącej oraz wobec spółki, w której P. A. posiada 25 % udziałów. Zajęte w toku egzekucji ruchomości zostały bowiem oddane pod dozór dłużników, którzy mają możliwość ich wykorzystywania w dalszym ciągu w celach zarobkowych. Niemniej jednak, ze względu na niewystarczającą wysokość dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżących, w szczególności w kontekście ponoszonych kosztów miesięcznego utrzymania, o których mowa w oświadczeniu skarżącego z dnia 4 maja 2009 r. uznać należy, że uiszczenie kosztów sądowych w całości mogłoby wiązać się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego wnioskodawców. Nadto należy mieć na uwadze, iż rachunek bankowy skarżącego został zajęty w toku postępowania egzekucyjnego, zaś jedyne dochody, które skarżący uzyskuje, pochodzą z prowadzonej działalności gospodarczej w formie spółki jawnej, której rachunek bankowy i ruchomości zostały zajęte przez komornika. Mając na względzie przedstawione okoliczności Sąd uznał, iż skarżący są w stanie bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny uiścić w niniejszej sprawie jedynie część kosztów, w wysokości wynikającej z sentencji niniejszego postanowienia. Zaznaczyć dodatkowo należy, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od opłat sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej (art. 45 Konstytucji RP), a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, opubl. w bazie LEX pod nr 191863). Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.