I SA/Gl 1275/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2012 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący B. Z., reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...]., nr [...], w sprawie ustalenia współwłaścicielom wysokości zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości na 2012 r. w kwocie [...]zł. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 17 grudnia 2014 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpowiadając w terminie na powyższe wezwanie strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jednocześnie nadesłała wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) z dnia 29 grudnia 2014 r., w którym zaznaczyła, że osiągane przez nią dochody (w kwocie 2.900 zł brutto miesięcznie z tytułu najmu nieruchomości) nie pozwalają na uiszczenie kwoty wynikającej z wezwania Sądu, gdyż są przeznaczane w całości na utrzymanie rodziny. Jako osobę pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca wskazał wyłącznie swojego brata. Ponadto wśród składników majątku wymienił mieszkanie o powierzchni około 190 m² oraz nieruchomość o powierzchni około 3 ha i wskazał, że część jego majątku jest objęta postępowaniem egzekucyjnym, a "na pozostałych nieruchomościach ustanowione jest zabezpieczenie hipoteczne". Zauważył również, że część nieruchomości objęta jest współwłasnością i z uwagi na brak działu spadku nie istnieje możliwość ich zbycia. Pismem z dnia 8 stycznia 2015 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku poprzez: 1/ nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, 2/ udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (zastrzeżono, że należy w tym celu nadesłać w szczególności odpisy wspomnianej we wniosku umowy najmu oraz pokwitowań wpłat czynszu z tego tytułu za ostatnie trzy miesiące, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy), 3/ przedłożenie odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2012 (sprecyzowano, że w razie, gdyby i te ostatnie zeznania nie zostały złożone, należy przedstawić poświadczające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), 4/ dostarczenie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, 5/ złożenie wyjaśnień na temat relacji skarżącego ze spółką z o.o., której jest prezesem w świetle akt sprawy, w szczególności dochodów uzyskiwanych z tego tytułu (wskazano, że wyjaśnienia te powinny być w odpowiedni sposób udokumentowane, np. odpisami umowy, na podstawie której skarżący pełni funkcję prezesa zarządu, pokwitowań wypłaty wynagrodzeń, dywidend itp.), 6/ nadesłanie zaświadczenia, że działalność gospodarcza prowadzona przez ojca skarżącego nadal jest zawieszona, 7/ przedłożenie odpisów faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W ostatnim dniu wyznaczonego terminu pełnomocnik wniósł o jego przedłużenie o dalsze 14 dni, zaznaczając, że pozyskanie kompletu dokumentów w tak krótkim czasie nie jest możliwe ze względu na konieczność zwrócenia się do biura podatkowego i innych podmiotów. Zarządzeniem z dnia 29 stycznia 2015 r. referendarz sądowy przedłużył termin wyznaczony wezwaniem o 5 dni od dnia doręczenia zarządzenia. W wyznaczonym powyżej terminie, pismem z dnia 16 lutego 2015 r., skarżący nadesłał kserokopie zeznania PIT-28 o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za ubiegły rok (wykazano w nim przychody z tytułu najmu lub dzierżawy objęte ryczałtem w wysokości 8,5% w kwocie 54.588,13 zł), wezwanie do zapłaty za paliwo gazowe dostarczone do nieruchomości, która według oświadczenia skarżącego stanowi jego miejsce zamieszkania, a także wydruk z rachunku bankowego skarżącego za miesiące od listopada ubiegłego roku do stycznia roku bieżącego. Odnotowano w nim liczne wpłaty, często dokonywane cyklicznie przez te same osoby i w jednakowej wysokości. Z treści wyciągu wynika ponadto, że skarżący w każdym miesiącu dokonywał przelewów niewielkich środków na inny swój rachunek bankowy, którego wyciągu nie dostarczył (w styczniu bieżącego roku była to kwota 100 zł). W tym miesiącu wpłacił też gotówką na rachunek kwotę 1.500 zł. Wydruk obejmuje również płatności dokonywane na rzecz ojca wnioskodawcy, który wedle oznaczenia przelewu z dnia 13 listopada 2014 r. zamieszkuje pod adresem, stanowiącym miejsce zamieszkania skarżącego wedle jego oświadczenia. Ponadto w dniu 16 stycznia 2015 r. przelano z rachunku strony kwotę 2.200 zł tytułem czesnego za studia tej osoby. Poza oświadczeniami na temat miejsca zamieszkania skarżący, w piśmie z dnia 16 lutego 2015 r. stwierdził, że wyciąg z rachunku bankowego obrazuje także dochody uzyskiwane z tytułu czynszu i wskazał, że nie wszyscy najemcy płacą regularnie. Przyznał, że jest prezesem spółki, lecz nie pobiera z tego tytułu żadnego wynagrodzenia z powodu jej złej sytuacji majątkowej. Podkreślił, iż jego ojciec prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, ale jest przez niego okazjonalnie wspierany finansowo, gdyż z uwagi na stan zdrowia jego działalność gospodarcza, według posiadanych przez wnioskodawcę informacji, jest obecnie zawieszona. Postanowieniem z dnia 4 marca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazał, że przedstawiono jedynie niewielką część dokumentów objętych jego wezwaniem, pomimo przedłużenia terminu do ich nadesłania. Stąd nie jest możliwa wolna od wątpliwości ocena wniosku strony. Ponadto niewiarygodne wydaje się twierdzenie skarżącego, iż jego ojciec prowadzi osobne gospodarstwo domowe, mając na uwadze zwłaszcza to, że za pośrednictwem rachunku bankowego wnioskodawcy dokonano płatności za studia tej osoby w wysokości 2.200 zł, przekraczającej znacznie kwotę wpisu od skargi. Poniesienie tego wydatku przez skarżącego na rzecz osoby bliskiej, lecz mającej pozostawać poza jego gospodarstwem domowym, wyklucza przyznanie mu prawa pomocy. W dalszej kolejności zwrócono uwagę, że poważne wątpliwości budzą zobrazowane dochody gospodarstwa domowego wnioskodawcy, ponieważ z nadesłanego zeznania PIT-28 wynika, że dochody te są znaczenie wyższe niż podana we wniosku kwota 2.900 zł brutto. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, wniesionym w terminie do dokonania tej czynności, pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i udzielenie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od opłaty sądowej od skargi. Jednocześnie zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wydanego rozstrzygnięcia, polegający na wadliwym ustalenia, że wnioskodawca zamieszkuje wraz z ojcem pod jednym adresem oraz ponosi wydatki na jego rzecz z tytułu m.in. czesnego za studia. W tym miejscu wskazał, że należność ta została przekazana przez ojca skarżącego w gotówce w celu dokonania przelewu. Zakwestionował ustalenie, że sporadyczne wsparcie finansowe udzielane członkom rodziny jest równoznaczne z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto wskazał na niepoprawne, w jego ocenie, spostrzeżenie referendarza, że przedłożone wezwanie do zapłaty należności za paliwo gazowe nie dotyczy nieruchomości, w której wnioskodawca zamieszkuje, a liczba podmiotów wpłacających czynsz z tytułu najmu świadczy o nierzetelnym określeniu posiadanego majątku. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik sprecyzował, że przedmiotem najmu jest nieruchomość wnioskodawcy zabudowana kilkunastoma pawilonami handlowymi. Wyjaśniając nieprzedłożenie pokwitowań zapłaty czynszu wyjaśnił, że skarżący ich nie wystawia, bowiem płatności dokonywane są przez najemców "co do zasady" przelewami bankowymi. Ponadto wnioskodawca jako następca prawny wstąpił w poszczególne stosunki najmu, w związku z czym nie dysponuje umowami w formie pisemnej. Zaznaczył także, że matematycznie wyliczona średnia kwota miesięcznego dochodu nie odpowiada wysokości rzeczywiście uzyskiwanego przez wnioskodawcę dochodu, ponieważ wysokość wpływów w poszczególnych miesiącach jest różna i nie zawsze w pełni odpowiada należnościom wykazanym w wystawionych dokumentach księgowych. Na koniec pełnomocnik skarżącego podniósł, że oświadczenia jego mocodawcy i przedłożone dokumenty zostały ocenione z naruszeniem zasad doświadczenia życiowego, z pominięciem możliwości wezwania wnioskodawcy do złożenia dalszych wyjaśnień. Ponadto wypada odnotować, że w sprawie toczącej się przed tut. Sądem pod sygn. akt II SA/Gl 1/14, w której skarżący występował jako strona wraz z ojcem, postanowieniem z dnia 11 czerwca 2014 r. odmówiono mu przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z kolei w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Co więcej wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Ponadto, stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, opubl. w Lex nr 743829). W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie przedłożono bowiem większości dokumentów objętych wezwaniem referendarza sądowego z dnia 9 stycznia 2015 r., skierowanym na podstawie art. 255 P.p.s.a. Po pierwsze skarżący nie nadesłał stosownych zaświadczeń wymieniających wszystkie osoby zameldowane pod wskazanym przez niego adresem zamieszkania, uniemożliwiając tym samym ustalenie z kim tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Wprawdzie w sprzeciwie zostało wyjaśnione, że ojciec skarżącego nie mieszka z nim pod wspólnym adresem i nie tworzy z nim wspólnego gospodarstwa domowego, lecz jest przez niego sporadycznie wspierany finansowo, to jednak z uwagi na powzięte przez Sąd wątpliwości w tym zakresie nie jest możliwa jednoznaczna ocena tej okoliczności bez przedstawienia stosownego zaświadczenia. Po drugie wnioskodawca nie udokumentował wysokości dochodów uzyskiwanych przez siebie i przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nadsyłając wyłącznie zeznanie PIT-28 za 2014 r. oraz wyciąg z jednego z posiadanych rachunków bankowych. Nie przedstawił zwłaszcza umów najmu oraz pokwitowań wpłat czynszu. Dyskusyjne wydaje się wyjaśnienie pełnomocnika strony, że wnioskodawca nie dysponuje umowami najmu oraz nie wystawia pokwitowań, skoro prowadzi w tym zakresie dokumentację księgową, a najemcami są głównie podmioty prowadzące działalności gospodarcze. W tym miejscu należy wskazać, że nadesłany wyciąg z rachunku bankowego ukazuje również, że skarżący dysponuje jeszcze innym rachunkiem, którego historii nie przedstawił. Dalej godzi się zauważyć, że skarżący nie przedstawił zaświadczenia dokumentującego, że działalność gospodarcza jego ojca nadal jest zawieszona. W piśmie z dnia 16 lutego 2015 r. wyjaśnił jedynie, że według jego wiedzy jest ona zawieszona, a ojciec jest przez niego wspierany finansowo. Skoro skarżący tak twierdzi, to wątpliwości budzą wyjaśnienia, iż jego ojciec dysponował kwotą 2.200 zł, którą mu przekazał celem uregulowania m.in. należności za studia. Wnioskodawca poprzestał także na oświadczeniach dotyczących jego relacji ze spółką, której pozostaje prezesem, mimo że został wezwany do przedstawienia stosownej dokumentacji źródłowej. Nie przedłożył również dokumentów obrazujących wysokość wydatków w swoim gospodarstwie domowym, ograniczając się tylko do nadesłania wezwania do zapłaty, obejmującego należność za dostarczone paliwo gazowe. Istotnie przedstawiony dokument dotyczy nieruchomości stanowiącej, według oświadczenia wnioskodawcy z dnia 16 lutego 2015 r., jego miejsce zamieszkania, tym niemniej okoliczność ta nie prowadzi do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Bez wątpienia oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale wydatki związane z koniecznym utrzymaniem. Łączne wydatki i zdolności finansowe kształtują bowiem jej status majątkowy, a brak dokumentacji w tym zakresie uniemożliwia dokonania prawidłowej analizy. Na koniec należy odnieść się do twierdzenia pełnomocnika skarżącego, że Sąd w razie ewentualnych wątpliwości winien wezwać wnioskodawcę do złożenia dalszych wyjaśnień. Powtórzyć należy, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do przyznania prawa pomocy. Brak przedstawienia, mimo stosownego wezwania, dokumentacji, która uzasadniałaby wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przeradza się w obowiązek sądu do dalszego wzywania skarżącego, aby ten usunął wątpliwości odnoszące się do jego rzeczywistego stanu majątkowego. Jak trafnie zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego postanowienia z dnia 4 listopada 2014 r., wydanego w sprawie o sygn. akt I OZ 959/14 (opubl. w Lex nr 1532895), wnioskodawca jest obowiązany wyczerpująco przedstawić swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze. Sąd administracyjny ocenia następnie, czy przedstawione przez wnioskodawcę informacje i dokumenty są wystarczające i jest uprawniony – stosownie do art. 255 P.p.s.a. – do zażądania od strony dodatkowych oświadczeń lub dokumentów. Jeżeli jednak wnioskodawca odmawia nadesłania dokumentów, sąd nie jest obowiązany do formułowania kolejnych wezwań do ich przedstawienia, ale dokonuje oceny w oparciu o już dostarczone materiały. Reasumując, w ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie 1.500 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stąd orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.