I SA/Gl 1276/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Wojciech Organiściak, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2015 r. sprawy ze skargi C. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. (doręczoną adresatowi w dniu 13 sierpnia 2014 r.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 59 w związku z art. 58 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267, dalej także: k.p.a.) w związku z art. 123 i art. 83 b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442) odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia [...]r. nr [...]r. (znak sprawy: [...]). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia na wstępie wskazano, że wspomnianą wyżej decyzją z dnia 23 lipca 2014 r. odmówiono uwzględnienia wniosku C. C. z dnia 4 czerwca 2014 r. o umorzenie należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od stycznia 2005 r. do listopada 2007 r. w łącznej kwocie 19.397,64 zł (w tym z tytułu składek - 5.652,64 zł i odsetek liczonych na dzień 6 czerwca 2014 r. – 4.745 zł). Rozstrzygnięcie to opatrzono stosownym pouczeniem, w którym poinformowano stronę, że na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych może zwrócić się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Dalej organ podał, w dniu 20 sierpnia 2014 r. do Inspektoratu ZUS w P. wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2005 r. do listopada 2007 r. wraz z należnymi odsetkami, w którym była zawarta prośba o przywrócenie terminu do złożenia wniosku, ponieważ wniosek ten złożono z 7-dniowym opóźnieniem. W dalszych wywodach zaskarżonej decyzji przywołano art. 58 k.p.a., zgodnie z którym termin na złożenie odwołania należy przywrócić, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: - uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego a brak winy zostanie uprawdopodobniony, - zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi, - zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. Następnie organ, uwzględniając całość dokumentacji zgromadzonej w sprawie stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki przemawiające za przywróceniem uchybionego terminu. Wskazał, że z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że strona jest osobą schorowaną, cierpiącą na przewlekłe schorzenie kręgosłupa, chorobę zwyrodnieniową stawów kolanowych i biodrowych, w związku z czym została uznana przez lekarza orzecznika ZUS za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 28 lutego 2015 r. Jednocześnie zwrócił uwagę, że wnioskodawca powołał się na chorobę [...] i problemy z pamięcią, na co jednak nie przedłożył żadnej dokumentacji, z której wynikałoby, że schorzenie, na które powołuje się we wniosku, jak i stopień jego zaawansowania uniemożliwił mu w wyznaczonym terminie, tj. w okresie od 31 lipca 2014 r. do dnia 12 sierpnia 2014 r. złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zadłużenia z tytułu składek. Podkreślono także, iż posiadana przez Zakład dokumentacja medyczna, która została złożona do ustalenia uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego nie potwierdza chorzenia, na które strona się powołuje. Organ zwrócił także uwagę, że strona sama podała, iż sprawami jej życia codziennego zajmuje się opiekunka, a zatem nie była wykluczona możliwość zachowania terminu dzięki pomocy innych osób. W konkluzji organ stwierdził, że "ocena materiału dowodowego w kontekście powołanych przepisów prawnych doprowadziła do wniosku, iż obecnie nie występują okoliczności poparte aktualnymi obowiązującymi przepisami prawa, które pozwoliłyby podjąć decyzję zgodnie z wnioskiem". W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, 68 – letni skarżący wskazał, że nie zachował terminu, gdyż cierpi na chorobę [...], ma problemy z pamięcią i zapomina się. Ponadto cierpi na szereg innych chorób, które uniemożliwiają mu normalne funkcjonowanie, nie może chodzić, ma zawroty głowy i musi leżeć w łóżku. Wyjaśnił nadto, że opiekę nad nim sprawuje opiekunka, która zajmuje się sprawami życia codziennego, gdyż zgodnie z orzeczeniem ZUS nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji. Opiekunka ta nie jest jednak upoważniona do składania podpisów w imieniu skarżącego. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalanie skargi, akcentując, że skarżący w dalszym ciągu nie wykazał, że cierpi na chorobę [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002, nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji – w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, iż decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa. Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem z dnia 18 września 2014 r. ZUS odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia 23 lipca 2014 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od stycznia 2005 r. do listopada 2007 r. wraz z należnymi odsetkami. Zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z kolei art. 83 b ust. 1 wspomnianej ustawy stanowi, że jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi zatem art. 58 k.p.a., zgodnie z którym w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Bezsporne jest, że skarżący w dniu 30 lipca 2014 r. odebrał osobiście opatrzoną właściwym pouczeniem decyzję z dnia [...]r., co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożył w dniu 20 sierpnia 2014 , a zatem – uchybił terminowi, którego przywrócenia domagał się z zachowaniem wymogów określonych w art. 58 § 2 k.p.a. Istota sporu koncentruje się natomiast wokół przesłanki przywrócenia terminu określonej w art. 58 § 1 k.p.a., czyli uprawdopodobnienia braku winy w spóźnionym zawnioskowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ze względu na ten wymóg skarżący powołał się na zły stan zdrowia, liczne schorzenia uniemożliwiające mu normalne funkcjonowanie, podkreślając, że cierpi na chorobę [...] i ma problemy z pamięcią. Zasadniczą przyczyną nieuwzględnienia tej argumentacji było twierdzenie organu, że strona nie udokumentowała, że choruje na wspomnianą jednostkę chorobową, okoliczność ta nie wynika także z dokumentacji medycznej posiadanej przez ZUS. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności, którego domaga się ustawodawca w art. 58 § 1 k.p.a. "jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Nie oznacza zatem udowodnienia braku winy, ale wskazanie z dużym stopniem prawdopodobieństwa, że dana czynność w określonym przez przepisy prawa czasie nie mogła zostać dokonana z przyczyn nieleżących po stronie zainteresowanego" (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 459/14, LEX nr 1485898). W kontekście wymogu uprawdopodobnienia, a nie udowodnienia braku winy w nieterminowym zaskarżeniu decyzji organu I instancji odnotować trzeba, iż ze znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy dokumentacji medycznej wynika, że specjalista neurolog A. P. podczas konsultacji neurologicznej w dniu 9 stycznia 2014 r. stwierdziła u skarżącego zaburzenia krążenia mózgowego, stan po zawale prawej półkuli mózgu oraz zanik mózgu. Z kolei biegły sądowy z zakresu chirurgii urazowej i ortopedii w opinii z dnia 17 stycznia 2012 r. klinicznie stwierdził nieco utrudniony kontakt z pacjentem, który chaotycznie odpowiada na pytania i nie pamięta wszystkich swoich schorzeń oraz dat ich powstania. W tym stanie rzeczy trudno twierdzić, iż nieudokumentowanie rozpoznania u skarżącego konkretnej jednostki chorobowej, tj. choroby [...] wyklucza uznanie, że uprawdopodobnił on, iż terminowi uchybił ze względu na wywołane stanem zdrowia zaburzenia pamięci. Okoliczność ta ma także znaczenie dla oceny akcentowanej przez organ możliwości posłużenia się inną osobą (np. opiekunką, która –jak wynika z wyjaśnień strony oraz akt sprawy - pomaga skarżącemu cierpiącemu na dysfunkcję narządu ruchu w codziennych czynnościach), która musiałaby mieć wiedzę o doręczeniu odebranej osobiście przez skarżącego decyzji. Mając zatem na uwadze, że "przywrócenie terminu jest instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę" (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1226/13, LEX nr 1503660) stwierdzić należało, że skarga musiała odnieść skutek. Rozpatrując ponownie wniosek strony o przywrócenie terminu organ zobowiązany będzie uwzględnić całokształt sytuacji, a nie poprzestać na formułowaniu sprzecznego z treścią art. 58 § 1 k.p.a. wymogu udokumentowania, że u skarżącego rozpoznano konkretną jednostkę chorobową, tj. chorobę [...]. Jak więc wykazano powyżej wyczerpana została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz zobowiązania właściwego organu, aby uwzględnił powyższą argumentację.