I SA/Gl 1278/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. . na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił B. R, przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zważono wówczas, że skarżący nie przedłożył do akt sprawy, pomimo wezwania referendarza sądowego, żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację materialną. W konsekwencji tego orzeczenia, skarżący uiścił w dniu 25 kwietnia 2016 r. należny wpis sądowy od skargi. Pismem z dnia 10 marca 2017 r., w reakcji na zawiadomienie o terminie rozprawy, skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dalszej kolejności wniosek ów został złożony na urzędowym formularzu (druk PPF z dnia 25 marca 2017 r.), w którym skarżący doprecyzował, iż chodzi mu o ustanowienie radcy prawnego. W tych ramach wnioskodawca oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną. Oboje użytkują mieszkanie o pow. 50 m2, którego stan prawny – w świetle wyjaśnień skarżącego – jest nieuregulowany. Podobny los dzieli działka o pow. 5 ha, będąca składnikiem masy spadkowej. W kwestii dochodów ww. gospodarstwa domowego, skarżący zeznał, iż jego małżonka otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 550 zł. Pismem z dnia 3 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy, dokonawszy uprzednio analizy ww. oświadczenia w zderzeniu z zawartością akt administracyjnych sprawy, wezwał skarżącego do uzupełnienia ww. wniosku – w terminie 7 dni - przez: 1) wykazanie tytułu prawnego na podstawie, którego skarżący korzysta z nieruchomości położonej w C. przy ul. [...]; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon, opłata z tytułu gospodarowania odpadami; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, kredytów itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 3) udokumentowanie wydatków ponoszonych z tytułu posiadania udziałów w gospodarstwie rolnym i w lesie położonych we wsi B.; 4) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby zameldowane/zamieszkałe w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; w tych ramach należało uwzględnić rachunek bankowy nr [...]; 5) udokumentowanie wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym – należało w tym celu nadesłać kopie ostatnich decyzji o waloryzacji emerytury żony skarżącego, a także kopie potwierdzeń wypłaty tych świadczenia za ostatni miesiąc albo zaświadczenie organu rentowego o ich wysokości do wypłaty w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), jak również zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 6) dostarczenie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącego, jego małżonkę i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym za rok 2016, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone przez ostatnio wspomniane osoby – za rok 2015; 7) udokumentowanie oświadczenia: "odszkodowanie 2013 i 2016". W szczególności należało wskazać na wysokość otrzymanych świadczeń. W przybliżonym wyżej wezwaniu pouczono skarżącego, że ilekroć jest w nim mowa o osobach zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć wszystkie te osoby, które współkształtują sytuację materialną skarżącego, np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania wspólnie zajmowanej nieruchomości. Pouczono nadto skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Pismem z dnia 2 maja 2017 r., w otwartym terminie do udzielenia odpowiedzi na ww. wezwanie, skarżący wyjaśnił, że z uwagi na święto 1 Maja nie jest w stanie skompletować wymaganych dokumentów źródłowych. Zarządzeniem z dnia 11 maja 2017 r. referendarz sądowy przedłużył skarżącemu termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 7 dni, licząc od dnia doręczenia odpisu zarządzenia. Odpis ów doręczono skarżącemu w dniu 8 czerwca 2017 r. Wniosku nie uzupełniono do dziś dnia. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia należy podkreślić, że przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia jest wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Należy w tym miejscu zauważyć, iż druk PPF z dnia 25 marca 2017 r. stanowi kolejny w tej sprawie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Pierwszego z nich nie uwzględniono mocą postanowienia Sądu z dnia 7 kwietnia 2016 r. Oznacza to, że rozpoznanie aktualnego wniosku winno nastąpić przy uwzględnieniu regulacji płynącej z art. 165 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Na gruncie przywołanego wyżej stanowiska judykatury należy stwierdzić, że skarżący nawet nie podjął próby umożliwienia zbadania, czy w jego przypadku doszło do jakiejkolwiek zmiany okoliczności. Wezwanie referendarza sądowego, które w swej treści zawierało precyzyjnie sformułowany zakres żądanych dokumentów, pomimo przedłużonego terminu, który upłynął ostatecznie w dniu 16 czerwca 2017 r., pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Wezwanie to skonstruowane było w ten sposób, aby umożliwić skarżącemu udokumentowanie także tych okoliczności stanu faktycznego, których nie wyjaśniono już w poprzednim postępowaniu zakończonym orzeczeniem z 7 kwietnia 2016 r. W dalszym ciągu nie jest więc znana sytuacja materialna skarżącego, w stopniu który pozwoliłby na rzetelną i kompleksową ocenę jego możliwości partycypacji w kosztach sądowych tego postępowania. Przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje swoją sytuację materialną, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (patrz postanowienie z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FPP 5/13; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy przyjąć, że środki procesowe, do których zalicza się wezwanie strony do uzupełnienia złożonego wniosku (art. 255 P.p.s.a.), mają na celu zagwarantowanie stronie postępowania jej praw, powinny być z tego powodu wykorzystywane w sposób właściwy i służący ich realizacji. Przekonanie, że skarżący składając w niniejszym postępowaniu wniosek o przyznanie prawa pomocy uchybił swoim obowiązkom rzetelnego wywiązania się z wymogu przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, prowadziło tym samym do oddalenia zgłoszonego żądania jako opartego na innym celu aniżeli potrzeba uzyskania prawa pomocy z powodu braku środków na opłacenie pełnomocnika procesowego we własnym zakresie. Brak wymaganych dokumentów źródłowych uniemożliwia przede wszystkim zbilansowanie gospodarstwa domowego B. R., co jest czynnością absolutnie niezbędną dla rzetelnej oceny możliwości finansowych strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Niewyjaśniona także pozostaje kwestia deklarowanych w druku PPF odszkodowań za 2013 r. i 2016 r. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji.