I SA/Gl 1285/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Beata Machcińska, Wojciech Organiściak (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. UZASADNEINIE Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. (dalej ZUS lub Zakład) działając z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2013r., poz. 267 ze zm., dalej K.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2015r., poz.121, dalej u.s.u.s.) decyzją z dnia [...] r. (Nr [...]) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] r. (Nr [...]) w przedmiocie odmowy J. R. (dalej jako strona, zobowiązana) umorzenia należności z tytułu składek. Prezentując dotychczasowy przebieg postępowania należy wskazać, że w dniu 12 maja 2015r. do Oddziału ZUS w C. wpłynął wniosek, w którym strona zwróciła się o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. Decyzją z dnia [...] r. ZUS działając w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt. 3, art. 28 ust. 3, art. 32 u.s.u.s. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w kwocie 41210,88, w tym na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 09/2008, 11/2008-02/2009 w kwocie 14477,26 zł; Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres 08/2008-02/2010 w kwocie 4005,86 zł; Fundusz Pracy za okres 08/2008-12/2009 w kwocie 4072,76 zł; Opłaty dodatkowej w kwocie 1600 zł; Odsetek za zwłokę w kwocie 17055 zł. Ponadto ZUS tą samą decyzją z dnia [...] r. działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3a, art. 28, art. 32 u.s.u.s. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w kwocie 7088,86 zł, w tym: na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres 08/2008-02/2010 w kwocie 4005,86 zł; Opłaty dodatkowej w kwocie 1600 zł; Odsetek za zwłokę w kwocie 1483 zł. Pismem z dnia [...] r. strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. W odwołaniu podnosiła, iż znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Podkreślała, że żyje na granicy ubóstwa oraz wnosiła o ponowne przeanalizowanie sprawy. Decyzją z dnia [...] r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. ZUS w decyzji z dnia [...] r. wskazał, że stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. ZUS wskazał, że w sposób szczególny rozpatrzono przesłankę stanowiącą o nieskuteczności egzekucji. Podkreślono, że w stosunku do zadłużenie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. W tym zakresie ZUS skazał, że strona posiada składnik majątku podlegający egzekucji tj. świadczenie emerytalne oraz podkreślił, że okoliczność ta nie pozwala na stwierdzenie, iż w stosunku do zadłużenia zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Organ podkreślił, że w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego (Wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 lipca 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197). W dalszej części swojego wywodu ZUS w decyzji z dnia [...] r. wskazał, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Ustawodawca przewidział możliwość umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b cytowanej ustawy została zawarta delegacja dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W myśl § 3 ust. 2 tego rozporządzenia za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Zdaniem ZUS nie budzi wątpliwości, że decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek w całości lub w części (bez względu na to, czy żądanie uzasadniane tzw. całkowitą nieściągalnością, czy też przesłankami społeczno - ekonomicznymi doprecyzowanymi w powołanym rozporządzeniu) jest oparta na konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ nie jest zobowiązany do przyznania wnioskowanej ulgi nawet wówczas, gdy spełnione są powołane wyżej przesłanki do jej przyznania. ZUS podkreślił, że § 3 ust. 1 rozporządzenia wymaga od zobowiązanego wykazania, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. W dalszej części swojego wywodu ZUS wskazał, że w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy dokonano ponownej analizy możliwości płatniczych, sytuacji materialno-bytowej i zdrowotnej strony jako wnioskodawczyni. W tym zakresie ZUS podkreślił, że z analizy dokumentów wynika, iż strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada prawo do świadczenia rentowego które po potrąceniach komorniczych wynosi miesięcznie 1465 zł. Wskazano, że strona ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 490,15 zł, koszty związane z leczeniem 150,66 zł. Zastrzeżono również, iż strona zaznaczyła, że posiada dodatkowe zobowiązania pieniężne: kredyt w A - miesięczna rata 594,85 zł - termin spłaty 15.02.2019r.; kredyt B SA - miesięczna rata 385,21 zł - termin spłaty 12.05.2017r.; wobec kontrahentów zmarłego męża (egzekucja administracyjna) miesięczne ok. 636,04 zł. ZUS podkreślił, że obowiązek spłaty innych zobowiązań cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej spłatę zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, czy zdrowotne, w tym wskazał, że spłata m. in. kredytów zaciągniętych przez stronę nie może mieć pierwszeństwa w stosunku do obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych. Zakład zaznaczał, że w przypadku skierowania zaległości do egzekucji i zajęcia świadczenia emerytalnego kwota potrącenia w całości przekazana zostanie na należności publicznoprawne tj. należności z tytułu składek. Organ akcentował przy tym, że należności wobec ZUS korzystają z pierwszeństwa zaspakajania, co skutkuje tym, iż wierzyciele cywilnoprawni zaspokojeni zostaną dopiero po uregulowaniu należności ZUS. Zakład akcentował, że okoliczność ta również przemawia za negatywnym dla strony rozstrzygnięciem. W dalszej kolejności organ wskazał, że zbadano zebrane dokumenty w kontekście sytuacji zdrowotnej strony. Podkreślono, że w złożonym wniosku strona powołała się na istniejące problemy zdrowotne, które wymagają stałego leczenia z uwagi na przewlekłą chorobę, co generuje dodatkowe koszy leczenia, które określiła na kwotę 150,66 zł., a których lekarstw z uwagi na brak pieniędzy nie wykupuje wszystkich. ZUS podkreślił, że wiek strony oraz schorzenia wskazują na istnienie okoliczności stanowiących przeszkodę w podjęciu zatrudnienia oraz uzyskaniu dodatkowego dochodu na spłatę zadłużenia, ale fakt stałego dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które stanowić może przedmiot egzekucji jest dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wystarczający aby odmówić umorzenia ze względu na stan zdrowia. Zakład stwierdził ponadto, że w sprawie nie ustalono aby przesłanki natury losowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, którym nie można było przeciwdziałać miały bezpośredni wpływ na powstałe zaległości. Podkreślono, że poza faktami ujętymi w niniejszej decyzji strona nie wskazała na inne występujące aktualnie i nie znane organowi z urzędu okoliczności, których zaistnienie miałoby istotne znaczenie dla wyniku sprawy. Wskazano również, iż strona oświadcza, że korzysta z pomocy rodziny, dzięki której może przeżyć i zrobić miesięczne opłaty, z którymi często zalega. Podkreślono, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż strona nie korzysta z pomocy społecznej. W ocenie ZUS powyższe okoliczności doprowadziły organ do wniosku, że nie umorzy należności z tytułu nieopłaconych składek. Zdaniem ZUS podkreślenia wymaga także, iż umorzenie zaległości z tytułu składek jest najdalej idącą ulgą w spłacie ciążących zobowiązań składkowych, udzielanych przez organy administracji publicznej. Jej przyznanie powoduje bowiem rezygnację z całości lub części należnych Skarbowi Państwa dochodów. W ocenie ZUS materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie pozwala na stwierdzenie, że umorzenie wnioskowanych należności byłoby na obecnym etapie przedwczesne. Jeżeli bowiem organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych należności z tytułu składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne. Zakład podkreślił również, iż przed wydaniem ostatecznej decyzji w przedmiocie sprawy strona została w myśl art. 10 Kodeks postępowania administracyjnego powiadomiona o ponownej możliwości zapoznania się w wyznaczonym przez organ terminie z aktami sprawy i ustosunkowania się do zgromadzonego materiału dowodowego, na podstawie którego ZUS dokonał oceny sytuacji materialno-bytowej w gospodarstwie domowym oraz o prawie zgłoszenia dodatkowych żądań lub uwag odnośnie przeprowadzonego postępowania w sprawie o umorzenie należności. W skardze na decyzję ZUS z dnia [...] r. strona (dalej jako skarżąca) domagając się jej uchylenia w całości zarzucała: naruszenie prawa procesowego poprzez: naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.) polegające na dowolnym oraz oderwanym od stanu faktycznego ustaleniu, iż sytuacja majątkowa, rodzinna, zdrowotna skarżącej nie uzasadniała umorzenia zaległych należności składkowych po zmarłym mężu, a ich egzekucja nie spowodowała dla skarżącej skutków w postaci uniemożliwienia zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; niewykonanie wniosku skarżącej - złożonego w toku zaznajomienia z aktami sprawy przed wydaniem decyzji II instancyjnej - o uzupełnienie akt sprawy o uzasadnienie wyroku w sprawie sygn. akt [...] Sądu Apelacyjnego w K.; oczywistą sprzeczność zaskarżonej decyzji z postanowieniem [...] Urzędu Skarbowego w C. z [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego - sprzeczność w zakresie oceny kondycji majątkowej i finansowej skarżącej. Skarżąca zarzucała również naruszenie przepisów prawa materialnego - a mianowicie przepisów powołanych w zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 83 i art. 28 u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy , poprzez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie . W uzasadnieniu skarżąca wywodziła, że kwestionowana decyzja poza starannym i obszernym wykładem prawa łącznie z powołaniem orzecznictwa NSA, "unosi się ponad głową petentki, aby dojść do arbitralnego wniosku na nie." Zdaniem skarżącej rozstrzygnięcie ZUS przypomina bardziej staranną i dobrze opracowaną matrycę decyzji negatywnej adekwatną dla każdego statystycznego petenta niż pochylającą się nad jej trudnym życiowym problemem, z którym do organu się zwróciła, ze skutkiem negatywnym . Skarżąca podkreślała, że w uzasadnieniu decyzji, ani słowa nie ma na temat okoliczności z powodu których stała się Ona dłużnikiem ZUS w tak dużej kwocie należności oraz, że nie były to okoliczności przezeń zawinione ani też odeń zależne. Śmierć męża, była zdarzeniem traumatycznym długiem wobec ZUS zwielokrotnionym. Zdaniem skarżącej rozpatrując sprawę nie wzięto pod uwagę ustawy abolicyjnej z 9 listopada 2012, z której zmarły dłużnik mógłby skorzystać, gdyby dożył do jej wejścia w życie, co skutkuje tym, że decyzja nie czyni zadość wymogom art. 7 i 8 K.p.a. Skarżąca podkreśliła, że co prawda formalnie organ ZUS wskazał wyroki obu instancji oraz wskazał też decyzję Naczelnika US z [...] r., to w ocenie skarżącej gdyby zestawić ustalenia i wnioski wierzyciela skarbowego z wierzycielem ZUS to mamy do czynienia z rażącą rozbieżność uznaniową. A przecież od lutego 2015 r. nic się w zakresie sytuacji życiowej i finansowej strony nie zmieniło. Przesłanki umorzeniowe są w obu przypadkach analogiczne i dokładnie taki sam charakter publicznoprawny obu należności. W obu przypadkach chodzi o dług publicznoprawny. Skarżąca wskazała, że dług wobec ZUS jest 10 krotnie większy niż umorzony wobec Skarbu Państwa z tytułu podatku dochodowego. Różnica w zachowaniu obu wierzycieli publicznoprawnych jest zasadnicza. Strona podkreślała, że Urząd Skarbowy oparł ocenę kondycji majątkowej, finansowej, życiowej wizytując ją w miejscu zamieszkania, natomiast ZUS ocenił stan rzeczy arbitralnie, zza biurka. Zdaniem skarżącej uznanie administracyjne nie oznacza dowolności, a tak je ZUS pojmuje. Kwota około 6.000 zł, to dla skarżącej duży problem, zaś według ZUS kwota około 60.000 zł czyli 10 razy większa ".... to drobiazg ?!". W końcowej części skargi strona podkreślała, że rozpatrując w ramach swobodnego uznania administracyjnego przypadek niniejszy nie sposób nie zauważyć tego, co de lege ferenda ... zauważyć należało, a mianowicie: zmian Kodeksu Cywilnego z zakresie odpowiedzialności za długi spadkowe jakie niebawem staną się prawem obowiązującym. Wyjątkowość m. in. przypadku jest szerszym problemem społecznym, skoro ustawodawca się nad nim pochylił. Nie pochylił się ZUS w kwestionowanej decyzji. Nie dostrzegł, gdyż dowolnie nie chciał dostrzec wyjątkowości przypadku oraz ubóstwa skarżącej, co jest oczywiste skoro w Sądach obu instancji korzystała z pomocy prawnej adwokata z urzędu, która tylko ubogim przysługuje. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej wnosił i wywodził jak w skardze oraz dodawał, że w sprawie nie ustalono prawidłowo stanu faktycznego sprawy oraz nienależycie wyważono interes publiczny i ważny interes strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Skarga okazała się nieuzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji - w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, iż decyzja ta nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem z dnia [...] r. ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 09/2008, 11/2008-02/2009 w kwocie 14477,26 zł; Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres 08/2008-02/2010 w kwocie 4005,86 zł; Fundusz Pracy za okres 08/2008-12/2009 w kwocie 4072,76 zł; Opłaty dodatkowej w kwocie 1600 zł; Odsetek za zwłokę w kwocie 17055 zł. oraz składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres 08/2008-02/2010 w kwocie 4005,86 zł; Opłaty dodatkowej w kwocie 1600 zł; Odsetek za zwłokę w kwocie 1483 zł. Stan faktyczny sprawy jest w znacznej części bezsporny, a jako że został zaprezentowany przy okazji opisywania stanowiska strony i organu, brak jest konieczności jego ponownego przedstawiania. Sąd za prawidłowe uznał ustalenia jakie w tym zakresie poczynił organ. Wniosek skarżącej inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2015r. , poz. 121), a także w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Na mocy art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Warunek ten nie musi być spełniony jedynie w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, w odniesieniu do których ustawodawca dopuszcza w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia także pomimo braku całkowitej nieściągalności. "W przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ stosuje art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek, a w przypadku stwierdzenia, że nie występuje całkowita nieściągalność, bada sprawę pod kątem istnienia przesłanek, czy zobowiązany wykazał, że opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny" (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 44/12, LEX nr 1310089). Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowi je m. in. sytuacja, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a także stan, w którym oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Stany faktyczne uzasadniające umorzenie należności, mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, wskazane są przykładowo w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli strona zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Treść przywołanego przepisu wskazuje jednocześnie, że ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącej zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro bowiem przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (por. m. in. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1416/10, z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11 oraz z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11, LEX nr 1305514). Wskazana analiza sytuacji materialnej i osobistej została w niniejszej sprawie przeprowadzona, czemu organ dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Opisano w nim sytuację skarżącej, która prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz posiada prawo do świadczenia rentowego, które po potrąceniach komorniczych wynosi miesięcznie 1465 zł. Z oświadczenia strony wynika, że ponosi stałe wydatki na utrzymanie w wysokości 490,15 zł oraz koszty związane z leczeniem 150,66 zł., przy czym części leków przepisanych przez lekarza, z uwagi na skąpość środków, nie wykupuje. Strona posiada dodatkowe zobowiązania pieniężne w postaci kredytów w A - miesięczna rata 594,85 zł - termin spłaty 15.02.2019r.; kredyt B SA - miesięczna rata 385,21 zł - termin spłaty 12.05.2017r.; oraz długi zmarłego męża, po którym odziedziczyła samo zadłużenie ZUS, (egzekucja administracyjna) miesięczne ściągnięcie ok. 636,04 zł. Strona wskazywała na istniejące problemy zdrowotne, które wymagają stałego leczenia z uwagi na przewlekłą chorobę, co powoduje konieczność zażywania leków i dodatkowy koszt w kwocie 150,66 zł. ZUS oceniając sytuację strony wskazał, że z uwagi na wiek strony oraz schorzenia brak jest możliwości podjęcia zatrudnienia celem uzyskania dodatkowego dochodu na spłatę zadłużenia. Jednocześnie ZUS podkreślił, że ze względu na fakt stałego dochodu w postaci świadczenia rentowego, które stanowić może przedmiot egzekucji, brak jest wystarczających podstaw do umorzenia należności z tytułu składek ze względu na stan zdrowia. ZUS podkreślił ponadto, że z oświadcza strony wynika, iż korzysta z pomocy rodziny oraz, że nie korzysta z pomocy społecznej. W ocenie ZUS zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz jego ocena wskazują na to, że umorzenie przedmiotowych należności byłoby przedwczesne. ZUS stwierdził brak przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast w zakresie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pomimo trudnej sytuacja zdrowotnej i osobistej skarżącej, odwołał się do uznaniowego charakteru decyzji umorzeniowych oraz faktu posiadania przez skarżącą świadczenia emerytalnego. W ocenie Sądu wszelkie istotne dla ewentualnego uwzględnienia wniosku skarżącej okoliczności zostały przez organ odnotowane, a ich analiza doprowadziła do zasadnego stwierdzenia, że aktualna sytuacja finansowa i życiowa wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, aby wstępowały przesłanki do definitywnego umorzenia ww. zaległości. Okoliczność ta, zważywszy na uznaniowy charakter zaskarżonej decyzji, nie obligowała organu do uwzględnienia wniosku strony. Instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (zobowiązanemu do ściągania należnych składek, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego) przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawodawca określił jedynie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, nie wskazał natomiast żadnych przesłanek, które obligowałoby ZUS do umorzenia zaległości. Nawet zatem w skrajnie trudnej sytuacji materialnej czy osobistej wnioskodawcy ZUS nie jest zobowiązany do uwzględnienia wniosku strony. Mając na uwadze powyższe oraz uwzględniając zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych, która koncentruje się na postępowaniu zmierzającym do wnikliwego ustalenia i oceny okoliczności faktycznych, Sąd nie był uprawniony do zakwestionowania stanowiska organu, który wskazując na trudną sytuację osobistą i majątkową skarżącej ocenił umorzenie zaległości jako przedwczesne. Z uwagi na powyższe Sądu uznał zarzuty skargi za bezzasadne. Jeżeli idzie o zarzuty związane z okolicznościami powstania "długu składkowego" to zarówno z akt sprawy jak i z decyzji ZUS z [...] r. jasno wynikają okoliczności powstania należności składkowych. W aktach sprawy znajdują się zarówno decyzja z dnia [...] r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy zmarłego męża skarżącej na stronę, jak i wyroki Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w C. z dnia [...] r. o odpowiedzialności następców prawnych za składki oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r. oddalający apelację skarżącej od ww. wyroku Sądu Okręgowego. Zdaniem tutejszego Sądu brak uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego, wobec bezspornego faktu oddalenia apelacji nie ma znaczenia dla sprawy. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie ZUS, ze względów wyżej wyrażonych nie pozostaje w sprzeczności z postanowieniem [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] r., albowiem to dotyczyło umorzenia postępowania egzekucyjnego, a zawarta tam ocena "kondycji majątkowej i finansowej" strony nie była wiążąca dla ZUS, który z wyrażonych wyżej względów odmówiło umorzenia należności składkowych. Zakład podkreślał przy tym fakt otrzymywania przez stronę świadczenia rentowego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że "każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jej sytuacja ulegnie pogorszeniu. (por. m. in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I S/Gd 1057/11, LEX nr 1122920). Zdaniem Sądu kontrola zaskarżonej decyzji, która w sprawach skarg na decyzje uznaniowe zasadniczo obejmuje procedowanie organu poprzedzające rozstrzygnięcie o umorzeniu należności lub odmowie uwzględniania żądania strony, wykazała legalność działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie. Organ ten zapewnił stronie czynny udział w postępowaniu, wnikliwie zbadał sytuację zobowiązanej, opisał te zasadne ustalenia, a następnie umotywował przyczyny odmowy uwzględnienia wniosku strony. Konstatacja ta nakazywała oddalić skargę w oparciu o art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.