I SA/Gl 1307/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata p o s t a n a w i a 1) umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Przedmiotem skargi T. G. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mocą której odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenia powstałych w związku z prowadzoną działalnością. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 18 grudnia 2012 r.) T. G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek nawiązał do merytorycznych aspektów z jego skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych, a gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną U. G.. T. G. zadeklarował tutaj, że jego miesięczne dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej stanowią kwotę około 1300 zł. Z kolei świadczenie emerytalne jego żony wynosi około 1800 zł. Zeznał nadto, że jego stan zdrowia nie pozwala na pracę w wymiarze 16-18 godzin na dobę. Wskazał przy tym, że wzrost kosztów działalności, w tym paliwa, nie pozwala mu na osiągnięcie dochodów, które zabezpieczyłyby regulowanie zobowiązań. W wyniku analizy treści wniosku, jak również dokumentacji zgromadzonej w aktach administracyjnych, pismem z dnia 21 grudnia 2012 r., referendarz sądowy wezwał T. G. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowodów potwierdzających wysokość opłat czynszowych, kosztów ubezpieczenia; kopie umów dokumentujących kredyty konsumpcyjne, itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących firmę A T. G.), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich po sierpniu 2012 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym przede wszystkim księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 4) przedłożenie odpisów zeznań podatkowych za 2011, złożonych przez skarżącego oraz pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym. W treści przywołanego wyżej wezwania zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: " P.p.s.a." Jednocześnie zwrócono uwagę skarżącego, że jest w tej sprawie zwolniony od kosztów sądowych z mocy prawa po myśli art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. Tym samym jego wniosek będzie de facto rozpoznany w części dotyczącej ustanowienia adwokata. W pismem procesowym z dnia 7 stycznia 2013 r. skarżący oświadczył, iż potrzebuje więcej czasu na zgromadzenie dokumentów źródłowych wymaganych przez Sąd, tym bardziej, że trzy z siedmiu dni wyznaczonych mu na uzupełnienie wniosku, to były dni wolne od pracy. W ramach tej korespondencji skarżący nadesłał kopie następujących dokumentów: potwierdzeń wykonania przelewów z rachunku bankowego oznaczonego "W. B. G.; ul. [...] [...]; [...] M.", wykonanych pomiędzy 11 października 2012 r. a 31 grudnia 2012 r. (łączna wartość transakcji obciążeniowych wyniosła 81.696,96 zł; w tytułach przelewów wzmiankowano: "całkowitą spłatę kredytu"; "zapłata za czynsz, [...] [...] T., U. G."; "całkowita spłata karty"; " całkowita spłata kredytu U. G. przez W. G."; "dopłata do całkowitej spłaty kredytu"); wyciągu z rachunku bankowego o nr [...]....[...] (w tych ramach nie wskazano kto jest właścicielem ów rachunku; nadawcą transakcji obciążeniowych jest w większości przypadków U. G.; obrót środków na tym rachunku w okresie od sierpnia do grudnia 2012 r. wyniósł 307.336,45 zł; w miesiącu złożenia druku PPF w tej sprawie zarejestrowano na tym rachunku transakcje oznaczone jako "zasilenie konta" o łącznej wartości 2.070,00 zł; z historii transakcji tego rachunku wynika nadto, że U. G. jest również właścicielką/współwłaścicielką rachunku o nr: [...]). Przy piśmie z dnia 7 stycznia 2013 r. nadesłano nadto kopie: pokwitowań wpłat z tytułu zobowiązań w podatku od towarów i usług oraz w podatku dochodowym na rzecz Urzędu Skarbowego w M. na łączną kwotę 31.178,30 zł, dokonanych w dniu 28 grudnia 2012 r.; wyciągu z rachunku bankowego skarżącego w B S.A. z dnia 14 listopada 2012 r., z którego wynika, że T. G. posiada zadłużenie z tytułu kredytu na kwotę 47.774,13 zł; porozumienia z dnia 26 listopada 2012 r. do umowy leasingu pomiędzy T. G., a C Sp. z o.o., z którego wynika, że skutecznie cofnięto wypowiedzenie umowy leasingu i ustalono nowy harmonogram spłat rat leasingowych (obecnie raty kształtują się na poziomie 2.058,96 zł; ostatnia rata płatna do dnia 16 czerwca 2013 r.); PIT-u 40A, z którego wynika, że U. G. osiągnęła w 2011 r. przychód z tytułu świadczenia emerytalnego w kwocie 20.969,86 zł. Przy piśmie skarżącego z dnia 7 stycznia 2013 r. wykazano nadto wysokość stałych obciążeń związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w tym z tytułu dostawy gazu (51,83 zł) i energii elektrycznej (173,51 zł). W uwzględnieniu wniosku skarżącego z dnia 7 stycznia 2013 r., zarządzeniem z dnia 10 stycznia 2013 r., doręczonym skarżącemu w dniu 21 stycznia 2013 r., referendarz sądowy przedłużył T. G. termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy o 7 dni, licząc od dnia doręczenia tegoż zarządzenia. W zakreślonym siedmiodniowym terminie T. G. nadesłał plik kserokopii dokumentów źródłowych, w tym: zeznania PIT-36 wraz z PIT/B za lata 2010-2012 r. (wynika z nich, że skarżący poniósł w 2012 r. stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.388,46 zł; w roku 2011 r. osiągnął z tego tytułu dochód w kwocie 69.654,23 zł, zaś dochód za 2010 r. wyniósł 36.174,38 zł); ewidencji nabycia towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2012 r.; podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ten sam okres (wynika z niej, że skarżący osiągnął przychód w kwocie 185.463,92, ponosząc przy tym wydatki (koszty) w kwocie 186.852,38 zł; zestawienia transakcji na rachunku bankowym skarżącego w D S.A. (zarejestrowano tu transakcje uznaniowe, gdzie wpłacającym był W. G.); wyciągu z rachunku bankowego skarżącego w B S.A. z dnia 8 stycznia 2013 r., z którego wynika, że T. G. posiada zadłużenie z tytułu kredytu na kwotę 46.603,98 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy nawiązać do przedmiotu sporu w tej sprawie, gdyż będzie on determinował rozstrzygnięcie wniosku w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. Mocą decyzji z dnia [...]r. odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenia powstałych w związku z prowadzoną działalnością. Bezspornie jest to więc decyzja z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przedmiotem skargi jest działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęty jest w tej sprawie T. G.. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżący zwolniony jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy, a postępowanie nim wszczęte podlega umorzeniu. Rozstrzygnięcie takie znajduje wzmocnienie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że "jeżeli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy sprawy, w której skarżący nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie w tym przedmiocie należy umorzyć jako bezprzedmiotowe" (por. postanowienie NSA z dnia 25 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 767/08, LEX nr 493674). O tej części wniosku orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie więc do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W tym zakresie, dokonawszy uprzednio analizy licznie zgromadzonych dokumentów źródłowych, uznano, że wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie rozpoznającego wniosek, T. G. nie wykazał, iż nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyprzedzając szczegółowe uwagi co do zgromadzonego materiału źródłowego wypada w tym miejscu zwrócić uwagę wnioskodawcy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). W tym kontekście należy zaakcentować, że odmowa uwzględnienia wniosku skarżącego w części dotyczącej ustanowienia adwokata w żaden sposób nie ogranicza jego uprawnień do skorzystania z drogi sądowej, o których mowa w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Bez względu bowiem na wynik niniejszego wpadkowego postępowania w przedmiocie prawa pomocy, skarga wniesiona przez T. G. zostanie rozpoznana przez Sąd. Obecność profesjonalnego pełnomocnika, o którego wyznaczenie wnosił skarżący, nie jest zaś wymagana na tym etapie postępowania (o braku potrzeby wyznaczania profesjonalnego pełnomocnika w takiej sytuacji procesowej licznie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny; przykładowo można wskazać na postanowienia z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 970/12 i z dnia 29 listopada 2012 r.; oba dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl). Niezależnie od poczynionych wyżej uwag natury ogólnej, trzeba w tym miejscu zaakcentować, że przedstawiony przez skarżącego materiał dowodowy nie pozwala na pozytywne dla niego rozstrzygnięcie wniosku. Po pierwsze, nieczytelnie w tej sprawie jawi się kwestia rzeczywistych dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącego. W tych ramach trzeba zwrócić uwagę skarżącego, że w druku PPF zadeklarował, że jego dochód z działalności gospodarczej kształtuje się na poziomie 1300 zł. Dochód w tej kwocie wystąpił jedynie w miesiącu grudniu 2012 r., zaś w skali całego roku skarżący poniósł stratę z tego tytułu w kwocie 1.388,46 zł. W grudniu 2012 r. żona skarżącego uzyskała dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w kwocie 1.065,01 zł. Trzeba przy tym zauważyć, że na rachunku bankowym w Banku E nr 83...[...] odnotowano w omawianym miesiącu transakcje uznaniowe oznaczone jako "zasilenie konta" o łącznej wartości 2.070,00 zł. Kwota ta przekracza wysokość uzyskanego przez skarżącego dochodu. Po wtóre, skarżący nie przedstawił w tej sprawie żadnych oświadczeń, czy dokumentów, które wyjaśniałyby w jakim zakresie dochód, a w konsekwencji jego sytuacja materialna jest współkształtowana przez W.B.G. Osoba ta jak wynika z potwierdzeń wykonania przelewów z rachunku bankowego w C Banku S.A. reguluje zobowiązania wnioskodawcy i jego małżonki. Co więcej, jak wynika z części opisującej nadawcę przelewów na tym rachunku, W. B. G. występuje pod adresem [...] M., ul. [...]. Adres ten jest adresem zamieszkania wnioskodawcy. Być może częściowe wyjaśnienia w tym zakresie przyniosłaby dokumentacja obrazująca między innymi wysokość opłaty czynszowej za mieszkanie, której to jednak dokumentacji skarżący, pomimo wezwania w tym zakresie (patrz pkt 1 wezwania z dnia 21 grudnia 2012 r.), nie dołączył do materiałów źródłowych. W tych ramach należy zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż "w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (...) współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.) do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy" (z uzasadnienia postanowienia z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II FZ 627/11; orzeczenie dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl; patrz także pkt 3 i 4 wezwania referendarza sądowego dnia 21 grudnia 2012 r.). Po trzecie, w pkt 2 ww. wezwania referendarza zobowiązano skarżącego do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych. Tymczasem analiza wyciągów z rachunku bankowego w Banku E nr 83...[...] pozwoliła przyjąć, ze żona skarżącego posiada jeszcze jeden rachunek o nr [...], który nie został ujawniony na potrzebę rozpoznania niniejszego wniosku. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności, a więc zarówno tych natury ogólnej, jak i szczegółowej analizy zgromadzonego materiału źródłowego, przyjęto, że skarżący nie wykazał, iż nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt 2 sentencji.