I SA/Gl 1307/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Dorota Kozłowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi K. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej Kolegium lub SKO), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej K.p.a.) - po rozpatrzeniu zażalenia K.P. (dalej zobowiązany lub skarżący) na postanowienie Prezydenta Miasta S. Nr [...] z dnia [...] w sprawie uwzględnienia żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej zaległości z tytułu podatku od środków transportowych za okres obejmujący II ratę 2009 r. wykazaną w tytule wykonawczym o numerze [...] z dnia [...] oraz odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w pozostałym zakresie - utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z dnia 31 maja 2012 r. zobowiązany wniósł zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, w których podniósł "całkowite przedawnienie roszczeń" oraz wadliwość, tak formalną jak i merytoryczną, tytułów wykonawczych o nr [...], [...] i [...], [...], [...], [...], [...]. Organ egzekucyjny - po szczegółowej analizie kwestii przedawnienia - postanowieniem z dnia [...] uznał zarzut w części dotyczącej prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] za zasadny (wobec błędów w tytule wykonawczym), natomiast w pozostałym zakresie odrzucił zarzuty jako bezzasadne. Odpis postanowienia doręczono na wskazany przez zobowiązanego adres przez tzw. powtórne awizo. Z kolei pismem z dnia 1 czerwca 2017 r. skarżący zawiadomił organ, iż nie otrzymał żadnej odpowiedzi w związku ze swoim poprzednim pismem z maja 2012 r. oraz ponownie podniósł, iż przedmiotowy pojazd na przestrzeni roku 2006 został formalnie wyrejestrowany, natomiast roszczenia objęte ww. tytułami wykonawczymi uległy przedawnieniu. Organ uznając, że powyższe pismo stanowi wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, postanowieniem z dnia [...] rozpoznał wniosek w zakresie wszystkich wymaganych należności z tytułu zaległości podatkowych ciążących na zobowiązanym, określonych w tytułach wykonawczych o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej zaległości z tytułu podatku od środków transportowych za okres obejmujący II ratę 2009 r. ([...]), a w pozostałym zakresie odmówił umorzenia postępowania. Od postanowienia tego zobowiązany wniósł zażalenie podnosząc, iż organ I instancji nie wykazał, aby przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu, czym naruszył art. 78 § 1 K.p.a. Ponadto skarżący zarzucił, że zaległości dotyczą pojazdów samochodowych, które zostały formalnie wyrejestrowane. W dalszej części zażalenia wskazał, iż nie otrzymał wezwań do złożenia deklaracji na podatek od środków transportowych. Rozpoznając sprawę po wniesieniu zażalenia SKO podniosło, iż niewątpliwie istnieje ogólna zasada przedawnienia zobowiązania podatkowego z upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, wynikająca z uregulowania art. 70 § 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej O.p.). Zasada ta doznaje ograniczenia w sytuacji przewidzianej w § 4 tegoż przepisu. Zgodnie z nim bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został powiadomiony, zaś po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Z treści obu przywołanych przepisów wynika, że aby nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia organ egzekucyjny winien w terminie 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku zastosować środek egzekucyjny, o którym mowa w art. 1a ust. 12 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej: u.p.e.a. lub ustawa egzekucyjna) oraz zawiadomić o tym podatnika. Organ przytoczył nadto treść art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Dalej SKO wskazało, iż z treści przepisu art. 67 § 1 u.p.e.a. wynika, że z zastrzeżeniem art. 68 § 1 u.p.e.a., podstawą zastosowania środka egzekucyjnego stanowi: zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru nieruchomości lub protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Doręczenie zobowiązanemu zawiadomienia albo jednego z wymienionych w tym przepisie protokołów oznacza zawiadomienie podatnika o zastosowaniu środka egzekucyjnego, a więc spełnia przesłankę, od której przepis art. 70 § 4 O.p. uzależnia przerwanie biegu terminu przedawnienia. Jest przy tym istotne, żeby zarówno zastosowanie środka egzekucyjnego, jak też dokonanie zawiadomienia nastąpiły przed upływem pięcioletniego terminu przedawnienia. Jak podniósł organ nadzoru, zastosowane w toku postępowania środki egzekucyjne skutecznie przerwały bieg terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych, co zostało obszernie i szczegółowo uzasadnione w postanowieniu organu egzekucyjnego. Zauważył przy tym, że w stosunku do tytułów wykonawczych o nr [...] obejmującego należności z tytułu podatku od nieruchomości (I-IV rata za 2002 r.) - były one wcześniej dochodzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...]. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego zastosowano wówczas środki egzekucyjne przerywające bieg terminu przedawnienia - zajęcie wierzytelności pieniężnej z dnia [...], o którym dłużnik został powiadomiony. Kolejne środki egzekucyjne przerywające bieg terminu przedawnienia to zajęcie rachunku bankowego z dnia [...], zajęcie świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego z dnia [...] oraz zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...], o których dłużnik został powiadomiony. Podobnie należności z tytułu podatku od środków transportowych dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] były wcześniej dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Natomiast pierwszym środkiem przerywającym bieg terminu przedawnienia było pobranie pieniędzy przez poborcę. Z kolei kolejnymi środkami skutecznie przerywającymi bieg terminu przedawnienia były m.in.: zajęcie rachunku bankowego z dnia [...], zajęcie świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego z dnia [...], zajęcie świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego z dnia [...] oraz zajęcie rachunku bankowego w A S.A. z dnia [...], których dłużnik został powiadomiony. W kwestii pozostałych tytułów wykonawczych organ egzekucyjny odniósł się odrębnie w stosunku do każdego z nich, poddając dokładnej analizie, które z zastosowanych środków egzekucyjnych skutecznie przerwały bieg terminu przedawnienia. Jak podkreśliło SKO, w uzasadnieniu zaskarżonego zażaleniem postanowienia wskazano na ustalenia stanu faktycznego, które zostały prawidłowo udokumentowane. Z akt sprawy wynika, że tytuły wykonawcze zostały zobowiązanemu prawidłowo doręczone zgodnie z wymogami określonymi w art. 44 K.p.a. - na adres wskazany przez samego zobowiązanego. Z kolei odnosząc się do zarzutów skarżącego w kwestii prawidłowości wydanych decyzji podatkowych organ nadzoru zauważył, iż postępowanie egzekucyjne nie służy weryfikacji decyzji administracyjnych (w tym decyzji podatkowych), z których wynika dochodzony obowiązek. W toku egzekucji administracyjnej nie jest dopuszczalne badanie zasadności i wymagalności obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym. Weryfikowaniu decyzji, z których wynika dochodzony obowiązek służy odrębne przewidziane do tego postępowanie. Chodzi tu przede wszystkim o postępowanie odwoławcze, a także inne tryby nadzwyczajne takie jak wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji - przewidziane do wzruszenia ostatecznych decyzji. Z tych względów brak jest podstaw do dokonania w ramach postępowania egzekucyjnego merytorycznej oceny w zakresie istnienia i wysokości obowiązku dochodzonego przez wierzyciela. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zaskarżył w całości postanowienie Kolegium, zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie, 2. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności tak faktycznych jak i prawnych mających zasadnicze znaczenie dla prawidłowej oceny stanu faktycznego jak i prawnego sprawy oraz prawidłowego orzekania w sprawie, 3. sprzeczność istotnych ustaleń Kolegium z rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym sprawy, Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i wydanie prawidłowego orzeczenia sądowego uznającego w całości za bezprzedmiotowe i podlegające całkowitemu umorzeniu postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia SKO wraz z postanowieniem organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z jednoczesnym orzeczeniem o kosztach niniejszego postępowania i przyznanie ich skarżącemu. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała, że Kolegium nie przyjęło podnoszonych przez skarżącego zarzutów w przedmiocie przedawnienia zobowiązań podatkowych, a ponadto nie odniosło się w pełnym zakresie i rozciągłości do pozostałych zarzutów skarżącego podnoszonych konsekwentnie, iż posiadane pojazdy samochodowe zostały skutecznie wyrejestrowane z ewidencji tych pojazdów prowadzonej w Urzędzie Miejskim w S. Dokumenty te nie mogły być skutecznie okazane przez skarżącego z tej przyczyny, iż uległy one całkowitemu fizycznemu zniszczeniu poprzez pożar pomieszczeń, w których były przechowywane, a która to okoliczność jak i samo zdarzenie losowe o znamionach siły wyższej jest bezsporne i niekwestionowane. SKO rozpoznające niniejszą sprawę w żadnej też mierze nie odniosło się do załączonych przez skarżącego przy pierwotnym odwołaniu dokumentów źródłowych i dowodów co też stanowi istotne uchybienie postępowania. Jak wskazał skarżący, skoro podnosił i podnosi zarzut bezprzedmiotowości tych zobowiązań podatkowych wskazując nadto na fakt faktycznego wyrejestrowania tych pojazdów samochodowych z ewidencji to przy ocenie i rozstrzyganiu tej sprawy zasadnym i celowym było uzyskanie stosownych w tym przedmiocie dokumentów źródłowych bezpośrednio z właściwych komórek organizacyjnych Urzędu Miejskiego w S. Na etapie postępowania w I instancji tego nie dokonano, przeto jasnym jest, iż obywatel w państwie prawa nie może ponosić żadnej odpowiedzialności ani konsekwencji z racji nieprawidłowego i wadliwego przechowywania tych dokumentów archiwalnych w Urzędzie Miejskim w S. Także fakt całkowitego zniszczenia posiadanej przez skarżącego dokumentacji w wyniku zdarzenia losowego o znamionach siły wyższej jest także istotną w sprawie okolicznością, która winna być w całości uwzględniona i rozpoznana w tym postępowaniu. W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...], utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na wstępie wskazać należy, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, powodujące, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Instytucja ta ma na celu jego zakończenie wówczas, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 marca 2018r., sygn. akt I SA/Gd 96/18). Przyczyny obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 § 1 u.p.e.a. Wystąpienie przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania obliguje organ zawsze do takiego zakończenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu. Postępowanie to może być też fakultatywnie umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.). Skarżący domagał się umorzenia postępowania egzekucyjnego powołując się na przesłankę określoną w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w myśl której postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Zarówno w zażaleniu jak i skardze strona zarzucała w sposób ogólny przedawnienie zobowiązań z uwagi na to, że tytuły wykonawcze dotyczą lat 2000 - 2003, nie powołując przy tym konkretnych okoliczności świadczących o faktycznym ich przedawnieniu. Ponadto w toku postępowania strona konsekwentnie podnosiła, iż jeśli chodzi o podatek od środków transportowych to w znacznej części dotyczy on pojazdów, które zostały uprzednio wyrejestrowane, czego strona jednakże nie może wykazać z uwagi na to, że archiwum, w którym przechowywano stosowne dokumenty uległo całkowitemu zniszczeniu na skutek pożaru w [...]. Odnosząc się w pierwszej kolejności do twierdzeń skarżącego o niepowstaniu egzekwowanego obowiązku wskazać należy, iż pojęcie "obowiązku" w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. należy odnosić do tego obowiązku, który jest podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, tj. obowiązku istniejącego, wymagalnego, którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania na drodze przymusu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 2370/10; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 1271/14). Nieistnienie obowiązku jako przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego jest następstwem okoliczności, które wystąpiły po wydaniu tytułu wykonawczego. Obowiązek nie będzie istniał, np. w sytuacji, gdy został określony w decyzji administracyjnej, a decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego po wystawieniu tytułu wykonawczego (por. L. Klat-Wertelecka, Umorzenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego (w:) System egzekucji administracyjnej, pod red. J. Niczyporuka, S. Findowicza, J. Radwanowicza, Warszawa 2004 , s. 278-279). Ponadto podkreślić trzeba, iż kwestia zasadności obciążenia skarżącego podatkiem od środków transportowych nie może być weryfikowana w ramach postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2000 r., sygn. akt III SA 2744/99). Wynika to z samego celu postępowania egzekucyjnego, gdyż postępowanie to dzięki zastosowaniu odpowiednich środków egzekucyjnych przez powołane do tego organy zmierza do realizacji obowiązku o charakterze publicznoprawnym i nie może "zastępować" postępowania zwykłego. O ile bowiem w toku postępowania jurysdykcyjnego chodzi o wydanie autorytatywnie określającego prawa i obowiązki stron aktu administracyjnego to w postępowaniu egzekucyjnym chodzi o wykonanie tak nałożonych obowiązków (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. pod red. R. Hausera i A. Skoczylasa, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011). Za niedopuszczalne uznać więc należy akceptowanie sytuacji, w której zobowiązany w postępowaniu egzekucyjnym dąży do ponownej weryfikacji i merytorycznej oceny sprawy. Tak zakreślony cel postępowania egzekucyjnego determinuje zakres uprawnień organów podatkowych, które zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. są wprawdzie zobligowane do badania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej, jednakże nie mogą badać zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Na marginesie jedynie zauważyć trzeba, że w aktach sprawy znajduje się pismo Prezydenta Miasta S. z dnia [...], w którym wierzyciel wyjaśnił, że aktualnie opodatkowaniu podlega tylko jeden pojazd o nr rej [...], który nie został przez podatnika wyrejestrowany. Z akt administracyjnych wynika również, że wobec niezłożenia przez podatnika deklaracji podstawą wystawienia tytułów wykonawczych były decyzje podatkowe. Mając powyższe na uwadze, w sprawie należało zbadać, czy zaistniała przeszkoda o charakterze trwałym, która wywoływałaby niemożność prowadzenia postępowania egzekucyjnego w postaci wygaśnięcia obowiązku z powodu przedawnienia. Analiza sprawy doprowadziła Sąd do wniosku, że taka okoliczność w niniejszej sprawie nie zaistniała. Podkreślenia wymaga, że organ egzekucyjny w sposób bardzo dokładny i staranny omówił kwestię przedawnienia zobowiązań objętych poszczególnymi tytułami wykonawczymi i przedstawił chronologiczne środki egzekucyjne skutkujące kilkukrotnie przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Jak zaakcentował organ, zarzut przedawnienia był już uprzednio przedmiotem badania w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem przez zobowiązanego zarzutów. W ostatecznym postanowieniu z dnia [...] uznano większość zarzutów za nieuzasadnione. Odwołując się do treści art. 70 § 4 O.p. organ egzekucyjny podniósł, że należności objęte spornymi tytułami wykonawczymi były wcześniej dochodzone w trybie egzekucji administracyjnej oraz przez komornika sądowego - z powodu zbiegu egzekucji. Postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego zostało wprawdzie umorzone, przy czym przyczyną umorzenia postępowania była jego bezskuteczność a nie przesłanki, o których mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10. Na stronach od 3 do 15 postanowienia pierwszoinstancyjnego opisano szczegółowo środki egzekucyjne podjęte w celu wyegzekwowania zaległości podatkowych objętych kilkunastoma tytułami wykonawczymi, świadczące o nieprzedawnieniu zobowiązań podatkowych. Wynika z nich, że co do najstarszych zobowiązań z tytułu podatku od nieruchomości i podatku od środków transportowych ostatni skuteczny środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego w A S.A. w B. zastosowano w dniu [...]. Ustalenia te w pełni zaaprobował organ nadzoru. Wskazane przez organ okoliczności znajdują potwierdzenie w aktach administracyjnych. W ocenie Sądu przedstawione przez organy w niniejszej sprawie etapy postępowania egzekucyjnego i zastosowane środki egzekucyjne świadczą o braku podstaw do uwzględnienia skargi. Sąd nie dopatrzył się nadto naruszenia zasad procedowania określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W sprawie odjęto bowiem czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. `Podsumowując, prawidłowo w sprawie przyjęto, że nie było podstaw do umorzenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego ze względu na okoliczności wskazane w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. z powodu przedawnienia dochodzonego zobowiązania podatkowego. W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.