I SA/Gl 134/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. M. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 kwietnia 2018 r. w sprawie w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania A. M. (dalej jako "skarżący") prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przedstawiając stan sprawy referendarz sądowy wskazał, że w urzędowym formularzu z dnia 10 marca 2018 r., odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego do skargi, skarżący wskazał, że wraz z żoną posiadają stosunkowo niewielkie dochody oraz oszczędności, a także, iż oboje są schorowani, akcentując przy tym konieczność przeprowadzenia zabiegów operacyjnych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że wspólne gospodarstwo tworzy z żoną. Odnotował, że posiada grunt orny o pow. 0,25 ha oraz "oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce" w kwocie około 40.000 zł. Skarżący podniósł, że łączny dochód gospodarstwa domowego stanowi kwotę 2.254 zł netto. Po stronie zobowiązań i stałych miesięcznych wydatków tego gospodarstwa domowego skarżący wskazał na należności z tytułu: dostawy gazu (około 900 zł), dostawy energii elektrycznej (400 zł), zużycia wody i odprowadzenia ścieków (78 zł), gospodarowania odpadami (28 zł). Zdeklarował nadto, iż na lekarstwa wydatkuje miesięcznie 110 zł. Łącznie miesięczne obciążenia budżetu domowego oznaczył w kwocie 1.516 zł. W oparciu o przybliżone wyżej oświadczenie oraz dokumenty źródłowe nadesłane w odpowiedzi na wezwanie referendarz sądowy ustalił, że w 2016 r. skarżący przekazał wraz z żoną na rzecz syna prawo własności nieruchomości, na którą składa się m.in. kamienica z mieszkaniami przeznaczonymi pod wynajem, na łączną wartość 700.000 zł. Dochód skarżącego i jego małżonki w 2017 r. z tytułu świadczeń emerytalnych z KRUS stanowił łącznie kwotę 24.065,53 zł. Referendarz sądowy stwierdził również, iż z nadesłanych poleceń przelewu wynika m.in., że skarżący uiszcza na rzecz Urzędu Miasta w C. opłaty z tytułu gospodarowania odpadami w kwocie 672 zł. Jednocześnie z zawiadomienia Prezydenta Miasta C. z dnia 4 września 2017 r. wynika, że ww. kwota jest należnością za okres dwóch miesięcy za 28 osób. W oparciu o rzeczone polecenia przelewu referendarz sądowy ustalił także, że podatek od nieruchomości za 2018 r. skarżący uiścił jednorazowo w całej kwocie, tj. 1.055 zł, a ponadto, iż saldo początkowe na rachunku skarżącego na dzień 1 lutego 2018 r. stanowiło kwotę 51.496,09 zł, zaś na dzień 28 lutego 2018 r. - 45.930,20 zł. Referendarz sądowy zauważył również, że z rachunku bankowego skarżący wykonuje między innymi przelewy na rzecz Urzędu Miasta C. i Urzędu Miasta S., akcentując, że chodzi o należność M. M. (syn skarżącego). Przykładowo w dniu 8 lutego 2018 r. był to przelew na kwotę 1.123,57 zł. Referendarz sądowy odnotował, że równolegle z niniejszym prowadzone są jeszcze trzy inne postępowania sądowe ze skarg A. M., zaś łącznie wpisy sądowe od skarg stanowią kwotę 732,00 zł. Oceniając złożony wniosek referendarz sądowy wskazał na treść art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a.") i podniósł, że przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Z kolei w myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W ocenie referendarza sądowego wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Podniósł w pierwszej kolejności, że prawo pomocy nie może być przyznane osobie, która posiada zgromadzone oszczędności i to bez względu na to, czy jest to gotówka, czy są to środki ulokowane na rachunkach bankowych i lokatach, nawet tych terminowych. Tymczasem skarżący posiada takie środki w kwocie 45.930 zł (stan na 28 lutego 2018 r.), podczas gdy łączna wartość wszystkich czterech wpisów sądowych od skarg stanowi zaledwie 1,6% posiadanych przez skarżącego środków pieniężnych. W ocenie referendarza sądowego już tylko ta okoliczność sama przez się wykluczyła uwzględnienie wniosku skarżącego. Zdaniem referendarza skarżący nie wpisuje się kanony ubóstwa, jakie mogły towarzyszyć twórcom instytucji prawa pomocy, także z innego powodu, tj. z uwagi na dokonaną dwa lata wcześniej darowiznę na rzecz syna obejmującą nieruchomości o wartości 700.000 zł, przy jednoczesnym pozostawieniu sobie nieruchomości gruntowej o pow. 2500 m2 oraz zabezpieczeniu możliwość dożywotniego użytkowania darowanej zabudowanej nieruchomości. W tym kontekście referendarz sądowy przypomniał o treści art. 897 k.c., zgodnie z którym "jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia." Zgodnie z treścią postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2003 r. sygn. akt IV CKN 115/01, sąd może posiłkować się treścią art. 897 k.c. przy ocenie obowiązków obdarowanego wobec darczyńcy, wynikających ze stosunków osobistych (rodzinnych), jak i etycznego obowiązku wdzięczności. Ponadto referendarz sądowy odnotował, że analiza jedynego wyciągu bankowego, który skarżący udostępnił na potrzebę niniejszego postępowania, skutkowała ustaleniem, że ponosi on wydatki, których de facto nie powinien, np. w postaci opłaty z tytułu gospodarowania odpadami na kwotę 672 zł, albowiem na gruncie innego dokumentu ustalono, że jest to należność za 28 osób. Skarżący zeznał zaś w druku PPF, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wyłącznie z żoną. W ocenie referendarza skarżący nie powinien także ponosić opłat z tytułu dzierżawy gruntów na rzecz Urzędu Miasta S. w zastępstwie swojego syna, zaś poczynione w ten sposób oszczędności pozwoliłyby na pokrycie kosztów sądowych we wszystkich czterech postępowaniach zainicjowanych przez skarżącego przed tutejszym Sądem. W kontekście wszystkich podniesionych wyżej okoliczności referendarz sądowy negatywnie ocenił próbę przerzucenia przez skarżącego ciężaru kosztów tego postępowania na Skarb Państwa, a w dalszej kolejności na innych podatników, będących częstokroć w relatywnie trudniejszej sytuacji życiowo-materialnej. Tym samym referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący potwierdził fakt posiadania oszczędności w wysokości 45.000 zł, jak również uregulowanie przez niego za jego syna opłat związanych z darowaną nieruchomością. Wskazał, że syn do tej pory nie był w stanie uiszczać tych opłat, zaś odwołanie darowizny byłoby nieetyczne i wiązałoby się z kolejnymi opłatami. Zaprzeczył przy tym, że zabezpieczył sobie możliwość dożywotniego korzystania z darowanej nieruchomości wskazując, że zajmuje jedynie mieszkanie o nr 2 w budynku mieszkalnym. Odnosząc się do wysokości posiadanych oszczędności podkreślił, że są one zgromadzone "na czarną godzinę", czyli ewentualnie na zapłatę za szybką i płatną operację kolana, albowiem termin wyznaczony przez Narodowy Fundusz Zdrowia w jednym ze śląskich szpitali został wyznaczony na rok 2029. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z §2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, że ustawodawca w odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy poza oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym w formularzu urzędowym "PPF" przewidział możliwość weryfikacji takiego oświadczenia. Zgodnie bowiem z treścią art. 255 P.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nieprawidłowe wypełnienie ww. formularza lub nieuzupełnienie na żądanie sądu wniosku stoi na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy, albowiem Sąd nie jest w stanie ocenić sytuacji skarżącego. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W ocenie Sądu postanowienie wydane przez referendarza sądowego rozstrzygnięcie było w pełni prawidłowe. Referendarz sądowy prawidłowo bowiem ocenił sytuację finansową skarżącego, a we wniesionym sprzeciwie skarżący sam potwierdził okoliczności dostrzeżone przez referendarza sądowego, w tym fakt posiadania oszczędności w wysokości 45.000 zł, czy kwestii ponoszenia za syna opłat. Należy zatem podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych uznaje się, iż posiadanie oszczędności pieniężnych, w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 430/10, z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I OZ 724/11 i inne), zaś podnoszona w sprzeciwie okoliczność dotycząca ewentualnego jej przeznaczenia na płatną operację kolana pozostaje bez wpływu na ocenę wydanego przez referendarza sądowego postanowienia, albowiem poniesienie tego wydatku jest jedynie hipotetyczne i nie wiadomo kiedy, i czy w ogóle, poniesienie tych kosztów przez skarżącego będzie konieczne. Należy podkreślić, że prawo pomocy jest instytucją przeznaczoną dla osób ubogich, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), bądź gdy nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym), a zatem w sytuacji, w której na skutek zapłaty kosztów sądowych dojdzie do pozbawienia tej osoby środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, zamieszkania i ewentualnych lekarstw. W niniejszej sprawie taka zaś sytuacja nie zachodzi. Jednocześnie nie mógł ujść uwadze Sądu również fakt, iż w sprzeciwie skarżący przyznał, że w obecnym sezonie syn skarżącego może przejąć płatności dotyczące darowanej na jego rzecz nieruchomości, a zatem wskutek zmniejszenia wydatków skarżący co miesiąc ma do dyspozycji kwotę dotychczas przeznaczaną na uiszczanie opłat za syna, która to kwota jest wystarczająca na zapłatę wpisów we wszystkich czterech sprawach zainicjowanych jego skargami. Ostatecznie należy zaakcentować, że fakt, iż skarżący wraz z małżonką zajmują jedynie niewielką część z darowanej nieruchomości (lokal nr 2 zgodnie z oświadczeniem w sprzeciwie) nie wpływa na dokonaną ocenę, albowiem po pierwsze z przedłożonego aktu notarialnego, na co słusznie wskazał referendarz, wynika, że mogą oni dysponować znacznie większą nieruchomością, a po drugie, iż jest to prawo nieodpłatnego, dożywotniego użytkowania, a zatem skarżący nie jest obowiązany do ponoszenia m.in. kosztów zamieszkania. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 Ppsa orzeczono jak w sentencji.