I SA/Gl 1367/13

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącej, będący doradcą podatkowym, przedstawił jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Wniosek został sporządzony w imieniu strony przez jej męża, który jest jej opiekunem prawnym. Jak wyjaśnił małżonek, cierpi ona bowiem od wielu lat na ciężką chorobę psychiczną, wobec czego ma niepełną świadomość postępowania toczącego się w jej sprawie. We wniosku wyliczono na kwotę 3650 zł wydatki ponoszone w ramach gospodarstwa domowego, uwzględniając koszty zakupu leków (600 zł – na zakup leków dla skarżącej, 500 zł – na zakup leków jej małżonka), wydatki związane z utrzymaniem (2200 zł) oraz z komunikacją (350 zł). Zaznaczył jednak, że suma ta nierzadko ulega powiększeniu o inne kwoty przeznaczane na ubrania oraz na wizyty u lekarzy i na specjalistyczne badania lekarskie. Według wniosku dochody gospodarstwa domowego ograniczają się do emerytur małżonków, które po odliczeniu kwot potrącanych w trakcie postępowania egzekucyjnego wynoszą łącznie 3835 zł. Do wniosku załączono kopie: potwierdzenia wypłaty emerytur (skarżącej i jej małżonkowi we wrześniu wypłacono świadczenia w wysokości odpowiednio 1668,95 zł i 2167,93 zł), zaświadczenia lekarskie (w ich świetle zarówno skarżąca, jak i jej małżonek pozostają pod stałą kontrolą kilku poradni specjalistycznych) oraz dokumentów potwierdzających zapłatę we wrześniu opłat związanych z mieszkaniem (m.in. czynszu w kwocie 803 zł i należności za energię elektryczną w wysokości 140,57 zł). Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów, poza świadczeniami emerytalnymi skarżącej i jej małżonka, uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012 złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, dokumentów wskazujących wysokość wydatków związanych z leczeniem skarżącej i jej małżonka, w szczególności faktur VAT czy paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz kopii faktur, rachunków lub innych dowodów dotyczących nieudokumentowanych dotąd wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Ustosunkowując się do wezwania małżonek skarżącej w piśmie z dnia 13 listopada 2013 r. podkreślił, że prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe tylko i wyłącznie z powodu jej choroby i ciężkiego stanu zdrowia, gdyż nikt inny nie podjął się nad nią opieki. Zaznaczył wszelako, że jest zameldowany w innym mieszaniu i że w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. Poinformował też, iż nie przechowuje dokumentów dotyczących leczenia, toteż nie może wykonać wezwania w tym zakresie. Strona skarżąca przedłożyła – w większości w formie kserokopii – dodatkową dokumentację źródłową, w szczególności: umowę o wyłącznie wspólności majątkowej z dnia 25 lipca 1995 r., zaświadczenia banków o zamknięciu rachunków prowadzonych na rzecz skarżącej i jej małżonka, roczne obliczenie podatku skarżącej przez organ rentowy, zeznanie podatkowe jej małżonka za ubiegły rok (poza przychodami z emerytury wykazał on także przychody z działalności gospodarczej w wysokości 1.309.951,50 zł, koszty ich uzyskania w kwocie 1.136.131,75 zł oraz dochód w kwocie 173.813,75 zł), podsumowanie księgi przychodów i rozchodów małżonka skarżącej za miesiące od stycznia do września bieżącego roku (narastająco w tym okresie wykazano przychód w kwocie 182.150,41 zł oraz koszty działalności w łącznej kwocie 259.543,76 zł, co dało stratę w kwocie 77.393,35 zł, we wrześniu przychody wyniosły jednak 57.192,19 zł, zaś wydatki 8.347,92 zł, wobec czego wykazano dochód w kwocie 48.844,27 zł). Wpis od skargi, wyliczony na podstawie wartości przedmiotu zaskarżenia ustalonej zarządzeniem z dnia 22 października 2013 r., wynosi 3.692 zł. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – dokumentację źródłową. Nie ulega przy tym wątpliwości, że ustalenie, czy powyższa przesłanka zachodzi w przypadku wnioskodawcy, musi uwzględniać sytuację majątkową, osób trzecich pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, szczególne ich dochody. Informacje o tych osobach muszą być wszak zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto mogą one, co oczywiste, w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie nie pozostają bez wpływu na jego możliwości płatnicze, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Spostrzeżenie to odnosi się zwłaszcza do współmałżonków osób wnioskujących o przyznanie prawa pomocy, i to niezależnie od ustroju majątkowego przyjętego w małżeństwie. Z tego punktu widzenia drugorzędną kwestią pozostaje to, że skarżącą łączy z mężem umowa znosząca wspólność majątkową, na co ten ostatni powołuje się w piśmie z dnia 13 listopada 2013 r. Nie wyłącza to przecież zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8 ). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09 oraz z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 92/13,LEX nr 1302897). W tym kontekście podkreślić wypada, że małżeństwo skarżącej nadal trwa i że pozostaje ona faktycznie we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem, który się nią zajmuje i jako jej prawny opiekun reprezentuje także jej prawne interesy. Tej bardzo ścisłej więzi życiowej, mającej swój niezaprzeczalny aspekt ekonomiczny, nie przekreśla oświadczenie wspomnianego małżonka złożone w piśmie z dnia 13 listopada 2013 r., który przyznał, że jedyną jej podstawą jest choroba żony i konieczność stałej nad nią opieki. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy trzeba więc mieć na względzie także sytuację małżonka skarżącej. W tym zakresie podkreślić wypada, że w ramach gospodarstwa domowego wnioskodawczyni uzyskiwane są stałe dochody w postaci emerytur, które nie tylko łącznie są wyższe niż wpis od skargi, ale i niewątpliwie pozwalają na pokrycie wszystkich ponoszonych w nim wydatków, w tym na leczenie. Przewyższają one wszak nawet znaczne wydatki wyliczone we wniosku, aczkolwiek udokumentowane jedynie częściowo, co – zwłaszcza jeżeli chodzi o bardzo wysokie wydatki na leczenie nie tylko skarżącej, ale i jej małżonka – nie pozwala na ich weryfikację. Odnotowania nadto wymaga, że mąż wnioskodawczyni dysponuje dodatkowym źródłem dochodów, które we wniosku zostały pominięte. Na etapie wykonywania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku wyjaśnił mianowicie, że prowadzi działalność gospodarczą, przedstawiając podsumowanie podatkowej księgi przychodów i rozchodów, która fragmentarycznie obrazuje jej wynik finansowy. Wprawdzie w jej świetle wynik ten w bieżącym roku uległ pogorszeniu w porównaniu z danymi wynikającymi z zeznania podatkowego za ubiegły rok, skoro małżonek skarżącej wykazał stratę przy znacznie niższych przychodach niż te podane dla celów podatkowych, lecz wartości wskazane we wrześniu bieżącego roku wskazują na wyraźną poprawę finansowej kondycji przedsiębiorstwa. Otóż w tym miesiącu wykazano spory dochód, który ponadtrzynstokrotnie przewyższa wysokość wpisu od skargi. Pozwala on na poniesienie kosztów sądowych w sprawie w sposób pozostający bez wpływu na płynność tego przedsiębiorstwa, zwłaszcza jeżeli zważyć, że uzupełnia on stały dochód gospodarstwa domowego uzyskiwany z emerytur. Okoliczność ta wyklucza przyjęcie, że poniesienie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.