I SA/Gl 1372/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, , , po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 maja 2017 r. w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia w sprawie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych p o s t a n a w i a utrzymać w mocy powyższe postanowienie starszego referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 10 maja 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił M. M. (dalej również: "skarżący", "wnioskodawca") przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. W reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, M. M. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W dalszej kolejności owy wniosek został uzupełniony na urzędowym formularzu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim. Argumentował, że właśnie z uwagi na ograniczenia wynikające ze stanu zdrowia, dla dalszego prowadzenia nn. postępowania, jest mu potrzebny pełnomocnik. Wskazał, że jest obecnie osadzony w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności do [...]r. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, wpisując niemalże w każdej rubryce druku PPF sformułowanie "nie posiadam". W rubryce nr 10 wpisał "obecnie brak dochodu", zaś w rubryce 11 odnotował "obecnie nie mam żadnych zobowiązań ani też żadnych wydatków". W wyniku analizy treści ww. oświadczenia referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych. Na gruncie przedłożonych przez skarżącego dokumentów ustalono, że posiada on środki zgromadzone w oparciu o art. 126 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 652), dalej: "k.k.w." w łącznej kwocie 4.290,59 zł, przy czym na mikro rachunku w A (dalej A) ulokowano 392,91 zł. Do dyspozycji własnej osadzonego pozostaje kwota 35,36 zł, zaś sumę 3.897,68 zł zdeponowano na wskazanym przez skarżącego rachunku bankowym. Postanowieniem z dnia 10 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Referendarz sądowy wskazał, że regułą jest ponoszenie kosztów postępowania przez strony związane ze swym udziałem w sprawie, a przyznanie prawa pomocy może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, gdy strona wykaże, że spełnia przesłanki z art. 246 p.p.s.a. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że do swobodnej dyspozycji skarżącego pozostaje kwota ulokowana na zewnętrznym rachunku bankowym w wysokości 3,897,68 zł. Wskazał, że skarżący ma do nich swobodny dostęp, gdyż owe środki nie wchodzą do puli środków zgromadzonych w ramach akumulacji A. Podkreślił, że wpis sądowy od skargi stanowi w tym przypadku zaledwie 2,5% tej kwoty. Taki stan rzeczy uniemożliwia więc uwzględnienie wniosku. Referendarz sądowy wskazał również, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W toku analizy wniosku pod kątem tej ostatniej przesłanki uznano, że skarżący będzie w stanie ponieść koszty sądowe, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu, referendarz stwierdził, że wobec braku stałych wydatków z tytułu utrzymania, skarżący będzie w stanie ponieść wydatek takiego rzędu, angażując pełnomocnika z wyboru. Nadto podkreślił, że na obecnym etapie postępowania osadzonemu nie jest potrzebny udział w sprawie pełnomocnika, bowiem czynność wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie jest objęta tzw. "przymusem adwokackim". Dodatkowo wskazał, że osobie skarżącej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym przysługują gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. Argumentował, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie znajduje zastosowania). Ponadto stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręcza odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 2 P.p.s.a). Podkreślił, że wówczas jest także możliwe ponowienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności w sytuacji zmiany opisanych tutaj okoliczności faktycznych. Końcowo referendarz sądowy zaakcentował, że okoliczność równoległego prowadzenia dwóch spraw ze skarg M. M., w których został on zobowiązany do uiszczenia tożsamych opłat sądowych, pozostaje bez wpływu na przyjęte rozstrzygnięcie. Sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego skarżący złożył w dniu 22 maja 2018 r. Wskazał, że kwota 3.897,68 zł to efekt akumulacji środków od 2011 r. Podał, że z tych pieniędzy musiał uregulować grzywny, a także zapłacić pieniądze na rzecz swojej nieletniej córki. Wskazał, że w rzeczywistości nie posiada żadnych pieniędzy, a przebywając w zakładzie karnym nie może ich również zarobić, gdyż pracuje społecznie. Podał, że zwrócił się do kancelarii adwokackiej, radcowskiej i doradcy podatkowego w celu powzięcia informacji dotyczącego cen usług prawnych, lecz nie stać go na ich pokrycie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie natomiast z ogólną zasadą, przewidzianą w art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi w związku z tym odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Trzeba przy tym zaakcentować, że użyte przez ustawodawcę w art. 246 § 1 P.p.s.a. określenie "gdy wykaże" należy rozumieć w ten sposób, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 568/10, publ. LEX nr 742626). Wskazuje się również w orzecznictwie, że w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, publ. LEX nr 743829). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż osadzony M. M. dysponuje środkami pieniężnymi ulokowanymi na zewnętrznym rachunku bankowym w łącznej wysokości 3.897,68 zł. Referendarz podkreślił, że wpis sądowy od skargi stanowi w tym przypadku zaledwie 2,5% tej kwoty. Argumentował, że zgodnie z art. 256 § 1 pkt 1 P.p.s.a pojęcie "jakichkolwiek" stanowi synonim pojęcia "żadnych". Pojęcie akumulacji środków reguluje art. 126 § 1 k.k.w. ze środków pieniężnych otrzymywanych przez skazanego, z wyjątkiem środków, o których mowa w art. 113 § 6 pkt 1-3, środki do wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników gromadzi się i zachowuje do przekazania skazanemu w chwili jego zwolnienia z zakładu karnego, z przeznaczeniem na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie; ze środków tych nie prowadzi się egzekucji. Zgodnie z art. 113 § 2 k.k.w. do dyspozycji skazanego pozostają środki pieniężne pozostałe po wywiązaniu się z ciążących na nim zobowiązań objętych egzekucją oraz po dokonaniu gromadzenia środków, o których mowa w art. 126 § 1 k.k.w. Stosownie natomiast do treści art. 113 § 3 k.k.w. środki pieniężne, o których mowa w § 2, skazany może przekazać na wybrany rachunek bankowy, książeczkę oszczędnościową lub pozostawić w depozycie. Z kolei w myśl art. 113 § 5 k.k.w. na pisemny wniosek skazanego i na jego koszt przekazuje się środki pieniężne i przedmioty wartościowe pozostające do jego dyspozycji na rzecz wskazanych przez niego osób, instytucji i organizacji; w uzasadnionych przypadkach koszty przekazania może pokryć zakład karny. W tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącym prawa pomocy. Skarżący bowiem posiada wolne środki w kwocie przewyższającej wartość wpisu od skargi. Wyniki analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy nie przemawiały za przyznaniem mu tego rodzaju pomocy. Zdaniem Sądu skarżący ma swobodny dostęp do środków pieniężnych zgromadzonych na zewnętrznym rachunku bankowym. Skarżący ma również zapewnione posiłki, opiekę zdrowotną, podstawową odzież, a zatem jego podstawowy byt materialny jest zabezpieczony. Reasumując, referendarz sądowy słusznie przyjął, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dodatkowo podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż koszty pomocy profesjonalnego pełnomocnika oscylują w przedziale od 1.230,00 zł do 2.500,00 zł nie może mieć wpływu na rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na marginesie wskazać należy, że nawet pokrywając obydwie opłaty w wysokości 100,00 zł skarżący byłby również w stanie pokryć koszty pomocy prawnej. Sąd w pełnej rozciągłości zgadza się z argumentacją referendarza dotyczącą odmowy ustanowienia pełnomocnika. Sąd bowiem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę, a dodatkowo jest uprawniony z urzędu uwzględnić inne zarzuty. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.