I SA/Gl 1397/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , , po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W skardze na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. oznaczone w sentencji niniejszego postanowienia skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy. Do skargi załączyła urzędowy formularz wniosku, w którym zaznaczyła, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek, podkreśliła, że jest osobą samotną, bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Szczegółowo opisała też swoją sytuację rodzinną, w tym relacje ze zmarłą już matką, które, według niej, doprowadziły m.in. do utraty lub zdewastowania jej majątku oraz do licznych problemów zdrowotnych. W świetle wniosku skarżąca zamieszkuje w całkowicie zniszczonym budynku i nie dysponuje środkami na podstawowe nawet wydatki, w tym na leczenie jej wielu schorzeń. Pismem z dnia 21 grudnia 2012 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów obrazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy po dniu otrzymania wezwania, że skarżąca nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, wskazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, kopii faktur lub rachunków obrazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności, ewentualnie zaległości w tym zakresie (zastrzeżono, że należy udokumentować źródła dochodu, z którego pokrywane są te wydatki). W odpowiedzi na powyższe wezwanie, wnioskodawczyni w piśmie z dnia 17 stycznia 2013 r. oświadczyła, że "w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie uzyskała[m] żadnych dochodów, wynagrodzeń, honorariów". Poinformowała, że nie posiada ani rachunków bankowych, ani lokat i że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Dodała, że z powodu awarii instalacji nie ma dostępu do wody, że stara się nie korzystać z energii elektrycznej, gdyż nie ma środków na opłacenie rachunków oraz że zajmowany przez siebie pokój opala drewnem z wyciętych drzew owocowych. Wyjaśniła nadto, iż odbiera korespondencję w miejscu wskazanym jako jej adres do korespondencji, ponieważ przesyłki wysyłane pod jej adres zamieszkania do niej nie dochodziły. Do pisma skarżąca załączyła zaświadczenie z dnia 18 stycznia 2013 r., że jest osobą bezrobotną od dnia 31 grudnia 2002 r. bez prawa do zasiłku, a także potwierdzenie jej zameldowania na pobyt czasowy pod adresem wskazanym przez nią jako jej adres do korespondencji, postanowienia komornika z dnia 12 listopada 2011 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela oraz dwa wystawione pod koniec ubiegłego roku upomnienia wzywające do uregulowania zaległości z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2013 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła w terminie sprzeciw na powyższe postanowienie "w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie". W jego treści powtórzyła, że nie posiada żadnych dochodów. Oświadczyła, że jedzenie otrzymuje od osób trzecich lub pożycza. W dalszej części pisma odniosła się również do kwestii dotyczącej jej zamieszkania, a także do działań organów dotyczących jej osoby, podkreślając fakt nieudzielenia jej pomocy. Ponadto podniosła, że nie posiada "wiedzy prawnej niezbędnej do obrony [jej] praw w niniejszej sprawie". Do sprzeciwu nie zostały załączone żadne dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stwierdzić zatem należy, iż wniesienie sprzeciwu nie powoduje poddania postanowienia wydanego przez referendarza sądowego w ramach prawa pomocy ocenie sądu, lecz utratę mocy przez to orzeczenie i przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd. Skutek ten następuje niezależnie od tego, czy skarżący zaskarży całość czy tylko część rozstrzygnięcia referendarza sądowego. Nie ma zatem znaczenia, że skarżąca złożyła sprzeciw odnoszący się jedynie do tej części rozstrzygnięcia, które odmawia jej przyznania prawa pomocy. Sprawa podlega bowiem rozpoznaniu przez sąd w świetle istnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 ppsa. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że skarżąca w formularzu wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. W omawianej sprawie skarżąca nie wykonała w pełni skierowanego do niej wezwania, w konsekwencji czego nie zostały złożone dokumenty, które pozwoliłyby wykluczyć powstałe przy ocenie formularza wątpliwości. Z tego zaś względu wezwanie było w niniejszej sprawie niezbędne, a nieustosunkowanie się do niego w sposób pełny, nie pozwala na uwzględnienie wniosku w całości. Należy zatem odnotować, że skarżąca nie ustosunkowała się do tej części wezwania, które dotyczyło ponoszonych przez nią wydatków. Skarżąca nie nadesłała żadnego dokumentu potwierdzającego zapłatę należności związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego czy też wskazujących na ewentualne zaległości w tych opłatach. Nie wskazała również źródeł, z których pokrywa zarówno te, jak i inne wydatki. Nawet bowiem przyjmując, jak wskazuje skarżąca, że jedzenie otrzymuje od innych osób, to jednakże nie wyjaśnia to, skąd czerpie ona środki na inne wydatki, chociażby związane z podróżami celem odebrania korespondencji czy też celem złożenia pism w siedzibie Sądu, jak to miało miejsce w przypadku osobistego złożenia sprzeciwu. Nie ulega przy tym wątpliwości, że to nie jedyne wydatki, które musi ponosić. Zaznaczyć należy, że również organ podejmował czynności mające na celu wyjaśnienie powyższych kwestii, uznając ostatecznie w decyzji oświadczenia skarżącej za nieprzekonujące. Wątpliwości budzi również sytuacja mieszkaniowa skarżącej. W świetle bowiem składanych przez nią oświadczeń, nie przebywa ona pod adresem wskazanym przez nią jako adres do odbioru korespondencji, a pod którym jest zameldowana na pobyt czasowy. Oświadczenie to pozostaje jednakże w sprzeczności z ustaleniami dokonanymi w decyzji przez organ. Nie znajduje ono również potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Wątpliwości te są tym większe, jeżeli zważyć, że wnioskodawczyni nie udokumentowała wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Pomimo zwrócenia uwagi na powyższe kwestie przez referendarza sądowego w swym postanowieniu, skarżąca w sprzeciwie podtrzymała swoje dotychczasowe oświadczenia, nie próbując wyjaśnić wskazanych wątpliwości. Z uwagi zatem na powyższe, w ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, że należy jej przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym. Niemniej jednak analizując sytuację materialną skarżącej w świetle złożonych przez nią dokumentów, zasadnym było rozważenie jej wniosku w kontekście częściowego przyznania prawa pomocy, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym m.in. zwolnienie od opłat sądowych. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W omawianym przypadku wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do skarżącej zachodzi. W tym kontekście należy odnotować, że skarżąca jest osobą bezrobotną od dłuższego czasu. Nie można też tracić z pola widzenia innych zobowiązań, których obowiązek spłaty ciąży na skarżącej. Ponadto osoba, która stale zamieszkuje pod wskazanym przez wnioskodawczynię adresem korespondencyjnym, nie jest z nią spokrewniona. Osoba ta nie jest też zobowiązana do utrzymywania skarżącej czy też udzielania jej pomocy finansowej, w tym na potrzeby postępowania. Na marginesie, dodatkowo odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata należy podnieść, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono wręcz pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 ppsa sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wobec powyższego na obecnym etapie postępowania nie wydaje się uzasadnione wyłożenie ze środków publicznych kwot na pokrycie zastępstwa procesowego świadczonego z urzędu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł, jak w sentencji postanowienia.