I SA/Gl 14/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 718 zł, skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach podniósł, że pomimo zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w dalszym ciągu zastosowane środki egzekucyjne pozostają w mocy. W chwili obecnej wolna od zajęcia pozostaje wyłącznie część wynagrodzenia za pracę do wysokości najniższej płacy. Podkreślił dalej, że pozostała kwota jest niewystarczająca do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny. W świetle oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną, synem i jego konkubiną oraz wnukiem. Skarżący wraz z żoną jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej o pow. [...] ha (w tym tereny zabudowane o pow. 0[...] ha) zabudowanej budynkiem mieszkalnym o łącznej powierzchni [...] m2. Wnioskodawca posiada nadto pakiet [...] akcji pracowniczych "A" S.A. oraz samochód osobowy marki Audi A4 z 2002 r. W rubryce "dochody" skarżący odnotował, że jego wynagrodzenie stanowi kwotę 1.575,00 zł, świadczenie emerytalne jego żony wynosi 854,00 zł, wynagrodzenie syna to kwota 1.575,00 zł. Dodatkowo dochodem gospodarstwa jest zasiłek opiekuńczy konkubiny syna skarżącego oraz świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł. Łączny dochód netto wynosi 5.954,00 zł. W końcowej części oświadczenia skarżący wskazał na stałe miesięczne wydatki gospodarstwa domowego, w tym: eksploatacja samochodu (500 zł), media (700 zł), ubezpieczenia (207 zł), opłaty z tytułu abonamentów telewizyjnych oraz usług telekomunikacyjnych i teleinformatycznych (235 zł), wydatki na CO i CWU (400 zł), wydatki na środki czystości oraz kosmetyki (120 zł), koszty wyżywienia i zakupu lekarstw (1.350,00 zł), "fryzjer, ubrania, wyjście" (400 zł), "naprawy, środki ochrony roślin" (150 zł). Łącznie 4.062,00 zł. Pismem doręczonym adresatowi w dniu 8 lutego 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych/SKOK posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, wodę, energię elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, zakupu opału; gospodarowania odpadami itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają aktualnie miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym także pozostałych osób w gospodarstwie domowym, w szczególności poprzez zaświadczenia pracodawców, wskazujące nadto formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) i ewentualne obciążenia; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; udokumentowanie prac dorywczych może nastąpić poprzez nadesłanie oświadczeń osób trzecich, które potwierdziłyby te okoliczności; dochody z tytułu świadczeń rentowych bądź emerytalnych można wykazać przy pomocy bieżącego odcinka potwierdzenia wypłaty EPE; 4) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2016 r. oraz informacji podatkowych za 2017 (jeśli zostały wystawione); ten punkt wezwania dotyczy również osób pozostałych w gospodarstwie domowym skarżącego; 5) udokumentowanie zastosowanych wobec skarżącego środków egzekucyjnych; 6) udzielenie informacji, czy w dacie otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu sądowego skarżący złożył do biura maklerskiego zlecenie sprzedaży części posiadanych akcji dla zabezpieczenia należnej opłaty sądowej. W wezwaniu zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do treści wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Odpowiadając na wezwanie, skarżący oświadczył (patrz pismo z dnia 15 lutego 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), że nie posiada żadnych innych źródeł dochodu poza wynagrodzeniem ze stosunku pracy. W dniu otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu nie złożył do biura maklerskiego zlecenia sprzedaży części posiadanych akcji. W ramach załączników do ww. pisma skarżący nadesłał m.in.: druk PIT-11, z którego wynika, że w 2016 r. uzyskał ze stosunku pracy dochód brutto w kwocie 60.053,77 zł; PIT-8C wskazujący na to, iż w 2016 r. skarżący uzyskał wsparcie z Pracowniczej Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej w kwocie 2.720,00 zł; PIT-36, z którego wynika nadto, iż żona skarżącego nie uzyskała w 2016 r. żadnego dochodu; dokumenty z prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, z których wynika, że dochodzona kwota należności głównej wynosi 23.929,00 zł (odsetki od tej należności wraz z kosztami egzekucyjnymi wynoszą już ponad 15.000,00 zł); decyzję ZUS o wysokości świadczenia emerytalnego żony skarżącego (obecnie świadczenie wynosi 854,00 zł; przychód z tego tytułu wyniósł w 2017 r. 5.933,61 zł); dokumentację obrazującą wysokość dochodów syna skarżącego (dochód netto za styczeń 2018 r. wyniósł 1.743,57 zł). Skarżący nadesłał także: wydruk z bankomatu wskazujący na dostępne środki na jego rachunku bankowym w kwocie 406,14 zł (stan na 12 lutego 2018 r.), wyciągi z rzeczonego rachunku bankowego za okres od 8 września do 9 października 2017 r., od 8 grudnia 2017 r. do 8 stycznia 2018 r. i od 13 stycznia 2018 r. do 12 lutego 2018 r. Salda końcowe przedstawiały się odpowiednio: 5.538,83 zł, 1.521,50 zł oraz 2.370,36 zł. Z wyciągów tych wynika między innymi, że w dniu 9 lutego 2018 r. skarżący otrzymał przelew tytułem wynagrodzenia za styczeń 2018 r. w kwocie 3.529,57 zł. Skarżący udostępnił nadto: dowody zakupu wsadu węglowego (łącznie na kwotę 8.045,00 zł za okres od 21 stycznia 2017 r. do 14 lutego 2018 r.; dowody zakupu medykamentów oraz dokumentację potwierdzającą wysokość wydatków za media. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Intencją skarżącego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4.1 druków PPF). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że w myśl art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskującego prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść jego sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Ocena okoliczności faktycznych tej sprawy, prowadzi do konkluzji, że postulat skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie może być uwzględniony. W punkcie wyjścia rozważań dotyczących wniosku należy podkreślić, że nie wszystkie okoliczności stanu faktycznego, które skarżący deklarował we wniosku o przyznanie prawa pomocy, znalazły potwierdzenie w nadesłanym przez niego materiale źródłowym. Przede wszystkim z nadesłanych dokumentów (patrz wyciąg bankowy) wynika, że wynagrodzenie skarżącego wyniosło w ostatnim czasie 3.529,57 zł netto, a nie jak to zadeklarowano, tj. w kwocie 1.575,00 zł netto. Podobnie wynagrodzenie jego syna jest wyższe o 168,57 zł netto. Kluczowa dla przyjętego rozstrzygnięcia pozostaje okoliczność, iż skarżący już w dacie złożenia wniosku zdeklarował, że posiada pakiet akcji spółki giełdowej. Pakiet ten w dacie rozpoznania niniejszego wniosku przedstawia wartość około 18.840,00 zł (kurs akcji to 6,28 zł; źródło: www.bankier.pl). Przykładowo w postanowieniu z dnia 10 kwietnia 2015 r. sygn. akt II GZ 138/15 Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż posiadanie pakietu akcji, którego wartość znacznie przekracza należne w sprawie koszty sądowe, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (orzeczenie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Także z taką sytuacją mamy do czynienia na gruncie tej sprawy, wszak wpis sądowy od skargi, będący najwyższą opłatą sądową, stanowi w tym przypadku zaledwie 3,8% wartości posiadanych przez skarżącego akcji. Jednocześnie skarżący nadmienił, że w dacie otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, nie złożył zlecenia sprzedaży części akcji. Można zatem przyjąć, że miał i posiada w dalszym ciągu swobodny dostęp do portfela finansowego. Co równie znamienne w tej sprawie, bilans gospodarstwa domowego, sporządzony na bazie deklaracji skarżącego (patrz pkt 10 i 11 druku PPF oraz nadesłanych dokumentów źródłowych) wskazuje na nadwyżkę po stronie dochodów. Przyjęto bowiem, że dochody kształtują się na poziomie 8.077,14 zł, zaś wydatki oszacowano na kwotę 4.062,00 zł. Ujawniona nadwyżka, w ocenie rozpoznającego wniosek, pozwoliłaby na pokrycie całości kosztów sądowych związanych z udziałem skarżącego w niniejszym postępowaniu sądowym. Taki stan rzeczy miałby miejsce nawet wówczas, gdyby przyjąć dochody i wydatki gospodarstwa domowego zdeklarowane w druku PPF (odpowiednio: 5.954,00 i 4.062,00 zł). Warto jeszcze w tym miejscu wyjaśnić, że na potrzebę rozpoznania wniosku przyjęto zarówno globalne ujęcie jego dochodów, jak i wydatków. Trzeba bowiem zdefiniować frazę "wspólne gospodarstwo domowe", której użyto w rubryce nr 6 druku PPF. Niestety ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.) nie definiują tego pojęcia. Jednakowoż w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że pod pojęciem "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" rozumie się stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (tak Ł. Strzępek [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory /pod. red. R. Mikosza/, Warszawa 2008 r., s. 154). To oznacza, że "wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego" należy rozumieć szeroko – jako wspólne zamieszkiwanie, jak i ponoszenie wspólnych wydatków. Przez wspólne zamieszkiwanie rozumie się mieszkanie w tym samym lokalu mieszkalnym bądź w tym samym budynku, natomiast przez wspólne gospodarowanie rozumie się ponoszenie wspólnych wydatków na zaspokajanie potrzeb osób zamieszkujących w tym samym lokalu lub budynku. Z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95 (OSNP 1996 r., nr 16, poz. 240) wynika bowiem, że "cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna, ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują". Przenosząc to zapatrywanie na grunt tej sprawy, należy odnotować, że skarżący sam zdeklarował w druku PPF, iż tworzy gospodarstwo domowe wespół z innymi członkami rodziny, a na późniejszym etapie tego wpadkowego postępowania nie negował tej kwestii. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.