I SA/Gl 1411/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, , , po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach umorzył postępowanie z wniosku J.S. (dalej również: "skarżąca", "wnioskodawczyni") o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a także odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...], uzupełnionego następnie przy piśmie procesowym z dnia [...], skarżąca zwróciła się do Sądu o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a także o ustanowienie adwokata. W motywach wniosku oświadczyła, że wydatkuje około 100 zł na lekarstwa. Wskazała, że zaciągnęła liczne kredyty m.in. z przeznaczeniem na remont gospodarstwa domowego (miesięczna rata kredytu stanowi kwotę 340 zł); dodatkowo spłaca odsetki od kredytu konsumpcyjnego i od karty kredytowej w łącznej kwocie 170 zł. Stałe miesięczne koszty związane z utrzymaniem tego gospodarstwa, w tym media, oszacowała na kwotę 500 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, że wspólne gospodarstwo tworzy wraz z synem. Wnioskodawczyni posiada dom o pow. 74 m2 o wartości 200 tys. zł oraz nieruchomość rolną o pow. 1,2 ha o wartości 30 tys. zł. Jej miesięczny dochód wynosi 1.660,00 zł. Następnie pismem z dnia 20 lipca 2018 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych. W wezwaniu pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Przy piśmie przewodnim z dnia [...] skarżąca nadesłała kopie dokumentów, w tym: fakturę VAT za dostawę energii elektrycznej za okres od 25 października 2017 r. do 21 kwietnia 2018 r. (należność wyniosła 1.116,67 zł); umowy o kredyt konsumencki mieszkaniowy wraz z harmonogramem spłaty (rata kredytu to 342,21 zł; z umowy wynika nadto, że skarżąca posiada rachunek bankowy o nr wskazanym w art. 3.06. pkt 3 w A S.A.); polisy ubezpieczenia domu (składka na okres dwóch lat w kwocie 349 zł); umowy kredytu odnawialnego wraz z aneksami zwiększającymi limit z przypisanym rachunkiem bankowym w B; orzeczenie o stopniu niepełnosprawności skarżącej (stopień lekki); potwierdzeń transakcji obciążeniowych na rachunku B z tytułu spłaty odsetek od linii kredytowej (łącznie na kwotę 157,77 zł); potwierdzenie transakcji uznaniowej na ww. rachunku w postaci świadczenia ZUS w kwocie 1.660,90 zł; zeznania podatkowego PIT-36 z którego wynika, że syn skarżącej z tytułu prowadzonej działalności poniósł w 2017 r. stratę w kwocie 11.532,85 zł (przychód – 125 zł; koszty uzyskania przychodu – 11.657,85 zł). Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku J.S. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a także odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję wydaną przez Prezesa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w sprawie przyznania ulgi w spłacie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Podkreślił, że zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca, której przedmiotem skargi jest działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Referendarz stwierdził, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęta jest w tej sprawie skarżąca. W ocenie referendarza z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się zbędny, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzekł w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. Zdaniem referendarza skarżąca kierowała się założeniem, aby wskazać tylko te okoliczności, które przemawiają na rzecz jej wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Skarżąca skupiła się przede wszystkim na wykazaniu obciążeń jej gospodarstwa, jednakże uczyniła to w sposób pobieżny, bowiem udokumentowała wyłącznie wydatki z tytułu należności za zużycie energii elektrycznej oraz zobowiązania kredytowe. Nie przedstawiła natomiast dokumentacji obrazującej pozostałe wydatki jej gospodarstwa domowego, w tym przede wszystkim wysokości opłaty z tytułu gospodarowania odpadami. Dokumentacja w tym zakresie pozwoliłaby na weryfikację oświadczeń skarżącej co do składu osobowego jej gospodarstwa, a tym samym do wykazania wszystkich osób, które mogłyby wpłynąć na jej kondycję finansową m.in. poprzez partycypację w kosztach utrzymania nieruchomości. Wezwanie w tym zakresie dodatkowo sformułowano w pkt 1 pisma z 20 lipca 2018 r. Kolejnym wskazanym przez referendarza mankamentem dowodowym nn. wniosku był brak jakiejkolwiek informacji o bieżących dochodach jej syna. Szczegółowe wskazówki w tym zakresie referendarz przedstawił w pkt 5 wezwania. Skarżąca nie przedstawiła nadto swojego zeznania podatkowego za 2017 r. (pkt 6 wezwania). Dodatkowym źródłem dochodu skarżącej mogą być także dopłaty z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego. Do uzyskania informacji w tym zakresie była zobligowana pkt 8 wezwania. Tymczasem skarżąca nie ustosunkowała się do tych elementów wezwania w jakimkolwiek zakresie. Dodatkowo wnioskodawczyni nie nadesłała do akt sprawy także wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych. W ocenie referendarza analiza dokumentacji źródłowej pozwoliła natomiast przyjąć, że posiada co najmniej dwa rachunki bankowe. Z kolei przedstawienie trzech potwierdzeń wykonania jednostkowych operacji bankowych nie może czynić zadość pkt 4 wezwania, w którym podano szczegółowe wskazówki jego wykonania. Referendarz podkreślił, że mankamenty dowodowe wniosku nie pozwoliły na jego uwzględnienie. Nie było możliwe w tym przypadku zbilansowanie gospodarstwa domowego wnioskodawczyni w sposób wolny od wątpliwości. Wskazał, że skarżąca pomimo deklarowanej przez nią trudnej sytuacji materialnej, deklarowała gotowość w partycypacji w kosztach sądowych tego postępowania, wszak zwróciła się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a nie w pełnym zakresie. W ocenie referendarza skarżąca jest w stanie we własnym zakresie ustanowić pełnomocnika procesowego do podjęcia stosownych czynności. Wnosząc sprzeciw od ww. postanowienia skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2018 r, a także o uwzględnienie jej wniosku. W uzasadnieniu wyjaśniła, że ponosi opłatę z tytułu gospodarowania odpadami w wysokości 8,50 zł miesięcznie. Dalej wskazała, że jej syn w ubiegłym roku uległ wypadkowi i do chwili obecnej wraca do zdrowia. W okresie od czerwca do października 2017 r. przebywał na zwolnieniu. W dalszej kolejności wskazała, że posiada jeden rachunek bankowy, tj. internetowe konto w B. Podała, że prowadzenie tego konta jest co do zasady bezpłatne pod warunkiem niekorzystania z dodatkowych usług jak np. generowanie i przekazywanie miesięcznych wyciągów bankowych. Podkreśliła, że ww. rachunek jest jedynym jaki posiada. Natomiast dwa numery kont jakie znajdują się na "Harmonogramie spłaty kredytu hipotecznego", który dołączyła do uzupełnienia wniosku PPF z dnia [...], są to konta związane z kredytem. Wskazała, że jedno konto jest rachunkiem kredytowym, a drugie technicznym. Wraz ze sprzeciwem skarżąca nadesłała kopie dokumentów, w tym: potwierdzenie wykonania przelewu z tytułu opłaty za odbiór odpadów, zaświadczenie o L-4 jej syna, PIT-37 za 2017 r. wraz z urzędowym poświadczeniem odbioru oraz umowę o prowadzenie bankowych rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie natomiast z ogólną zasadą, przewidzianą w art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi w związku z tym odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Trzeba przy tym zaakcentować, że użyte przez ustawodawcę w art. 246 § 1 P.p.s.a. określenie "gdy wykaże" należy rozumieć w ten sposób, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 568/10, publ. LEX nr 742626). Wskazuje się również w orzecznictwie, że w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, publ. LEX nr 743829). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy. W niniejszej sprawie zachodzi szczególna potrzeba dokładnego ustalenia możliwości płatniczych wnioskodawczyni. W sprawie pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii oraz sprzeczności, które uniemożliwiają zbadanie w sposób profesjonalny wniosku, a co za tym idzie uwzględnienie złożonego wniosku. Sąd podziela pogląd referendarza wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, że skarżąca na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. podlega zwolnieniu z mocy samej. Dlatego też wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się zbędny, a postępowanie z tego wniosku podległo umorzeniu, o czym referendarz orzekł w pkt 1 zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. Jednocześnie Sąd podziela pogląd referendarza wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżąca przedstawiła swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy, tj. ograniczając się do informacji, które wskazywały na jej trudną sytuację materialną. Co prawda skarżąca do sprzeciwu dołączyła potwierdzenie wykonania przelewu z tytułu opłaty za odbiór odpadów, zaświadczenie o L-4 jej syna, PIT-37 za 2017 r. wraz z urzędowym poświadczeniem odbioru oraz umowę o prowadzenie bankowych rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych, jednakże w dalszym ciągu przedstawione przez nią dokumenty nie są wystarczające aby móc dokładnie zbadać jej sytuację majątkową. Skarżąca nie odpowiedziała bowiem na pkt 4 wezwania z dnia 20 lipca 2018 r., tj. nie przedłożyła wyciągu z rachunku bankowego, a jedynie przesłała umowę o prowadzenie rachunków, dodatkowo wspominając, iż nie korzysta z opcji przesyłania wyciągów, gdyż są płatne. Wątpliwości Sądu wzbudza również fakt dotyczący tego, iż skarżąca całkowicie przemilczała pkt 8 wezwania, tj. nie odniosła się do wysokości ewentualnych dopłat z tytułu posiadania ziemi rolnej w latach 2017-2018. Sąd pragnie podkreślić, iż to na stronie ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Strona skarżąca miała przy tym świadomość, że taka postawa może skutkować niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem. W tym miejscu należy także zaakcentować, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na stronie skarżącej spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX 203331). Powyższe wątpliwościami nie są jedynymi. Skarżąca co prawda złożyła zaświadczenie, że jej syn leczył się w przychodzi i przebywał na zwolnieniu lekarskim od dnia 8 czerwca 2017 r. do dnia 2 października 2017 r. Dodatkowo powyższe zaświadczenie zostało podpisane przez zastępcę dyrektora, jednak wskutek niepoprawnie wykonanej kserokopii nie sposób odczytać w której przychodni owe zaświadczenie zostało wystawione. W świetle powyższego referendarz sądowy słusznie przyjął, że skarżąca nie wykazała, że w jej przypadku spełnione są przesłanki umożliwiające skorzystanie z instytucji prawa pomocy, z uwagi na wątpliwości dotyczące jej sytuacji finansowej i majątkowej. Trzeba bowiem podkreślić, iż strona ma obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności wpływających na ocenę jej możliwości płatniczych i sytuacji majątkowej. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.