I SA/Gl 1500/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 15 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno Handlowo Usługowego A Sp. z o. o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie [...] zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, skarżąca w piśmie z dnia 12 czerwca 2008 r. (nadanym tego samego dnia) wniosła o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tej opłaty. W piśmie tym wskazano, że spółka ma zablokowywane wszystkie konta bankowe, co uniemożliwia pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Z uwagi na fakt, że wniosek ten nie został złożony w przewidzianej prawem formie, referendarz sądowy wezwał stronę do złożenia go na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Odpowiadając w terminie na to wezwanie, skarżąca złożyła urzędowy formularz, nie wypełniając jednak rubryki nr 4, dotyczącej zakresu wniosku. W treści uzasadnienia ponownie wskazano na brak możliwości "wniesienia wpisu" z uwagi na zablokowanie wszystkich kont bankowych. Reprezentujący spółkę prezes oświadczył, że "wszystkie środki ruchome i nieruchomości zostały zajęte przez komorników", a wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. Wskazał przy tym, że obecnie trwa ich licytacja. Nadto strona podniosła, że "naruszające prawo działanie organów skarbowych uniemożliwiło skarżącej odzyskanie należnego od stycznia 2004 roku, zwrotu podatku VAT, które doprowadziło do znacznych strat finansowych i konieczności zwolnienia kilkudziesięciu pracowników". Według oświadczenia o majątku i dochodach wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych stanowi kwota [...] zł, a wartość środków trwałych wnioskodawcy to [...] zł. Ostatni rok obrotowy spółka zakończyła stratą w wysokości [...] zł. Nadto strona wskazała, że posiada rachunki bankowe w B oraz w Banku C. Stan na obu tych kontach wynosi [...] zł. Pismem z dnia 22 lipca 2008 r. referendarz sądowy wezwał stronę do sprecyzowania zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy (wypełnienia rubryki nr 4 urzędowego formularza) w terminie siedmiu dni pod rygorem przyjęcia, że zakres ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych w części dotyczącej opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. Nadto pismem tym referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie odpisów: raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące, deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, zwłaszcza w Banku B i w Banku C, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, tj. wystawione po otrzymaniu wezwania, zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez banki lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), ostatniej ewidencji środków trwałych oraz aktualnych tj. uzyskanych po dniu otrzymania wezwania, odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są stacje paliw oraz kompleks biurowo-hotelowy (zastrzeżono, że z przedłożonej dokumentacji powinno też wynikać, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości wskazanej jako jej siedziba oraz że odpisy z ksiąg wieczystych należy przedstawić także w przypadku utraty tytułu prawnego do nieruchomości). Ponadto pismo zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym siedmiodniowym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi na to wezwanie prezes skarżącej w piśmie z dnia 7 sierpnia 2008 r. oświadczył, że skarżąca została pozbawiona środków finansowych i nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania sądowego, za co jego zdaniem winę ponoszą organy Państwa Polskiego, w tym Sąd, chroniący, według niego, "mafię skarbową". Jednocześnie wskazał on, że "skarżąca funkcjonuje jedynie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli". W treści pisma wielokrotnie podkreślił, że spółka nie posiada środków na uiszczenie wpisu. Na dowód powyższego prezes spółki wkomponował w treść pisma "najbardziej wiarygodny dokument" w postaci postanowienia z dnia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji. Ponadto prezes spółki podniósł, że spółce dotychczas odmawiano zwolnienia od kosztów sądowych, jednakże w kilku sprawach została od kosztów zwolniona, na dowód czego przedstawił "skan" postanowienia Sądu z dnia 28 marca 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 1465/06. W dalszej części pisma, prezes spółki wyjaśnił, że "skarżąca nie otrzymuje już wyciągów od banków w związku z tym nie posiada wyciągów za ostatnie trzy miesiące. Prawdopodobnie rachunki zostały zlikwidowane. Nie może przedstawić aktualnej ewidencji środków trwałych z uwagi na fakt, iż jej oryginał został z naruszeniem prawa ukradziony przez zorganizowaną grupę przestępczą z CBŚ K. w czasie przeszukania siedziby skarżącej w dniu 22.02.2006 roku i pomimo złożenia szeregu skarg i doniesień do Prokuratury skarżąca nie wie, gdzie te dokumenty się znajdują. Skarżąca z powodów finansowych nie jest w stanie przedstawić aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych dotyczących jej nieruchomości. W tej sytuacji skarżąca prezentuje odpisy będące w jej posiadaniu i oświadcza, że wszystkie wpisy pozostają aktualne". W związku z tym w treść pisma wkomponowane zostały "skany" odpisu z księgi wieczystej nr [...] (ze stanem na dzień 13 października 2003 r.) odnoszący się do kompleksu biurowo hotelowego w B. o wartości [...] zł – jak określił prezes spółki oraz stacji paliw w J. o wartości [...] zł (w ocenie prezesa spółki) – z dnia 28 listopada 2005 r. (zgodnie z ich treścią nieruchomości obciążone są hipotekami o znacznej wysokości, jednak w przypadku stacji paliw w J. obciążenia te było sporo niższe niż wskazana wartość tego obiektu, gdyż ich suma wyniosła [...] zł). W treść pisma wkomponowano także "skany" zdjęć części zabudowanej nieruchomości (pochodzące z roku 2002 oraz aktualne). Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Odpis tego postanowienia został doręczony stronie skarżącej w dniu 22 sierpnia 2008 r. W dniu 29 sierpnia 2008 r. (data nadania) strona skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W treści uzasadnienia pisma strona powtórzyła argumenty zawarte w piśmie z dnia 7 sierpnia 2008 r. i dotyczące jej sytuacji finansowej. Ponownie zaprezentowano również "skan" postanowienia z dnia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji. Do pisma nie załączono natomiast postanowienia z dnia 21 kwietnia 2008 r. Nadto prezes spółki kolejny raz zaznaczył, że spółka występuje jako strona w kilkudziesięciu postępowaniach toczących się przed tutejszym Sądem, wskazując przy tym, że w siedmiu sprawach spółka została zwolniona od kosztów sądowych. W związku z tym w treści pisma umieścił "skan" postanowienia z dnia 3 września 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 586/07. Zdaniem prezesa spółki "przedstawione w aktach sprawy dowody jednoznacznie wskazują, iż skarżąca w stopniu wystarczającym udowodniła brak środków na wpłatę żądanej opłaty sądowej w całości". Ponadto wskazać należy, że strona wielokrotnie w licznych postępowaniach toczących się przed Sądem wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jednakże wnioski te, poza wskazanymi przez stronę przypadkami, nie były uwzględniane. Tak samo było w postępowaniu w niniejszej sprawie, gdyż wniosek skarżącej o zwolnienie z wpisu od skargi w kwocie [...] zł został oddalony postanowieniem Sądu z dnia 23 lipca 2007 r., a następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 listopada 2007 r. oddalił zażalenie wniesione na postanowienie z dnia 23 lipca 2007 r. Strona uiściła wpis od skargi w kwocie [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności, odnosząc się do wniosku, należy sprecyzować jego zakres, gdyż skarżąca nie wypełniła rubryki nr 4 urzędowego formularza, składając jedynie oświadczenie w ramach wcześniejszego pisma z dnia 12 czerwca 2008 r., iż wnosi o zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. Mając jednak na uwadze rygor jakim opatrzono punkt I wezwania referendarza sądowego, przyjąć wypada, że strona domaga się przyznania prawa pomocy w takim właśnie częściowym zakresie. Zwrócić przy tym trzeba uwagę, że stosownie do art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w części. W myśl art. 245 § 4 ppsa częściowe zwolnienie od opłat może polegać na zwolnieniu od ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Poza sporem jest, że wyliczenie to ma charakter jedynie przykładowy, co oznacza, iż zwolnienie takie może również sprowadzać się do zwolnienia z konkretnej opłaty, np. od opłaty kancelaryjnej, jak domaga się tego skarżąca. Następnie zauważyć przyjdzie, iż zgodnie z art. 260 ppsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wskazać również trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przystępując do oceny złożonego wniosku na wstępie należy odnotować, że strona, pomimo wyraźnie sprecyzowanego wezwania, nie nadesłała żądanych dokumentów. Podkreślić zatem trzeba, że strona w ogóle nie ustosunkowała się do tej części wezwania, która dotyczyła nadesłania raportów kasowych za trzy ostanie miesiące, deklaracji na podatek od towarów i usług za ostanie sześć miesięcy oraz ostatniej ewidencji środków trwałych. Mało przekonujące natomiast wydaje się oświadczenie strony o braku wiedzy odnośnie istnienia jej rachunków bankowych. Trudno bowiem uznać za wiarygodne to, że podmiot prowadzący przedsiębiorstwo znacznych rozmiarów nie ma wiedzy na temat wiedzy. Nie sposób również ocenić pozytywnie postawy strony, która pomimo wyraźnego wezwania o aktualne tj. uzyskane po dniu otrzymania wezwania, odpisy z ksiąg wieczystych przedstawia "skany" obejmujące stan na 2003 i 2005 r. Nie usprawiedliwia przy tym strony powołanie się na brak środków na pozyskanie aktualnych odpisów. Odpisy bowiem są ogólnie dostępne wszystkim podmiotom, w tym osiągającymi nieznaczne dochody. Zwrócić także należy w tym miejscu uwagę, że te same "skany" odpisów z ksiąg wieczystych strona, nadsyłała już wielokrotnie w innych postępowaniach, jakie toczą się z jej udziałem. W związku z tym zaznaczyć należy, że w postępowaniach tych (np. w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 1841/05) przeważnie odmawiano stronie przyznania prawa pomocy, a zatem miała ona świadomość, iż okazywały się one niewystarczające dla uwzględnienia jej żądań. Niemniej jednak z nadesłanych do niniejszych akt dokumentów wynika, że strona posiada kompleks biurowo hotelowy w B., o wartości [...] zł – jak określił prezes spółki oraz stację paliw w J. o wartości [...] zł (w ocenie prezesa spółki). Wprawdzie zgodnie z treścią odpisu z ksiąg wieczystych nieruchomości obciążone są hipotekami o znacznej wysokości, to jednak po pierwsze odpisy te są nieaktualne, gdyż przedstawiają, co już powiedziano stan na 2003 r. i 2005 r., co uniemożliwia dokonania bieżącej oceny sytuacji skarżącej, a po drugie obciążenie nie pozbawia możliwości osiągania przez spółkę dochodów. Nadto należy odnotować, że strona pominęła odpis księgi wieczystej stacji paliw w Z. o wartości [...] zł (wg wskazania prezesa), obciążonej hipoteką do kwoty [...] zł, a który to odpis dołączała do innych wniosków, w tym wniosku wcześniej złożonego w niniejszej sprawie. Przyznać wprawdzie trzeba, że strona m. in. w niniejszej sprawie w wystarczającym stopniu udowodniła, że część tych nieruchomości stanowi przedmiot postępowania egzekucyjnego. Jednakże odnotować też trzeba, że ze złożonych przez skarżącą kopii odpisów ksiąg wieczystych wynika, że obciążenia hipoteczne w wypadku nieruchomości, na których posadowione były stacje benzynowe, były, szczególnie jeśli chodzi o nieruchomość położną w Zarębie, znacznie niższe od sporej wartości tych nieruchomości. Dlatego też koniecznym jest ustalenie czy i w jaki sposób ten stan rzeczy uległ zmianie, a brak aktualnych odpisów ksiąg wieczystych uniemożliwia w konsekwencji dokonanie tej oceny. Negatywnie należy więc ocenić postawę strony, która nie tylko nie przedstawiła aktualnych dokumentów w niniejszym postępowaniu, ale nadto w ogóle nie podniosła kwestii posiadania nieruchomości w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do złożonego do niniejszej sprawy dokumentu, tj. postanowienia komornika sądowego z [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, trzeba zauważyć, że pochodzi on sprzed ponad 1,5 roku, a zatem, że wartość dowodowa tego dokumentu nie może mieć znaczenia przesądzającego w niniejszej sprawie. W świetle powyższych uwag powtórzyć należy, że postawa, którą zaprezentowała strona, nie może zostać oceniona pozytywnie. Strona skarżąca nie wykonała bowiem skierowanego do niej wezwania, a tym samym nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w sprawie. Nadto strona miała świadomość tego, że niewykonanie wezwania może zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Wytknął jej to także referendarz sądowy w swoim postanowieniu, a mimo tego do sprzeciwu również nie dołączono aktualnych dokumentów. Zauważyć przy tym trzeba, że także w innych postanowieniach odmawiających skarżącej prawa pomocy wielokrotnie podkreślano, że nienadesłanie dokumentów, o które ją wzywano, przemawia przeciwko uwzględnienia wniosku. Tak też wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie np. w postanowieniu z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 286/08. Nadto należy w tym miejscu podkreślić, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, LEX 203331). Należy również wskazać, że przedstawiony "skan" odpisu postanowienia z dnia 3 września 2007 r., wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 586/07, jak również inne wskazane przez prezesa spółki postanowienia, na mocy których została ona zwolniona od kosztów sądowych, stanowią wyjątki od przyjętej linii orzeczniczej, która zyskała akceptację Naczelnego Sądu Administracyjnego w toku kontroli instancyjnej. W tym miejscu przywołać można np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 70/08, w którym podniesiono, że "przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych [...] zł stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności". Mając powyższe na uwadze, Sąd, zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.