I SA/Gl 153/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku pełnomocnika skarżącej o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej p o s t a n a w i a przyznać radcy prawnemu P. S. od Skarbu Państwa wynagrodzenie w kwocie 387,13 zł (słownie: trzysta osiemdziesiąt siedem złotych i trzynaście groszy, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 zł) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy, zwalniając ją od kosztów sądowych i ustanawiając jej radcę prawnego, którym następnie wyznaczony został radca prawny P. S.. Pełnomocnik ten w piśmie z dnia 12 czerwca 2017 r. wniósł o niezwłoczne sporządzenie oraz doręczenie "kopii lub odpisów z akt sprawy, w szczególności pism stron (zarzutów, skargi, odpowiedzi na skargę), orzeczeń sądów, decyzji, pism – innych podmiotów, względnie też protokołu (protokołów) rozprawy (rozpraw)". Wyraził zarazem wniosek o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że opłata nie została uiszczona ani w całości, ani w części. Wniosek obejmował zwrot wydatków: kosztów korespondencji ("w tym 5,20 zł – zawiadomienia skarżącej"), jak również koszty przejazdu na rozprawę lub celem dokonania innych czynności w siedzibie Sądu, np. przeglądania akt sprawy, w kwocie co najmniej 91,93 zł za jeden przejazd. Kwotę tę wyliczono z uwzględnieniem stawki za kilometr w wysokości 0,8358 zł, oraz odległości około 55 km w jedną stronę, ustalonej na podstawie danych ze strony internetowej oferującej usługi nawigacyjne. Pełnomocnik załączył odpis potwierdzenia nadania wspomnianego zawiadomienia wystosowanego do skarżącej. Po otrzymaniu kserokopii części akt sprawy pełnomocnik w piśmie z dnia 30 czerwca 2017 r. przedstawił swoje stanowisko, wniósł m.in. o wtrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia oraz podtrzymał wniosek o przyznanie wynagrodzenia, zastrzegając, że powinno ono pokrywać koszty dalszej korespondencji, tj. nadania tego pisma oraz kolejnego pisma do skarżącej (w obu przypadkach chodziło o 2,60 zł). To ostatnie żądanie ponowił w kolejnych pismach z dni 4 i 20 lipca 2017 r., stanowiących odpowiedź na wezwania do usunięcia braków formalnych. Koszt nadania każdego z tych pism również wyniósł 2,60 zł. Do tego drugiego pisma załączono odpis dowodu rejestracyjnego samochodu pełnomocnika, w którym pojemność silnika określono na 1975 cm3. Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2017 r. odmówiono wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia, wskazując, że nie stanowi ono aktu, który może podlegać wykonaniu. Dnia 4 września 2017 r. pełnomocnik przeglądał akta sprawy w siedzibie Sądu (zapisek urzędowy, k. 151). Wyrokiem z dnia 28 listopada 2017 r., wydanym w trybie uproszczonym, oddalono skargę w niniejszej sprawie. Mając powyższe na względzie, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.) wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Należy zatem sięgnąć do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715, dalej powoływanego jako rozporządzenie). Stosownie do § 2 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: opłatę ustaloną zgodnie z jego przepisami (pkt 1) oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego (pkt 2). W § 21 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia określono opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnym w pierwszej instancji, który to etap postępowania został właśnie zakończony. Uprawnia to do przyznania związanego z tym wynagrodzenia. W myśl § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia opłata w postępowaniu przed sądami administracyjnym w pierwszej instancji w sprawach innych niż wymienione dwóch wcześniejszych jednostkach redakcyjnych wynosi 240 zł. Sprawa objęta wnioskiem zalicza się właśnie do tej kategorii. Dotyczy ona bowiem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, natomiast w § 21 ust. 1 pkt 1 lit a i b mowa jest o sprawach, których przedmiot stanowią odpowiednio należność pieniężna (lit. a), czyli kwestia ustalenia lub określenia wysokości takiej należności, oraz skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego (lit. b). W świetle § 4 ust. 3 rozporządzenia przyznane wynagrodzenie (opłatę) trzeba podwyższyć o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach, tj. o 23% (55,20 zł). Jak już była o tym mowa, w zarówno w art. 250 § 1 P.p.s.a., jak i w § 2 pkt 2 rozporządzenia przewidziano drugi składnik wynagrodzenia, tj. niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. Przepisy te ani nie wyznaczają limitu wydatków, ani nie określają ich pod względem rodzajowym, poza zastrzeżeniem, iż mają one być niezbędne i udokumentowane. Podkreślić jednak trzeba, że w orzecznictwie wyraźnie reprezentowane jest stanowisko, że nie wszystkie wydatki podlegają zwrotowi poprzez ich doliczenie do wynagrodzenia. Często uznaje się bowiem, że część z nich rekompensowana jest już w ramach przyznanej pełnomocnikowi opłaty, mimo iż granica pomiędzy wydatkami, które powinny być wynagrodzone w ten sposób, a tymi, które wymagają "odrębnego" zwrotu, postrzegana jest dość płynnie P. Zaborniak [w:] W. Maciejko, M. Rojewski, P. Zaborniak, Zarys metodyki pracy referendarza sądowego, Warszawa 2009, s. 270-271 i przywołane tam orzecznictwo). Za ugruntowane można wszelako uznać zapatrywanie, że opłata powinna stanowić źródło pokrycia wydatków drobnych i zwykle występujących przy okazji procesu sądowego (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 31/12, LEX nr 1121121). Do wydatków takich zalicza się m.in. koszty korespondencji (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 30/12, LEX nr 1121120). Podzielając przedstawiony pogląd, nie uwzględniono tych kosztów pośród kwoty wydatków zaliczanych do wynagrodzenia obok opłaty, mimo iż pełnomocnik o to wnosił. Niezależnie od dotychczasowych spostrzeżeń, koszty te w większości nie mogą być uznane za niezbędne i z tego powodu również nie mogłyby się kwalifikować do zwrotu. Pisma składane przez pełnomocnika w Sądzie w przeważającej mierze stanowiły bądź odpowiedzi na wezwania do usunięcia braków formalnych, które byłyby przecież zbędne, gdyby wszystkie określone prawem wymogi były przez pełnomocnika zachowane, bądź wniosek o wstrzymanie wykonania. Ten wniosek został zaś oddalony tylko z tej przyczyny, że zaskarżone postanowienie w ogóle nie podlega wykonaniu, toteż był on oczywiście bezzasadny i doprowadził jedynie do niepotrzebnego przedłużenia postępowania. Większe kontrowersje budzi kwestia "odrębnego" zwrotu kosztów przejazdu do sądu. W części orzeczeń nie zaliczono ich do zwracanych wydatków (por. postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie z dnia 3 stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1118/11 oraz powołane tam orzecznictwo), w części rozstrzygnięto odmiennie (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2006 r., sygn. akt FSK 2630/04 i z dnia 29 czerwca 2007 r., sygn. akt I OZ 495/07, a na gruncie postępowania cywilnego uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt III PZP 4/12, LEX nr 1168758 oraz z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt III CZP 33/12, LEX nr 1271621). Rozpoznający wniosek podzielił argumenty przywoływane w tej drugiej grupie. Rozszerzanie katalogu kosztów pełnomocnika, które miałyby być pokrywane w ramach przyznanej opłaty, prowadzić może bowiem do sytuacji, w której przepisy art. 250 § 1 P.p.s.a. oraz § 2 pkt 2 rozporządzenia nie mogłyby w praktyce znaleźć zastosowania w zakresie, w jakim przewidują zwrot wydatków. Wydatki poniesione z przybyciem do sądu powinny być zaś w określonych okolicznościach uznane za niezbędne, jak tego wymagają oba te przepisy. Przesłanka ta również może budzić poważne wątpliwości w rozpatrywanym przypadku. Pełnomocnik otrzymał wszak na swój wniosek kopie najważniejszych dokumentów w sprawie, a dodatkowych informacji, jakie mógł uzyskać po bezpośrednim zapoznaniu się z aktami, nie wykorzystał, skoro nie złożył już żadnego pisma w sprawie. Niemniej przyjąć wypada, że osobisty przegląd akt sprawy znajduje uzasadnienie jako przejaw staranności pozwalający udzielić pomocy prawnej z zachowaniem poziomu profesjonalizmu zasługującego na wynagrodzenie. Pełnomocnik nadto należycie te koszty udokumentował i wyliczył ich wysokość na kwotę 91,93 zł w sposób odpowiadający § 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz. U. Nr 27, poz. 271 ze zm.) w związku kolejno z: § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 167), art. 34a ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2200 ze zm.), art. 85 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 623, ze zm.) oraz art. 205 § 3 P.p.s.a. Przyznana kwota nie została powiększona o należny podatek od towarów i usług. Zgodnie z przytoczonym już § 4 ust. 3 rozporządzenia podwyższeniu takiemu podlegają tylko opłaty za czynności pełnomocnika z urzędu. Brak więc podstaw do podwyższenia pozostałej części przyznanego wynagrodzenia, stanowiącej niezbędne, udokumentowane wydatki. Wobec powyższego na podstawie art. 250 § 1 w związku z art. 205 § 3, art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 P.p.s.a. i z uwzględnieniem § 2, § 4 ust. 3 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c, a także § 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy, § 3 ust. 4 rozporządzenia dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej, art. 34a ust. 2 ustawy o transporcie drogowym oraz art. 85 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, orzeczono jak w sentencji.