I SA/Gl 164/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a 1) zwolnić skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 300 (słownie: trzysta) złotych; 2) w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić; W druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 15 lutego 2010 r. B.P. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podniósł, że nie jest w stanie uiścić należnego w tej sprawie wpisu sądowego od skargi. Skarżący zaakcentował, że wyniku działań organów podatkowych został zmuszony do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, co w konsekwencji doprowadziło do zbycia spółki jawnej. Z kolei w wyniku toczącego się postępowania karnego przeciwko niemu podmiot, który go zatrudniał nie przedłużył umowy o pracę. W chwili obecnej skarżący pozostaje bez pracy i nie posiada żadnego majątku. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika nadto, że wnioskujący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwójką synów. B.P. zaznaczył przy tym, że w jego małżeństwie wyłączono ustrój wspólności majątkowej. Do wniosku dołączono świadectwo pracy, z którego wynika, że stosunek pracy rozwiązano ze skarżącym z dniem 31 grudnia 2009 r., w wyniku upływu czasu na który była zawarta umowa. Z umowy dotyczącej zmiany umowy spółki komandytowej wynika, że z dniem 31 grudnia 2009 r. B.P. zbył ogół praw i obowiązków komplementariusza na rzecz wspólnika. Pismem z dnia 25 lutego 2010 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże opłat należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne); 4) przedłożenie kopii zeznania podatkowego za rok 2009 złożonego przez skarżącego oraz inne osoby ewentualnie pozostające z nim w gospodarstwie domowym; w razie jego/ich braku należy nadesłać stosowne zeznania za rok 2008 oraz zeznania PIT-11 za rok 2009; 5) nadesłanie aktualnego zaświadczenia właściwego urzędu pracy potwierdzające status osoby bezrobotnej skarżącego; 6) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w B. przy ul. [...]; 7) udokumentowanie zawarcia umowy wyłączającej wspólność majątkową małżeńską. W zakreślonym siedmiodniowym terminie skarżący nadesłał pismo procesowe z dnia 11 marca 2010 r. (oryginał dołączono do akt sprawy o sygn. I SA/Gl 163/10 wraz z załącznikami), w którym oświadczył, że wszelkie opłaty za energię, media, telefon, gaz – związane z gospodarstwem domowym oraz członkami rodziny tzn. opłata kursów językowych synów opłacane są przelewami z jego rachunku bankowego i wykazane w załączonych wyciągach (do pisma dołączono wyciągi za okres od 1 września 2009 r. do 28 lutego 2010 r.). Skarżący podniósł przy tym, że nie posiada żadnych lokat na koncie ani żadnych zajęć komorniczych, jak również nie posiada więcej rachunków osobistych. B.P. oświadczył dalej, że nie złożył jeszcze zeznania podatkowego za 2009 r. w związku z powyższym przedłożył do wglądu kserokopię informacji PIT-11 za 2009 r. odnośnie uzyskanych dochodów ze stosunku pracy oraz kserokopię zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu/straty za 2008 r. Z tych dokumentów wynika, że dochód brutto skarżącego z tytułu stosunku pracy wyniósł w 2009 r. 31.931,28 zł. Ten sam dochód skarżący uzyskał w 2008 r.; dodatkowo 17.832,00 zł z tytułu innych źródeł. W tym samym roku podatkowym wnioskujący poniósł stratę z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 69.105,43 zł. W piśmie procesowym z dnia 11 marca 2010 r. skarżący oświadczył nadto, że od dnia 1 stycznia 2010 r. jest osobą bezrobotną niezarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy. Podniósł dalej, że właścicielem nieruchomości, w której mieszka jest jego żona (w skład zabudowanej nieruchomości wchodzi: budynek o pow. 150 m2, piwnice – 10 m2, pomieszczenia gosp. – 5 m2, grunty o pow. 309 m2). W oparciu o nadesłane dokumenty ustalono, że stałe miesięczne wydatki ponoszone przez skarżącego wynoszą około 414,94 zł (w tym opłaty z tytułu usług telekomunikacyjnych, telewizja satelitarna, dostawa gazu oraz wywóz nieczystości). Dokumentacja źródłowa wskazuje nadto, że skarżący ponosi dodatkowo koszty ubezpieczenia w kwocie 224,24 zł oraz z tytułu dostawy wody (dwie faktury na kwoty 274,84 i 220,53 zł). Nieregularność przelewów bankowych nie pozwoliła jednakże przyjąć wysokości tych kosztów w rozliczeniu miesięcznym. Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 3.576,00 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Intencją wnioskującego jest w tej sprawie uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Z tych względów wniosek ten został rozpoznany w oparciu o przesłankę częściowego przyznania prawa pomocy. Zgodnie więc z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wypada w tym miejscu zasygnalizować, że ciężar wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający – wskazanej wyżej przesłanki spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Ocena sytuacji skarżącego uzasadnia wniosek, że rzeczona przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do niego zachodzi i że bez wspomnianego niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może on, na obecnym etapie postępowania sądowego, uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od opłat sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Uzasadniając przyjęte rozstrzygnięcie należy w pierwszej kolejności wskazać na mankamenty dowodowe, którymi obarczony jest wniosek w tej sprawie. Otóż skarżący, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie (patrz pkt 3 pisma z dnia 25 lutego 2010 r.), nie wskazał dochodów swojej żony. Dane dotyczące żony skarżącego mają wszak doniosłe znaczenie dla rozstrzygnięcia jego wniosku. Wnioskodawca przecież nie tylko konsekwentnie w stosownych rubrykach urzędowego formularza wskazuje swoją żonę jako osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, ale i wykazał, że ponosi wydatki z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego, które jest własnością tejże żony. Dowodzi to, że małżonkowie "współpracują" ze sobą w sprawach gospodarczych czy życiowych i pozostają w ekonomicznym związku, znajdującym zresztą uzasadnienie normatywne w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązującym małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Wziąwszy jednak pod uwagę wysokość wpisu sądowego od skargi przyjęto, że pomimo wykazanego wyżej mankamentu, wniosek może zostać częściowo uwzględniony. W tych ramach należy zwrócić uwagę na oświadczenie skarżącego, iż w chwili obecnej nie pozostaje on w stosunku pracy. Ustalając jednakże ułamek kosztów, który może być przez B.P. poniesiony wzięto pod uwagę jego zeznanie podatkowe za rok 2008. Otóż wynika z niego, że skarżący osiągał wówczas dochody z innych źródeł. O ile wykazano w tej sprawie, iż stosunek pracy został z nim rozwiązany z dniem 31 grudnia 2009 r., o tyle brak jest jakiejkolwiek informacji na temat ewentualnej utraty tego dodatkowego źródła dochodu. Z kolei w orzecznictwie przyjmuje się, iż na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy przyjmuje się takie dochody wnioskodawcy, jakie miałby, gdyby w pełni wykorzystał swoje możliwości zarobkowe. Pogląd taki jest powszechnie prezentowany w orzecznictwie (por. postanowienia NSA o sygn. akt I FZ 150/06, I FZ 9/06, II OZ 475/05; stanowisko to wyrażano już wcześniej - patrz np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87, publ. OSNCP 1988/7-8/103). Oddalając wniosek w pozostałym zakresie kosztów sądowych zwrócono uwagę na oświadczenie skarżącego, z którego wynika, że obecnie poszukuje on pracy. Nie znaleziono więc racjonalnych podstaw do orzekania o kosztach przyszłych i niepewnych w sytuacji, gdy możliwości finansowe skarżącego mogą ulec znacznej zmianie. Wypada jedynie zaakcentować, że jeszcze w 2008 r. prowadził on działalność gospodarczą, w której osiągnął przychód w kwocie 562.994,99 zł. Orzeczenie zapadłe w tej części kosztów nie wyklucza wszak możliwości złożenia ponownego wniosku w sytuacji, w której pojawią się w tej sprawie inne koszty sądowe. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.