I SA/Gl 165/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.S. i M.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, a w dalszej kolejności wezwanie referendarza do złożenia wniosku w formie kwalifikowanej, J.S. nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. W pierwotnym wniosku, tj. piśmie procesowym z dnia 1 lutego 2012 r. skarżąca podkreśliła, że uiszczenie wpisu oraz opłacenie pomocy prawnej w znaczący sposób obniżyłoby środki potrzebne do minimum egzystencji. W druku urzędowego formularza z dnia 20 lutego 2012 r. J.S. podniosła, że pomoc prawna jest dla niej niezbędna, ponieważ sprawa dotyczy decyzji wynikającej z kontroli w spółce, w której wspólnikiem jest jej mąż. Jej udział w postępowaniu wynika z tego, że wspólnie z mężem składała roczne zeznania podatkowe za lata 2002-2003. Oświadczyła, że nie jest w stanie samodzielnie, bez pomocy prawnika, wystąpić przed sądem. Podniosła przy tym, iż nie posiada specjalistycznej wiedzy z zakresu Ordynacji podatkowej. Wnioskująca odnotowała dalej, że decyzje organów podatkowych spowodowały jej trudną sytuację finansową, dlatego też nie posiada środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Już w tej chwili brakuje jej środków finansowych na zakup artykułów pierwszej potrzeby. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem. Posiadają spółdzielcze prawo własności mieszkania o powierzchni 75 m2. Wnioskująca nie posiada, za wyjątkiem samochodu osobowego marki Volkswagen Passat (rok prod. 2001), żadnych składników majątkowych o wartości przekraczającej 3000 euro. Łączny dochód ww. gospodarstwa zdeklarowano w kwocie 2.247,90 zł. Wnioskująca podkreśliła przy tym, że świadczenie emerytalne w kwocie 1139,97 zł jest pomniejszane o 71 zł tytułem zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie w kwocie 102,60 zł, zaś kwotę 284,99 zł potrąca komornik na rzecz organów podatkowych i ZUS. Ostatecznie świadczenie emerytalne do wypłaty wynosi 681,38 zł. Z tytułu mieszkania wydatki kształtują się na poziomie 970,09 zł, w tym: czynsz – 729,09 zł; opłaty za dostawę energii i gazu – 185,00 zł oraz telefon – 56,00 zł. Po rozliczeniu stałych miesięcznych kosztów, na żywność, lekarstwa oraz odzież pozostaje – w ocenie wnioskującej - kwota 820 zł. W wyniku badania wniosku co do treści, pismem z dnia 23 lutego 2012 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez: 1) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektryczna, telefon; koszty ubezpieczenia, inne) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; wykonując wezwanie w tej części należało nadto uwzględnić dokumenty potwierdzające formę zapłaty ww. obciążeń (potwierdzenia wpłaty gotówkowej, potwierdzenia przelewów bankowych, inne); wykonując ten punkt wezwania należało nadto oszacować miesięczne wydatki z tytułu użytkowania samochodu; 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich czterech miesięcy; 3) nadesłanie kopii zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. i 2011 r. (o ile zostało sporządzone; jeśli nie, to należało nadesłać kopię otrzymanej informacji podatkowej za 2011 r.); 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne); w przypadku dochodów z tytułu świadczeń emerytalnych można nadesłać "odcinki" potwierdzające odbiór świadczenia; jeśli natomiast źródłem dochodu jest prowadzona działalność gospodarcza to w takim przypadku należało nadesłać kopie dokumentacji księgowej tej działalności, w tym: księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności. W wezwaniu referendarza sądowego, doręczonym skarżącej w dniu 7 marca 2012 r., zakreślono siedmiodniowy termin i pouczono ją, iż niezastosowanie się do treści wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Skarżąca do dnia dzisiejszego nie udzieliła odpowiedzi na przybliżone wyżej wezwanie referendarza sądowego. Z kolei jej mąż, odpowiadając na skierowane do niego odrębne wezwanie, nadesłał plik dokumentów wraz z pismem przewodnim (pismo z dnia 18 marca 2012 r.), w tym: zaświadczenie o zarobkach, w którego wynika, że mąż skarżącej jest zatrudniony w wymiarze ¼ etatu w firmie A M.S. z siedzibą w D. przy ul. [...] (Oddział w D., ul. [...]) za wynagrodzeniem 360,75 zł brutto; dokumentację obrazującą stałe wydatki z tytułu utrzymania mieszkania (w tych ramach ustalono, że jest to kwota około 1.013,32 zł, w tym: ubezpieczenie z tytułu OC – 41,76 zł; dostawa gazu – 28,52 zł; czynsz – 729,09; TV kablowa – 65 zł; usługi telekomunikacyjne – 66,59 zł; dostawa energii – 82,36 zł ). Wydatki te powiększane są o kwotę 150,00 zł z tytułu zakupu paliwa do samochodu. M.S. zeznał nadto, że nie posiada jakichkolwiek rachunków bankowych ani lokat oszczędnościowych. Z zeznania podatkowego J.S. wynika, że w 2011 r. osiągnęła dochód do opodatkowania w kwocie 22.937,00 zł. W 2010 r. była to odpowiednio kwota 13.171,00 zł. Mąż skarżącej w 2011 r. osiągnął ww. dochód w kwocie 2.253,00 zł, a w 2010 r. – 2.076,00 zł. W końcowej części pisma z dnia 18 marca 2012 r. mąż wnioskującej oświadczył, że po odliczeniu wszystkich stałych należności, na pozostałe wydatki pozostaje mu kwota 625,00 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Mając na uwadze wskazany przez skarżącą zakres jej wniosku należy tutaj odnotować, że przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata uzależnione jest od wykazania, że wnioskujący nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Trzeba w punkcie wyjścia zwrócić uwagę wnioskującej, że omawiana tutaj instytucja była pierwotnie nazywana "prawem ubogich". W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie NSA z dnia 2 marca 2009 r. sygn. akt II FZ 38/09, LEX nr 565935). Przenosząc to stanowisko judykatury na grunt tej sprawy należy zauważyć, że wnioskująca nie należy do podmiotów, które zostały tam wymienione jako beneficjenci omawianej instytucji procesowej. Przede wszystkim nie jest osobą bezrobotną, wręcz przeciwnie, posiada dwa źródła dochodów. W tym miejscu należy podkreślić, że skarżąca nie wykazała w tej sprawie aktualnej wysokości pozyskiwanych przez nią środków pieniężnych. Nie odpowiedziała na wezwanie referendarza sądowego, z kolei w dokumentacji nadesłanej przez jej męża, nie znaleziono deklarowanej w piśmie z dnia 18 marca 2012 r. kserokopii "odcinka emerytury J.S. Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia: NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205; WSA z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 344/10, LEX nr 660494; NSA z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt I OZ 659/10; NSA z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt II GZ 52/11; NSA z dnia 22 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 311/11 – trzy ostatnie dostępne na stronie www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Podkreślić trzeba, iż w rozpatrywanym stanie faktycznym dokładne wyjaśnienie wszelkich, nawet drugorzędnych okoliczności ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia ze względu na stosunkowo niewielką wysokość wpisu sądowego od skargi, jaki skarżąca zobowiązana jest uiścić. W konsekwencji nader doniosłym czynnikiem jest suma dochodów uzyskiwanych w jej gospodarstwie domowym, zwłaszcza wykluczenie ewentualności, iż w gospodarstwie tym osiągane są dochody z innych źródeł lub w odmiennej wysokości niż wskazane we wniosku. Szczegółowe informacje dotyczące działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą mają istotne znaczenie także w kontekście deklarowanych przez nią wydatków związanych z utrzymaniem jej gospodarstwa domowego. Należy bowiem zauważyć, że część z tych wydatków może być zaliczona do pozycji kosztowych prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, jako że miejscem jej prowadzenia jest miejsce zamieszkania skarżącej i jej męża (patrz PIT/B – załącznik do zeznania PIT-36 za 2011 r.). Co więcej, "nabywcą" usług w jednej z faktur dokumentujących deklarowane przez skarżącą wydatki z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego, jest B, czyli firma J.S. (patrz [...] nr [...] z dnia 21 lutego 2012 r. z tytułu usług telekomunikacyjnych). Mając na uwadze całość poczynionych wyżej uwag, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. oraz art. 254 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.