I SA/Gl 171/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...]zł, pełnomocnik skarżącego, wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca podkreślił, że w związku z wykonaniem decyzji pierwszoinstancyjnej zajęto jego rachunki bankowe, wobec czego nie posiada on środków na zapłatę wpisu i nie ma "technicznych możliwości zapłaty". Stwierdził nadto, że nie osiąga żadnych dochodów oraz że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką wykazującą stratę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...]zł oraz z dwójką małoletnich dzieci. Nadto podano, iż skarżący nie posiada żadnego majątku, poza "działką przemysłową" o powierzchni 3000 m2, stanowiącą jednak przedmiot zajęcia oraz środkami w kwocie [...]zł, które również zostały "zajęte na rachunku bankowym". W dalszej kolejności Referendarz sądowy, wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku m.in. poprzez nadesłanie: wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające w jego gospodarstwie domowym za ostatnie cztery miesiące, kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego w okresie do stycznia do kwietnia 2011 r. (sprecyzowano, że chodzi w szczególności o pełną wersję księgi przychodów i rozchodów, deklaracje VAT, raporty kasowe oraz aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych) oraz kserokopii zeznania podatkowego za ubiegły rok (zastrzeżono, że ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i pozostałych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym), a także aktualnych dokumentów potwierdzających wskazane we wniosku zajęcia. W odpowiedzi na powyższe, nadesłano kserokopie: decyzji z dnia [...] o wykreśleniu działalności gospodarczej skarżącego z ewidencji, zeznania podatkowego skarżącego za ubiegły rok (wykazano w nim przychód z działalności gospodarczej w kwocie [...]zł, koszty jego uzyskania w kwocie [...]zł oraz dochód w kwocie [...]zł), potwierdzenia zameldowania, według którego skarżący jest zameldowany wspólnie z rodzicami, siostrą, jej małżonkiem i jej córką), a także dokumentów dotyczących rachunku bankowego skarżącego (w ich świetle na rachunku tym od stycznia bieżącego roku nie dokonano jakichkolwiek operacji) oraz obrazujących koszty utrzymania gospodarstwa domowego wraz z fragmentami wyciągu z rachunku bankowego jego siostry, potwierdzającego opłacenie niektórych z tych kosztów. Dodatkowo wyjaśniono m.in., że pomimo iż skarżący zamieszkuje z rodzicami i rodziną siostry, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Jak zaznaczył, "średnia wysokość opłat obciążających miesięcznie budżet domowy gospodarstwa domowego wynosi około [...] zł miesięcznie", przy czym wydatki te pokrywa siostra wnioskodawcy. Zaznaczyć należy, iż skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy w innej sprawie toczącej się przed tut. Sądem w sprawie o sygn. I SA/Gl 631/10 i jego wniosek został częściowo uwzględniony – postanowieniem z dnia 20 września 2010 r. Sąd zwolnił go z wpisu od skargi w części przekraczającej [...]zł. Kwota ta została uiszczona. Nadto w dwóch pozostałych sprawach zarejestrowanych pod sygn. akt. I SA/Gl 172/11 i 174/11 skarżący uiścił wymagane wpisy sądowe od skarg (w każdej po [...] zł). Postanowieniem z dnia 25 maja 2011 r. Referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, iż strona wykonała wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku w sposób wybiórczy, zignorowano w szczególności tę cześć wezwania, która odnosiła się do osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Podano nadto, iż nie można stracić z pola widzenia rozstrzygnięcia podjętego w przedmiocie prawa pomocy w innej sprawie wnioskodawcy i przesłanek, którymi kierował się Sąd. Okoliczności, które Sąd wziął wówczas pod uwagę nie uległy zmianie. Sąd uznał, iż skarżący jest w stanie uiścić wpis w części przewyższającej znacząco wysokość wpisu w tej sprawie i kwota ta została wpłacona. W przewidzianym terminie, wniesiono sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, iż za całkowicie chybiony uznać należy pogląd Referendarza, że skoro wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób kształtują jego status majątkowy. Dalej, zakwestionowano zasadność oceny sytuacji majątkowej jego żony oraz siostry twierdząc, iż Sąd winien badać sytuację majątkową wyłącznie skarżącego, a nie pozostałych członków jego rodziny. Dlatego też wskazano, iż jedynie z ostrożności procesowej przedkłada się w złączeniu zeznanie podatkowe małżonki skarżącego za 2010 r. wykazujące co prawda zysk, generowany jednakże przez zalegające w magazynach aktywa obrotowe. Podano też, iż skarżący wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie ma żadnych środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych. Odnosząc się z kolei do twierdzeń Referendarza, odnośnie wydanego w innej sprawie postanowienia w przedmiocie prawa pomocy wskazano, iż jest oczywistym, że sytuacja majątkowa skarżącego od tamtej pory nie uległa zmianie. Na koniec podniesiono, iż skoro w tejże sprawie, Sąd zwolnił skarżącego od wpisu od skargi w części, to w niniejszej sprawie nie może skarżącemu zwolnienia takiego odmówić. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Odnosząc tę regulację do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji zachodzi przesłanka do uwzględnienia wniosku. Na wstępie godzi się wskazać na utrwalony już w orzecznictwie sądowym pogląd, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy, sąd oceniając sytuację materialną strony bierze pod uwagę również dochody uzyskiwane przez członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie ze stroną (postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008r. sygn. akt I OZ 393/08 LEX nr 493832,również postanowienie NSA z dnia 26 maja 2008r. sygn. akt. 210/08 LEX nr 478983, postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008r. sygn. akt. II OZ 322/08 LEX nr 479084). W myśl z kolei art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący tworzy wspólne gospodarstwo domowe, także ze swą żoną A. J. Pomiędzy małżonkami zwarta jest umowa majątkowa małżeńska na mocy, kŧórej małżonkowie wyłączyli majątkową wspólność majątkową. Jednakże pomimo obowiązywania pomiędzy nimi ustroju rozdzielności majątkowej, wydatki i potrzeby finansowe żony skarżącego, bezsprzecznie kształtują i jego status majątkowy – co wynika z powyższych unormowań prawnych. Analizując, zatem dokumenty nadesłane wraz ze sprzeciwem od postanowienia Referendarza, dotyczące sytuacji majątkowej żony skarżącego, Sąd doszedł do przekonania, iż tworząc wspólne gospodarstwo domowe ze swą żoną, dysponuje on środkami pieniężnymi umożliwiającymi pokrycie kosztów postępowania. A. J. bowiem, zgodnie z oświadczeniem skarżącego osiągnęła w 2010 r. zysk, co miało wynikać z zeznania podatkowego, kŧóre to miało zostać dołączone do sprzeciwu, czego jednakże nie uczyniono. Nadto z wyciągów bankowych małżonki skarżącego złożonych wraz ze sprzeciwem wynika, iż działalność gospodarcza przez nią prowadzona wykazuje wysokie obroty, A. J. wydatkuje również spore kwoty w ramach tej działalności. Suma uznań na jej koncie np. w miesiącu marcu br. wyniosła [...]zł, z kolei w miesiącu kwietniu stanowiła kwotę [...]zł, a w maju [...]zł z saldem dostępnym na koniec miesiąca w wysokości [...]zł. Nadto znaczyć należy, iż w dalszym ciągu zignorowano wezwanie wystosowane do skarżącego w ramach przedmiotowego postępowania, które odnosiło się do pozostałych osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym w szczególności jego siostry, z którą oprócz swych rodziców, dzieci, małżonka oraz córki siostry, jest zameldowany pod wspólnym adresem i kŧóra to zgodnie z jego oświadczeniem ponosi wydatki związane z prowadzeniem ich wspólnego gospodarstwa domowego, przez co w praktyce przyczynia się do utrzymania skarżącego i jego rodziny. Niekorzystnie dla skarżącego ocenić zatem należy, nie wykazanie dochodów innych osób pozostających w jego gospodarstwie domowym, pomimo wezwania wystosowanego do niego, przez Sąd w tymże zakresie. Podstawę prawną do wystosowania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku stanowił art. 255 p.p.s.a., który zresztą został wskazany w wezwaniu skierowanym do skarżącego. W myśl tego przepisu, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie może przy tym odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Nadto nie może umknąć uwadze Sądu, rozstrzygnięcie podjęte w przedmiocie prawa pomocy w innej sprawie toczącej się przed tut. Sądem pod. sygn. akt I SA/Gl 631/10 i przesłanek, którym kierował się Sąd wydając orzeczenie w tejże sprawie. Sąd uznał wówczas, iż skarżący jest w stanie uiścić wpis w części przewyższającej znacząco wysokość wpisu w przedmiotowej sprawie i kwota ta została zapłacona. Zatem nie miała miejsca - co zarzuca się w sprzeciwie – rozbieżna kwalifikacja w poszczególnych sprawach, kondycji finansowej tego samego wnioskodawcy i co za tym idzie naruszenie zasady zaufania obywatela do Państwa, bowiem podobnie jak w tamtej sprawie, także iż w tej Sąd uznał, iż skarżący dysponuje środkami pieniężnymi, umożliwiającymi pokrycie kosztów postępowania w wysokości [...]zł. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy.