I SA/Gl 186/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Wojciech Organiściak, Protokolant Izabela Maj - Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi A. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. - Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia oznaczanej także jako: k.p.a., w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. - Dz. U. z 2005 r. Nr 226, poz. 1954 ze zm.), następnie powoływanej zamiennie jako: u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia A.N. z dnia 26 października 2010 r., wniesionego w jej imieniu przez adwokata M. K., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r., znak [...],którym zostały odrzucone, jako bezzasadne, zarzuty żalącej się, zgłoszone w dniu [...] r. w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej od zaległości podatkowej z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych w kwocie [...] złotych od przychodu uzyskanego ze sprzedaży mieszkania. Składając te zarzuty, pełnomocnik stwierdził, że wskazane zobowiązanie przedawniło się, a doręczenie tytułu wykonawczego było nieprawidłowe, gdyż zostało dokonane pod adresem: ul. [...], K., gdzie dłużniczka nie przebywa "od dłuższego czasu". Nadto podniósł, że w sprawie "nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 27 u.p.e.a.", jak również zwrócił uwagę, iż Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził niedopuszczalność sprostowania błędów w tytule wykonawczym z dnia [...] r. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia organu odwoławczego zasadniczym motywem rozstrzygnięcia podjętego przez organ pierwszej instancji było stwierdzenie, iż bieg terminu przedawnienia wskazanego zobowiązania podatkowego przerwało zabezpieczenie tej należności w drodze ustanowienia hipoteki, zaś postępowanie egzekucyjne zostało prawidłowo wszczęte poprzez doręczenie zobowiązanej – wraz z wezwaniem do zapłaty – tytułu wykonawczego. Ze stanowiskiem tym pełnomocnik strony jednak się nie zgodził: w złożonym zażaleniu powtórzył uprzednio sformułowane zarzuty, dodając, iż jego zdaniem doręczenie to – wbrew twierdzeniom organu – nie było zgodne z art. 146 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j. - Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 6 ze zm.), następnie określanej również w skrócie jako: o.p., w związku z art. 41 k.p.a., a należność podatkowa uległa przedawnieniu na zasadzie art. 70 o.p., ponieważ "wniosek o wpis hipoteki i sam wpis były wadliwe z powodu nienależytej reprezentacji małoletniej". Nadto, jak wskazał, "wniosek o wpis winien był być oparty na tytule wykonawczym, a nie decyzji, która w chwili składania wniosku nie była prawomocna i ostateczna". Argumentacja ta nie zyskała jednak uznania organu odwoławczego. Zgodnie z poczynionymi przezeń ustaleniami: decyzją z dnia [...] r., znak [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. określił, wówczas małoletniej, A. N, reprezentowanej przez S. N., będącą jej przedstawicielem ustawowym, zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych w kwocie [...] zł, należne od przychodu, który uzyskała ze sprzedaży w dniu 16 listopada 2000 r. zabudowanej budynkiem magazynowym nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. Decyzję tę doręczono stronie w dniu 21 listopada 2005 r. Natomiast na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r., znak [...] wszczęto postępowanie egzekucyjne, które umorzono postanowieniem z dnia [...] r., znak [...]. W dniu 7 grudnia 2005 r. w Sądzie Rejonowym w N. wierzyciel złożył wniosek z dnia 30 listopada 2005 r., znak [...] o wpis w księdze wieczystej nr[...], prowadzonej dla nieruchomości, położonej w O., hipoteki przymusowej kaucyjnej na stanowiącym własność dłużniczki udziale ½ części tej nieruchomości. Żądanie to oparto na powołanej wyżej decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K.. Wpis ujawniono w dziale IV wskazanej księgi (stan na dzień 6 listopada 2009 r.). Na podstawie wystawionego w dniu [...] r. tytułu wykonawczego, znak [...] postępowanie egzekucyjne zostało ponownie podjęte, lecz skierowano je do majątku zobowiązanej zabezpieczonego hipoteką. Tytuł ów doręczono dłużniczce pod adresem: ul. [...], który – jako miejsce swego zamieszkania – wskazała w następnie nie zmienianym zgłoszeniu indentyfikacyjnym NIP-3 z dnia 7 września 2009 r. Odbiór potwierdziła S. N., jej matka. Miało to miejsce w dniu 1 września 2010 r. po dwukrotnym pozostawieniu w dniach: 24 sierpnia 2010 r. i 1 września 2010 r. zawiadomienia o złożeniu tej przesyłki w urzędzie pocztowym. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Dyrektor Izby Skarbowej w K. w pierwszej kolejności stwierdził, iż wbrew twierdzeniom pełnomocnika zobowiązanej podstawą wpisu w księdze wieczystej hipoteki przymusowej może być doręczona decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego, która jest nieostateczna. Do wniosku takiego, jego zdaniem, prowadzi analiza treści art. 35 § 2 o.p. i art. 110 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t. j. - Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w roku 2005. Pogląd ten podziela również Sąd Najwyższy, czemu dał wyraz w postanowieniu z dnia 22 czerwca 2005 r., sygn. akt III CK 675/04, Lex nr 177211. Ustanowienie hipoteki sprawia zaś, że po upływie pięcioletniego terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego dopuszczalna jest jego egzekucja z przedmiotu zabezpieczenia na podstawie art. 70 o.p., a ewentualna wadliwość takiego wpisu nie jest przedmiotem zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym. Następnie organ odwoławczy orzekł, iż doręczenie dłużniczce tytułu wykonawczego nastąpiło zgodnie z art. 43 i art. 44 k.p.a. na adres, który wskazała w powołanym wyżej zgłoszeniu identyfikacyjnym. Zarazem wytknął jej, że zarówno w aktualizacji danych objętych obowiązkiem ewidencyjnym, dokonanej w dniu 7 września 2009 r., jak i złożonym w dniu 27 października 2010 r. zgłoszeniu o nabyciu własności rzeczy i praw majątkowych podała właśnie ów adres. Zwrócił również uwagę, iż w myśl art. 41 k.p.a. na stronie spoczywa obowiązek zawiadomienia organu o zmianie adresu, a zaniedbanie w tym zakresie sprawia, iż doręczenie na adres dotychczasowy ma skutek prawny. Na to postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. pełnomocnik strony wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, żądając stwierdzenia jego nieważności lub uchylenia go w całości z uwagi na naruszenie: 1) art. 70 ust. 8 w związku art. 35 §§ 1 i 2 o.p. poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że zobowiązanie podatkowe nie uległo przedawnieniu, podczas gdy miało to miejsce w związku faktem, iż biegu tego terminu nie przerwało ustanowienie hipoteki: jej wpis jest bowiem wadliwy ze względu na to, że decyzja podatkowa "bezpośrednio związana ze sprzedażą nieruchomości" została doręczona przedstawicielowi ustawowemu skarżącej, a nie - kuratorowi upoważnionemu do reprezentowania strony w sprawach czynności związanych ze sprzedażą nieruchomości; 2) art. 40 k.p.a. w związku z art. 41 i art. 43 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że doręczenie tytułu wykonawczego z dnia 9 lipca 2009 r. nastąpiło w sposób prawidłowy i skuteczny w sytuacji, gdy jego odbiór pokwitowała matka skarżącej, której nie można było uznać za dorosłego domownika ze względu na to, że od października 2009 r. skarżąca z nią nie zamieszkuje, a ponieważ doręczenie tego tytułu było pierwszą czynnością w sprawie, strona nie miała obowiązku informować organu administracji publicznej o zmianie swojego adresu: postępowanie nie było przecież jeszcze w toku; 3) art. 101 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), następnie oznaczanej także w skrócie jako: k.r.o., poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż do dokonywania czynności bezpośrednio związanych ze sprzedażą nieruchomości, w tym dotyczących zobowiązania podatkowego oraz obciążenia udziału w nieruchomości małoletniej hipoteką, osobą uprawnioną była przedstawicielka ustawowa skarżącej, podczas gdy do dokonywania tych czynności, jako czynności przekraczających zwykły zarząd, potrzebna była zgoda sądu opiekuńczego, a w związku z ustanowieniem kuratora dla małoletniej to on winien był reprezentować ją w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Zwrócił przy tym uwagę, że "płacenie podatków należy do czynności zwykłego zarządu", gdyż stanowi ono przymusowe obciążenie majątku, które jest dokonywane z mocy prawa, a nie - z woli stron i dlatego doręczenie decyzji "wymiarowej" przedstawicielowi ustawowemu skarżącej było skuteczne. Kwestia ta, jak podkreślił, została już rozstrzygnięta przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 7 listopada 2006 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 403/06, oddalił skargę zobowiązanej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., znak [...], utrzymującą w mocy wskazaną decyzję "wymiarową", a orzeczenie to nie zostało zaskarżone. W tym kontekście powołując się na art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia oznaczanej jako: p.p.s.a., organ odwoławczy wskazał, że "moc wiążąca orzeczenia (...) w odniesieniu do sądów oznacza, że (...) muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu". Następnie nie zgodził się również z zarzutem nieprawidłowego doręczenia tytułu wykonawczego z dnia 9 lipca 2009 r., uzupełniając uprzednio zaprezentowany pogląd stwierdzeniem, iż skoro matka skarżącej odebrała tę przesyłkę, należy uznać, że, po pierwsze, "podjęła się ją oddać"; po wtóre zaś – że "nie kwestionowała okoliczności, iż córka zamieszkuje pod tym samym adresem". Na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r. zarówno skarżąca, będąc reprezentowana przez swą matkę, jak i pełnomocnik organu odwoławczego podtrzymali uprzednio wyrażone stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Przystępując do rozpoznania skargi A.N., w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, i obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie. Przedstawione kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego takiego aktu w przypadku stwierdzenia któregokolwiek z uchybień wskazanych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Jeżeli jednak jest on zgodny z prawem, skarga na niego wniesiona podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wymaga również podkreślenia, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem badania w sprawie niniejszej jest stanowisko organu egzekucyjnego względem zgłoszonych przez zobowiązaną zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, które oparto na podstawie przedawnienia obowiązku, zakwestionowania prawidłowości wszczęcia tej procedury oraz naruszenia art. 27 u.p.e.a. Zarzuty te – poza wymienionym jako ostatni – zostały zawarte w rozpoznawanej skardze. Analiza akt sprawy nie pozostawia jednak wątpliwości co do ich niezasadności. W pierwszej kolejności rację należy przyznać organom, że ustanowienie hipoteki przymusowej nastąpiło w oparciu o skutecznie doręczoną decyzję "wymiarową", a także wywołało skutek w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia określonego w niej zobowiązania podatkowego. Na etapie wniesienia skargi strona już nie kwestionowała prawidłowości uznania, iż podstawę tę stanowić mogą także decyzje nieostateczne, co – jak słusznie zaakcentowały organy – wynika z art. 35 § 2 pkt 1 lit. b) o.p. W tym kontekście zasadnym i zarazem wystarczającym będzie zatem powtórzenie, że ustawodawca nie uzależnia dopuszczalności ustanowienia hipoteki od ostateczności czy prawomocności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Stwierdzić zarazem należy, iż o skuteczności doręczenia tego aktu stronie w analizowanym stanie faktycznym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przesądził w wyroku, który wydano w dniu 7 listopada 2006 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 403/06 ze skargi A.N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. utrzymującą w mocy wspomnianą decyzję "wymiarową". Wymaga przypomnienia, że prawidłowość tej czynności nie wzbudziła wówczas wątpliwości Sądu; nie była ona także kwestionowana przez pełnomocnika skarżącej. Tymczasem ustalenia te stosownie do art. 170 p.p.s.a. mają znaczenie przesądzające także dla wyniku niniejszej sprawy, gdyż istota określonej w tym przepisie mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia Sądu wyraża się w tym, że również ów Sąd musi brać pod uwagę jego treść. Słusznie zwrócił na to uwagę organ odwoławczy, przedstawiając, skądinąd utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych, pogląd o konieczności przyjęcia, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu Sądu [por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2010 r., II FZ 144/10, LEX nr 694412; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2010 r., I GSK 1071/08, LEX nr 594362; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 6 sierpnia 2009 r., I SA/Go 170/09, LEX nr 552451; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 listopada 2008 r., I SA/GI 669/08, LEX nr 510446]. Co prawda, ów stan związania odnosi się zasadniczo do samego rozstrzygnięcia wyrażonego w sentencji orzeczenia, jednakże nie oznacza to, aby dla prawidłowego jego odczytania nie należało kierować się treścią uzasadnienia [zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2009 r., II FSK 738/08, LEX nr 536938; z dnia 29 września 2009 r., I FSK 567/08, LEX nr 594055]. Ono z kolei nie pozostawia wątpliwości co do niezasadności zarzutu nieprawidłowego doręczenia stronie decyzji "wymiarowej", a słuszności tej kwalifikacji nie podważa pogląd o niemożności dokonania tej czynności z pominięciem ustanowionego kuratora, gdyż jak trafnie dostrzegł organ odwoławczy, wykonywanie zobowiązań podatkowych nie jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd. Konsekwencją powyższego jest zaś uznanie skuteczności ustanowienia hipoteki przymusowej. Art. 110 powołanej ustawy o księgach wieczystych i hipotece stanowi bowiem, że hipotekę tę można uzyskać m. in. na mocy przepisów szczególnych na podstawie decyzji administracyjnej, natomiast art. 35 § 2 pkt 1 lit. b) o.p. wskazuje, że aktem tym może być doręczona decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego. Z kolei zgodnie z art. 35 § 1 o.p. hipoteka przymusowa powstaje przez dokonanie wpisu do księgi wieczystej, z zastrzeżeniem art. 38 § 2 o.p., który nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy on tych przedmiotów hipoteki przymusowej, które takiej księgi wieczystej nie posiadają. Podkreślenia również wymaga, iż stosownie do art. 29 wskazanej ustawy o księgach wieczystych i hipotece wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu - od chwili wszczęcia tego postępowania. Natomiast w myśl art. 70 § 8 o.p. zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu, jednakże po upływie określonego w art. 70 § 1 o.p. pięcioletniego terminu przedawnienia, liczonego od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, mogą one być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Jeżeli więc decyzję, będącą podstawą wpisu hipoteki, doręczono stronie w dniu 21 listopada 2005 r., to nie ulega wątpliwości, iż bieg wskazanego terminu przedawnienia został przerwany przez ustanowienie tej hipoteki, gdyż nastąpiło to wskutek złożonego przez wierzyciela w dniu 7 grudnia 2005 r., a następnie pozytywnie rozpatrzonego, wniosku o jej wpisanie. W świetle powyższego za dopuszczalną uznać należało egzekucję wskazanego zobowiązania podatkowego z przedmiotu hipoteki. Wymaga przypomnienia, że postępowanie w tym przedmiocie wszczęto poprzez doręczenie dłużniczce tytułu wykonawczego z dnia [...] r., znak [...], które zdaniem pełnomocnika skarżącej było nieprawidłowe. Ze stanowiskiem tym jednak zgodzić się nie można, a o jego niezasadności przesądzają poczynione przez organ odwoławczy ustalenia. Wynika z nich m. in., że doręczenia tego dokonano na adres strony, wskazany w jej zgłoszeniu identyfikacyjnym, które następnie nie było modyfikowane, mimo, iż obowiązek aktualizacji danych w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym nastąpiła ich zmiana spoczywał na skarżącej w myśl art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (t. j. - Dz. U. z 2004 r. Nr 269, poz. 2681 ze zm.). Okoliczność ta przesądza o uznaniu, że mieszkająca pod tym adresem matka skarżącej, która pokwitowała odbiór wskazanego tytułu wykonawczego, była uprawniona do dokonania tej czynności na podstawie art. 43 k.p.a. jako dorosły domownik. Reasumując, podniesione zarzuty skargi nie są zasadne, a ponieważ Sąd także z urzędu nie dopatrzył się, by zaskarżone postanowienie naruszało prawo, skargę na ten akt wniesioną należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.