I SA/Gl 191/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenie zaległości podatkowej na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100,00 (słownie: sto 00/100) złotych; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić; W skardze z dnia 29 grudnia 2009 r. D.S. zwróciła się do Sądu między innymi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W dalszej kolejności, w ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 17 lutego 2010 r., skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek wskazała, że od wielu lat jej jedynym źródłem dochodu jest świadczenie emerytalne, które podlega częściowo zajęciu egzekucyjnemu. Obecnie świadczenie, po potrąceniach wynosi 554 zł. Skarżąca dodała nadto, że jest osobą schorowaną i w związku z tym miesięczne koszty leczenia stanowią kwotę około 100 zł. D.S. posiada zaciągnięty kredyt na kwotę około 6.500,00 zł. Oświadczyła przy tym, że spłaca to zobowiązanie w ratach o różnej wysokości, w zależności od posiadanych środków pieniężnych. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem. Nie posiada jakiegokolwiek majątku ani zasobów pieniężnych. Łączny dochód tego gospodarstwa wynosi 3.022,88 zł brutto. D.S. dodała, iż ponosi wysokie koszty utrzymania mieszkania w łącznej kwocie 911 zł. Oświadczyła przy tym, że mąż uiszcza należności z tytułu dostawy gazu i energii elektrycznej. Dodała, iż J.S. nie partycypuje w ponoszeniu opłaty czynszowej, przez co rośnie zadłużenie z tego tytułu. Pismem z dnia 22 lutego 2010 r., zwrócono się do skarżącej o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych. W tych ramach zobowiązano skarżącą do: wykazania za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon, ubezpieczenie itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże opłat należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby pozostające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia te winny zawierać adnotację o wysokości zajęć komorniczych oraz informację o sposobie wypłaty świadczeń (przelew bankowy, wypłata gotówkowa, inne); w przypadku świadczeń rentowych bądź emerytalnych należało przedłożyć kopię ostatniego "odcinka" właściwego świadczenia; przedłożenie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącą i jej męża (lub ich wspólnego zeznania); jeśli zeznanie roczne nie zostało jeszcze złożone to należało nadesłać kopie: informacji o dochodach (PIT-11) bądź roczne obliczenie podatku (PIT-40); udokumentowanie aktualnie spłacanych miesięcznych obciążeń kredytowych skarżącej i jej męża (w ramach należało nadesłać kopie układów ratalnych bądź kopie potwierdzeń wpłat dokonywanych z tego tytułu). W wezwaniu referendarza sądowego zakreślono siedmiodniowy termin i pouczono skarżącą, iż niezastosowanie się do treści wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na przywołane wyżej wezwanie skarżąca nadesłała plik dokumentów, w tym: rachunek wystawiony przez J.A. i skierowany do D.K. z tytułu czynszu najmu na kwotę 914,73 zł, "wniosek o wcześniejszą całkowitą spłatę pożyczki", z którego wynika, że skarżąca posiada zobowiązanie wobec A na kwotę 7.558,79 zł wraz z opłatą za prowadzenie rachunku (stan na dzień 18 czerwca 2009 r.), wezwanie do zapłaty z tytułu zadłużenia za lokal w kwocie 17.301,82 zł, zawiadomienie ZUS, z którego wynika, że od 1 marca 2010 r. skarżąca będzie otrzymywać z tytułu świadczenia emerytalnego kwotę 910,65 zł, pismo ZUS z dnia 30 listopada 2009 r., skierowane do Naczelnika I Urzędu Skarbowego w K., z którego wynika, że świadczenie emerytalne skarżącej będzie potrącane o kwotę 227,66 zł, decyzja o waloryzacji emerytury, z którego wynika, że świadczenie skarżącej od dnia 4 marca 2010 r. wynosi 554,03 zł po potrąceniach egzekucyjnych, PIT-40A (dochód brutto za 2009 r. wyniósł 10.823 zł.) Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją skarżącej jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (patrz pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Badanie, czy w danym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy następuje przede wszystkim w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że strona skarżąca nie wykazała, iż zachodzą podstawy do uwzględnienia jej żądania w całości, gdyż jej oświadczenia oraz przedstawiona przez nią dokumentacja nie pozwalają na przeprowadzenie wolnej od wątpliwości oceny wniosku. Taki stan rzeczy stanowi w pierwszej kolejności skutek niewykonania w pełnym zakresie wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim skarżąca nie udokumentowała dochodów jej męża. Nie wykazano przy tym wysokości ewentualnych obciążeń finansowych J.S. Warto zarazem zauważyć, że dane dotyczące małżonka skarżącej mają doniosłe znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie jej wniosku. Wnioskodawczyni przecież nie tylko konsekwentnie w stosownych rubrykach urzędowego formularza wskazuje swojego męża jako osobę pozostającą z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a wpływy z otrzymywanej przez niego emerytury zalicza do dochodów tego gospodarstwa, ale i napomknęła o ponoszeniu przez męża różnych opłat. Dowodzi to, że małżonkowie "współpracują" ze sobą w sprawach gospodarczych czy życiowych i pozostają w ekonomicznym związku, znajdującym zresztą uzasadnienie normatywne w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązującym małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Do mankamentów dowodowych tej sprawy należy także zaliczyć brak wyciągów z rachunku bankowego skarżącej. Wszak z pisma A z dnia 18 czerwca 2009 r. wynika, że skarżąca winna uiścić opłaty na rzecz tego banku także z tytułu prowadzenia rachunku osobistego. W tym stanie rzeczy uznano, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie może być w tej sprawie uwzględniony. Jednakowoż trzeba tu zaakcentować, że pojęcie "jakichkolwiek", użyte w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stanowi synonim pojęcia "żadnych", a tym samym, jeżeli chociaż w niewielkim, czyli jakimkolwiek stopniu osoba ubiegając się o przyznanie w zakresie całkowitym pomocy prawnej jest w stanie ponieść koszty postępowania, to przyjąć należy, że prawo pomocy może zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003, s. 117). W tym stanie rzeczy zasadnym było rozważenie wniosku skarżącej w kontekście częściowego przyznania prawa pomocy. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie – obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości bądź w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W omawianym przypadku, zdaniem rozpoznającego wniosek, wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do skarżącej zachodzi i że bez niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może ona uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji, ustalony na poziomie najniższego wpisu znanego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wziąwszy pod uwagę etap postępowania sądowego stwierdzono, że wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie bez mała równowartość rzeczywistego dochodu skarżącej, a zatem jego uiszczenie w całości mogłoby pociągnąć za sobą niebezpieczeństwo powstania uszczerbku utrzymania koniecznego, co – jak już była o tym mowa – zgodnie z przywołanym art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., również zwolnienie od opłat sądowych w części. Jedynie na marginesie wypada w tym miejscu wyjaśnić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Dodatkowo trzeba w tym miejscu podkreślić, że skarżąca pierwotnie wystąpiła tylko i wyłącznie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych (patrz skarga z dnia 29 grudnia 2009 r.). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.