I SA/Gl 192/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" S.A. w K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi "A" S.A. w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącej oświadczył, że Spółka nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych bez narażenia się na utratę płynności finansowej, albowiem ponosi stratę z działalności gospodarczej, która za ostatni rok obrotowy wyniosła 1.005.941.812,80 zł, co potwierdza brak środków na spłatę zobowiązań. Pełnomocnik wskazał również, że według bilansu za 2014 r. wartość zobowiązań wyniosła 5.251.096.337,40 zł i wielokrotnie przewyższa środki znajdujące się na jej rachunku bankowym w wysokości 238.884.059,96 zł, obejmujących również środki z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych i Funduszu [...]. Stwierdził, że Spółka musi koncentrować się na bieżącej spłacie swoich zobowiązań, w tym na wypłacie wynagrodzeń, przeznaczając na nie przeciętnie kwotę 262.300.000 zł. W ocenie pełnomocnika skarżącej Spółka nie może być stawiana przed wyborem, czy posiadane środki przeznaczyć na powyższe cele, czy na koszty sądowe, a przyznanie pierwszeństwa tym ostatnim w opisanym stanie rzeczy oznaczałoby ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu. Pełnomocnik Spółki zaakcentował, że kwota środków na rachunkach bankowych skarżącej jest kilkakrotnie niższa od kwoty ciążących na Spółce zobowiązań publicznoprawnych, które również powinny być traktowane priorytetowo. Zgodnie ze złożonym wnioskiem wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Spółki wynosi 2.333.140.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok stanowi kwotę 5.605.996.743,48 zł. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że z treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną ma charakter uznaniowy i pozostaje fakultatywne również wówczas, gdy zostały spełnione przesłanki wymienione w tym przepisie. Uwzględnienie wniosku może mieć miejsce dopiero w przypadku, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego taka sytuacja w odniesieniu do skarżącej nie zachodzi, co wynika z treści złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, bez konieczności jego uzupełniania o dodatkowe oświadczenia czy materiały źródłowe. Referendarz sądowy podkreślił, że uzyskiwanie straty z prowadzonej działalności gospodarczej samo w sobie nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy. Strata jest bowiem nadwyżką kosztów nad przychodami i nie świadczy o braku środków finansowych. Zauważył przy tym, że podobnie należy oceniać fakt, że znaczna część kosztów związana jest ze spłatą wielomilionowych zobowiązań, które bezsprzecznie w znacznym stopniu przewyższają wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W ocenie referendarza sądowego poniesienie kosztów sądowych nie może wywrzeć jakiegokolwiek odczuwalnego wpływu na sytuację finansową skarżącej, a tym bardziej zagrozić utratą płynności finansowej. W analogicznej dysproporcji pozostają bowiem kwoty wskazane we wniosku, w tym przeznaczane comiesięcznie na wypłatę wynagrodzeń. Wskazując na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego referendarz sądowy stwierdził, że wysokie parametry określające rozmiary wykonywanej działalności gospodarczej nie mogą oznaczać przerzucenia na budżet państwa kosztów sądowych. Również znane powszechnie problemy skarżącej dotyczące niemożności zrestrukturyzowania kosztów jej działalności, w tym łączących się z prowadzoną przez nią polityką płacową i koniunkturą nie mogą być uznane za uzasadniające uwzględnienie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie pociągnie bowiem za sobą negatywnych następstw zarówno dla sytuacji finansowej skarżącej, jak i tych o charakterze społecznym związanych z potrzebami jej pracowników i ich rodzin. Ostatecznie referendarz sądowy wskazał, że skarżąca niedawno uiściła liczne opłaty w innych sprawach, które to kwoty znacznie przewyższają wpis od skargi w niniejszej sprawie, co uniemożliwia przyjęcie, że skarżąca nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, pełnomocnik Spółki zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Biorąc powyższe pod uwagę wniósł o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej podtrzymał stanowisko, iż Spółka ponosi stratę z wykonywanej działalności gospodarczej, co powoduje brak środków na bieżące regulowanie zobowiązań. Kwota środków znajdujących się na rachunkach bankowych skarżącej jest wielokrotnie niższa od samej kwoty zobowiązań krótkoterminowych. Skarżąca w celu umożliwienia dalszego prowadzenia działalności gospodarczej musi zatem koncentrować się na zapłacie tych zobowiązań, w szczególności na terminowej zapłacie wynagrodzeń pracowników, biorąc pod uwagę, iż ma to znaczenie dla tysięcy rodzin na [...]. Tymczasem nie kwestionując powyższych okoliczności referendarz sądowy odmawiając przyznania prawa pomocy skoncentrował się na okoliczności, iż koszty sądowe są w niniejszej sprawie tak znikome, że nie mogą wpłynąć na sytuację finansową skarżącej oraz na fakt uiszczenia w innych sprawach kosztów sądowych. Tymczasem okoliczności te wiążą się ze sobą. Skarżąca jest bowiem stroną bardzo licznych postępowań sądowoadministracyjnych, dotyczących m.in. sporu prawnego w zakresie podatku od nieruchomości za wiele lat naliczonego przez kilkanaście gmin. Wniesienie skargi w każdej z tych spraw wiąże się z koniecznością uiszczenia wpisu od skargi w stosunkowej wysokości w zależności od wartości przedmiotu zaskarżenia i waha się od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Tym samym nie można zgodzić się z zarzutem "znikomości" kosztów sądowych, o zwolnienie z których wnosi skarżąca. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że referendarz sądowy rozpoznając wniosek winien był uwzględnić nie tylko fakt zapłaty w innych sprawach kosztów sądowych, ale również okoliczność złożenia wniosków o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od nich w innych postępowaniach zgodnie z załączonym wykazem. Jednocześnie podkreślił, że wiele postępowań administracyjnych nadal jest w toku, a co za tym idzie należy spodziewać się kolejnych skarg i wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy winien był brać pod uwagę całokształt kosztów sądowych, jakie skarżąca będzie musiała ponieść, w tym porównać łączną kwotę kosztów sądowych z innymi zobowiązaniami skarżącej. Pełnomocnik skarżącej podniósł przy tym, że każdorazowe uiszczenie kosztów sądowych odbywa się kosztem wierzycieli, w tym organów podatkowych i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem pełnomocnika skarżącej nie ma ona obowiązku przeznaczania środków pieniężnych w pierwszej kolejności na zapłatę kosztów sądowych i narażenia tym samym na niewykonanie obowiązku zapłaty zobowiązań niezbędnych do dalszego jej funkcjonowania, w tym zobowiązań publicznoprawnych i z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, czy na wynagrodzenia pracowników – a takie stanowisko, w ocenie pełnomocnika skarżącej, wynika z treści zaskarżonego postanowienia. Tymczasem uwzględniając sytuację skarżącej przed takim wyborem jest stawiana w niniejszej sprawie, jak i w innych postępowaniach sądowoadministracyjnych. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 668 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "ppsa", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi zatem wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania wpisu. Co więcej, z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, wszystkie orzeczenia dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.gov.pl). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 ppsa (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10). W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że nie zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie skarżącej prawa pomocy. Podnieść w tym miejscu należy, że Spółka złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy również w innych sprawach toczących się z jej udziałem. Sytuacja taka zaistniała m.in. w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 215/16, I SA/Gl 270/16, I SA/Gl 239/16, w których Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach utrzymał w mocy postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy. Argumentacja zawarta w wydanych postanowieniach zasługuje na aprobatę, zatem Sąd w dalszej części uzasadnienia powoła się również na wywody przedstawione w tych orzeczeniach. Uwzględniając powyższe należy podkreślić, że w niniejszej sprawie rację ma referendarz sądowy przyjmując, iż złożony urzędowy formularz datowany na dzień 21 marca 2016 r. stanowi wystarczającą podstawę do rozstrzygnięcia wniosku skarżącej. Z jego treści wynika, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych skarżącej (pkt 6 formularza) wynosi 2.333.140.000 zł. Wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 5.605.996.743,48 zł (pkt 7), Wprawdzie Spółka wykazała stratę w wysokości 1.005.941.812,80 zł, to jednak słusznie referendarz sądowy zauważył, że o konieczności przyznania prawa pomocy nie może przesądzać sama strata z działalności Spółki. W tym kontekście wskazać należy, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, i z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11). Ponadto wskazać przyjdzie, że w orzecznictwie wielokrotnie podkreślano wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się – jak ujął to w swym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny – w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04). Jak już wyżej wskazano wartość kapitału zakładowego Spółki wynosi 2.333.140.000 zł i wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu od skargi w kwocie 668 zł. Nadto nie można tracić również z pola widzenia środków zgromadzonych na rachunku bankowym skarżącej, tj. 238.884.059,96 zł. Zestawienie powyższych kwot wskazuje zatem, że skarżąca posiada środki pozwalające na zapłatę wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Spostrzeżeń powyższych nie zmienia okoliczność, że zobowiązania krótkoterminowe Spółki wynoszą 5.251.096.337,40 zł. Zobowiązania te obejmują zobowiązania wymagalne w okresie 12 miesięcy od dnia bilansowego (art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013 r., poz. 330 ze zm.). Oznacza to, że kwota 5.251.096.337,40 zł winna zostać uregulowana w okresie roku, co daje średniomiesięcznie kwotę 437.591.361,45 zł. Odnosząc się przy tym do kwestii przeznaczenia środków na spłatę zobowiązań w kontekście akcentowanego zarówno we wniosku, jak i sprzeciwie, pierwszeństwa ponoszenia wydatków podkreślić trzeba, że ugruntowane już w tej materii orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym strona prowadząc działalność gospodarczą powinna przecież liczyć się z ponoszeniem kosztów w sprawach sądowych. Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13). Ponadto pełnomocnik skarżącej skoncentrował się na wyeksponowaniu negatywnej sytuacji skarżącej pomijając zupełnie fakt, że skarżąca zajmuje się nie tylko wydobyciem węgla kamiennego, co w istocie byłoby działalnością związaną jedynie z ponoszeniem kosztów prowadzonej działalności, ale - co wynika z odpisu KRS - sprzedażą hurtową [...]i [...], w wyniku której to działalności powstają należności krótko i długookresowe, a które zostały pominięte w złożonym formularzu mimo istnienia rubryki 10 dotyczącej m.in. dochodów. To właśnie te należności względem skarżącej pozwalają regulować jej na bieżąco zobowiązania, w tym tak eksponowane przez pełnomocnika skarżącej wynagrodzenia dla jej pracowników oraz składki na ubezpieczenia społeczne. Gdyby bowiem było inaczej, skarżąca na przestrzeni kilku miesięcy nie tylko nie miałaby środków finansowych na rachunkach bankowych, ale również musiałaby wyzbywać się majątku na zapłatę tych zobowiązań. Nie zasługuje również na uwzględnienie argumentacja zawarta w sprzeciwie, dotycząca konieczności uwzględnienia kosztów sądowych we wszystkich sprawach zarówno zawisłych przed tut. Sądem, jak i przyszłych. Jest ona nietrafna nie tylko w świetle powyższych uwag, ale również z tego powodu, że w odniesieniu do ewentualnych przyszłych skarg nie można ustalić zarówno ich ilości, jak i ewentualnej kwoty wpisu. Skarżąca nie musi przy tym dokonywać wyboru pomiędzy zapłatą swoich zobowiązań a uiszczeniem wpisu, co wynika z danych przedstawionych przez pełnomocnika skarżącej. Podkreślić nadto należy, że w szeregu prawomocnie zakończonych spraw z udziałem skarżącej w ostatnich miesiącach zasądzone zostały na jej rzecz koszty od organów administracji publicznej, przykładowo: sprawa I SA/Gl 548/15 – kwota 22.388,00 zł; sprawa I SA/Gl 306/15 – kwota 49.162,00 zł; sprawa I SA/Gl 305/15 – kwota 48.162,00 zł; sprawa I SA/Gl 411/15 – kwota 49.990,00 zł. Okoliczność ta również przemawia za przyjęciem, że nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy. Podsumowując, w ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że skarżąca nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 ppsa, orzekł jak w sentencji.