I SA/Gl 230/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, J. P. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych (druk PPF z dnia 10 marca 2017 r.). W motywach żądania skarżący wniósł o włączenie do akt tej sprawy dokumentacji źródłowej, którą przesłał do sprawy I SA/Gl 606/16. Dodał nadto, że wyrok sądu powszechnego przywracający go do pracy jest nieprawomocny. Odnotował również, iż w dalszym ciągu prowadzone jest w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułu wydanego przez Burmistrza Miasta P.. J. P. zaakcentował, że w marcu br. zaistniała konieczność intensywnego leczenia jego syna. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i synem. Podniósł dalej, iż posiada dom o pow. 70 m2. Sposób wypełnienia dalszej części pkt 7 druku PPF wskazuje na to, że skarżący nie posiada żadnych innych składników majątku. Jego żona posiada natomiast samochód osobowy marki Toyota Prius rok prod. 2007. Jedynym źródłem dochodu w rzeczonym gospodarstwie jest wynagrodzenie żony skarżącego z tytułu umowy o pracę w kwocie 3.006,71 zł netto. Wnioskodawca wyliczył też koszty utrzymania gospodarstwa domowego, w tym zakupu leków, na sumę 3.040,80 zł miesięcznie (sumę tę obliczono bez uwzględnienia wskazanych we wniosku kosztów zakupu opału wynoszących rocznie 2500 zł). Pismem doręczonym skarżącemu w dniu 24 marca 2017 r. referendarz sądowy wezwał go do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, tj. przez: 1) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, zakupu opału; gospodarowania odpadami itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają aktualnie miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 2) nadesłanie dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności kopii decyzji w sprawie świadczenia rehabilitacyjnego oraz kopii potwierdzenia wypłaty tego świadczenia za ostatni miesiąc, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano; 3) nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez osoby pozostające ze skarżącym w gospodarstwie domowym za rok 2015 oraz informacji podatkowych za rok 2016 (w tym PIT-11); 4) nadesłanie wyciągów ze wszelkich rachunków bankowych oraz w A posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności tych, o których była mowa w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 804/12 (rachunki w B, w banku C oraz rachunek żony skarżącego w D), obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedłożyć potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 5) nadesłanie aktualnego zaświadczenia E S.A. o przebiegu egzekucji z rachunku bankowego w tymże banku; 6) udokumentowanie okoliczności zbycia "nieruchomości rolnej o pow. 970 m2 oraz innych nieruchomości o łącznej pow. 1977 m2", których posiadanie skarżący zadeklarował jeszcze w dniu 28 sierpnia 2012 r. (sygn. akt II SA/Gl 887/12); 7) udokumentowanie etapu postępowania w sprawie przywrócenia do pracy i wypłaty zaległego wynagrodzenia. W piśmie procesowym z dnia 31 marca 2017 r. wnioskodawca, nawiązując do poszczególnych punktów ww. wezwania, podniósł co następuje. Odnośnie udokumentowania wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym odesłał po raz kolejny w tej sprawie do dokumentacji źródłowej zgromadzonej w aktach I SA/Gl 606/16. Podniósł nadto, że "dokumentacja rachunkowo-księgowa rzadko kiedy posiada jeszcze formę tradycyjną tzn. papierową. Firmy i instytucje generują dokumenty elektroniczne, których wnioskodawca nie przechowuje. Płatność następuje gotówką, w kasie np. Urzędu Miasta P.." Skarżący oświadczył nadto, że nie gromadzi paragonów z tytułu zakupu lekarstw. W nawiązaniu do pkt 2 wezwania wnioskodawca oświadczył, że w 2015 r. samodzielnie prowadził gospodarstwo domowe. Związek małżeński zawarł dopiero 17 października 2015 r., co nie oznacza, że małżonkowie musieli się wspólnie rozliczać. Podniósł dalej, że żona nie otrzymała jeszcze informacji PIT-11 za 2016 r., z kolei "w aktach Sądu znajduje się zaświadczenie o dochodach żony za okres I-V 2016 r. oraz oryginał listy płac za grudzień 2016." Odnośnie tej części wezwania, w której zobowiązano go do przedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz w A, skarżący wyjaśnił, że nigdy nie posiadał takowych w spółdzielczych kasach oszczędnościowo kredytowych. Ustosunkowując się do prośby o przedstawienie aktualnego zaświadczenia banku o przebieg egzekucji z rachunku bankowego, skarżący oświadczył, że z dokumentacji przesłanej do akt sprawy o sygn. I SA/Gl 606/16 wynika, że konto zostało zajęte. Podniósł dalej, że w dniu 2 marca 2017 r. złożone zostało do SKO w B. zażalenie na postanowienie wierzyciela, które obecnie oczekuje na rozpoznanie. Nawiązując do prośby o udokumentowanie okoliczności zbycia składników majątku nieruchomego, które skarżący zdeklarował w sprawie II SA/Gl 887/12, J. P. oświadczył, że "nigdy nie zbył nieruchomości, o której mowa w zapytaniu. Grunt ten nigdy nie stanowił odrębnej nieruchomości lecz jest składową całej nieruchomości o łącznej powierzchni 1997 m2." Skarżący wyjaśnił dalej, nawiązując do kolejnego punktu wezwania referendarza, iż sprawa z powództwa o przywrócenie do pracy została zakończona. W dniu 29 marca 2017 r. pracodawca przesłał skarżącemu skierowanie na badanie lekarskie z zakresu medycyny pracy. W toku jest natomiast sprawa z powództwa skarżącego o wypłatę zaległego wynagrodzenia. Trzeba jeszcze w tym miejscu zaakcentować, mając na uwadze sygnalizowaną przez skarżącego potrzebę sięgnięcia do akt sprawy o sygn. I SA/Gl 606/16, iż postanowieniem z dnia 21 lutego 2017 r. wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym został rozpoznany odmownie. Orzeczenie referendarza zostało następnie utrzymane w mocy w ramach postanowienia Sądu z dnia 3 kwietnia 2017 r. W pierwszym ze wspomnianych orzeczeń, referendarz wytknął skarżącemu, iż ten wykonał wezwanie do uzupełnienia wniosku wybiórczo, po raz kolejny uchylając się od nadesłania tych samych dokumentów, które pominął wcześniej w postępowaniu (postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2016 r. prawomocnie odmówiono skarżącemu prawa pomocy). Wymaganej dokumentacji skarżący nie nadesłał również przy sprzeciwie. Dla porządku wymaga odnotowania, że w sprawie I SA/Gl 606/16 w następstwie wezwania referendarza, skarżący nadesłał do akt sprawy wyciągi ze swojego rachunku bankowego za różne miesiące z lat 2015-2016 (najbardziej aktualny z nich pochodzi z października 2016 r.) oraz kserokopie, w większości niemal całkowicie nieczytelne: korekty własnego zeznania podatkowego za ubiegły rok (według niej skarżący nie wykazał żadnego dochodu do opodatkowania), decyzji w sprawie świadczenia rehabilitacyjnego, wyroku z dnia [...] o przywróceniu skarżącego do pracy oraz wezwania skarżącego na przesłuchanie w dniu 13 grudnia 2016 r. w sprawie o zapłatę wynagrodzenia i ekwiwalentu pieniężnego, rachunku, najprawdopodobniej za paliwo gazowe na kwotę 150,25 zł do zapłaty dnia 25 lutego 2017 r., potwierdzeń wypłaty, jak się wydaje, świadczeń z ubezpieczenia społecznego, zawiadomienia o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od sierpnia ubiegłego roku, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego skarżącego, który nie został wymieniony w wezwaniu, oraz tytułu wykonawczego wystawionego dnia [...]. Wymaga nadto odnotowania w tym miejscu, że z uwagi na bierną postawę procesową oddalono wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanowieniami Sądu z dnia 4 października 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 347-349/10 (wydanymi w wyniku ponownego rozpoznania sprawy po tym, jak Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wcześniejsze rozstrzygnięcie) oraz z dnia 8 października 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 804/12. Zażalenia na te postanowienia zostały oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny odpowiednio postanowieniami z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 607-609/10 oraz z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Podobnie art. 252 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Analiza oświadczeń skarżącego z 10 i 31 marca 2017 r., które w dalszej kolejności nie zostały poparte stosowną dokumentacją źródłową, pozwoliła skonstatować, że w niniejszym przypadku nie można skarżącego zakwalifikować do grona beneficjentów instytucji prawa pomocy. Nie osiągnięto bowiem stanu pewności co do tego, że nie będzie on w stanie pokryć m.in. wpisu sądowego od skargi. Przede wszystkim trzeba zwrócić uwagę, że skarżący nie wykazał chęci współpracy dla zobrazowania aktualnej sytuacji materialnej. Nie zasługuje na aprobatę stanowisko sprowadzające się do odesłania do dokumentacji źródłowej, której wartość dowodowa została zdeprecjonowana w postępowaniu w sprawie I SA/Gl 606/16. Już w tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że wniosek skarżącego nie może być obecnie uwzględniony. Jedynie dla zachowania balansu pomiędzy przytoczonym wyżej stanem faktycznym, a analizą wniosku, wypada w tym miejscu odnotować, co następuje. Skarżący kolejny raz unika przedstawienia zeznań podatkowych jego żony, wskazując, że w 2015 r. samodzielnie prowadził gospodarstwo domowe, a związek małżeński zawarł dopiero 17 października 2015 r., oraz że jego żona wciąż nie otrzymała informacji PIT-11 za 2016 r. W drodze repliki do pierwszej części argumentacji, należy podkreślić, że pkt 3 wezwania z dnia 20 marca 2017 r. dotyczył zeznań osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym za 2015 r., nie zaś zeznań osób, które w tym roku ze skarżącym takie gospodarstwo tworzyły. Skądinąd żona wnioskodawcy była tego rodzaju osobą nie tylko we wskazanym okresie, ale i wcześniej. Nawiązując zaś do argumentacji skarżącego, iż jego żona nie otrzymała jeszcze informacji PIT-11, trzeba wspomnieć, że obowiązek płatnika w tej materii, płynący z treści art. 42e ust. 6 lub 45ba ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 2032 ze zm.), limitowany jest temporalnie w większości przypadków do końca lutego roku następującego po roku podatkowym – wyłącznie dla informacji składanych urzędowi skarbowemu za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub do końca stycznia roku następującego po roku podatkowym - w przypadku informacji składanych urzędowi skarbowemu w formie pisemnej. Taki stan rzeczy powoduje, iż wobec braku jakiegokolwiek zaświadczenia płatnika o niedotrzymaniu ww. terminów, oświadczenie skarżącego w tej materii wydaje się mało wiarygodne. Należy podkreślić, – w ślad zresztą za orzeczeniem referendarza z dnia 21 lutego 2017 r. – że w powołanych wyżej orzeczeniach, w szczególności w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12 wyraźnie zaakcentowano potrzebę dostarczenia dokumentów źródłowych dotyczącej tej osoby, i to w czasie, gdy nie była ona jeszcze małżonką skarżącego. Tym samym brak było jakichkolwiek podstaw, by nie wykonywać wezwania w tym zakresie. W takim stanie rzeczy nie można wykluczyć, iż żona skarżącego poza wynagrodzeniem ze stosunku pracy uzyskuje jeszcze inne dochody podlegające opodatkowaniu. Pisząc o mankamentach dowodowych wniosku nie sposób nie wspomnieć o braku dokumentacji potwierdzającej skalę wydatków wspomnianego wyżej gospodarstwa domowego. Oświadczenia skarżącego w tym zakresie jedynie utwierdzają rozpoznającego wniosek, że J. P. celowo unika przedstawienia rzeczywistej sytuacji materialnej. O ile można przyjąć, że część dokumentacji obrazującej należności z tytułu zużytych mediów przybiera obecnie formę elektroniczną, o tyle referendarz nie znajduje powodów uniemożliwiających poczynienie stosownych wydruków w tym zakresie. Dość irracjonalnie przedstawia się natomiast oświadczenie skarżącego, że tego typu dokumenty nie są przechowywane (w znaczeniu: gromadzone na dysku komputera, serwerze domeny obsługującej pocztę elektroniczną, pamięci flash, czy w innej formie). Co więcej, doświadczenie życiowe podpowiada, że przy regulowaniu należności z tytułu utrzymania nieruchomości często zachowane są dwojakiego rodzaju zestawy dokumentów: faktura elektroniczna – płatność elektroniczna, faktura w formie papierowej – płatność gotówkowa. Oczywiście możliwe jest dokonanie płatności w drodze przelewu bazując na tradycyjnym, papierowym dokumencie, wątpliwości budzi natomiast, deklarowana przez skarżącego, płatność gotówką w kasie na podstawie niearchiwizowanych dokumentów elektronicznych. Wypada jeszcze w tym miejscu zaakcentować, że we wpadkowym postępowaniu zakończonym postanowieniem II GZ 442/12 skarżący deklarował, iż to jego żona opłaca rachunki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego za pośrednictwem rachunku bankowego. Co znamienne, pkt 4 wezwania z dnia 20 marca 2017 r. zobowiązywał do przedstawienia również rachunków żony skarżącego. W nawiązaniu do poprzedniego akapitu należy podkreślić, że przejawem dalszej ignorancji jest ustosunkowanie się skarżącego do wezwania w części dotyczącej posiadanych rachunków bankowych i w spółdzielczych kasach oszczędnościowo kredytowych. Skarżący poprzestał jedynie na oświadczeniu, że nigdy nie posiadał rachunku w A, nie ustosunkowując się natomiast w ogóle do kwestii rachunków bankowych. Z kolei przyjmując, że odpowiedzi w tym zakresie miałaby udzielić dokumentacja w sprawie I SA/Gl 606/16, ponownie należy sięgnąć do argumentacji przyjętej w postanowieniu z dnia 21 lutego 2017 r. Referendarz odnotował wówczas, że skarżący zignorował wezwanie w tym zakresie. W wezwaniu do uzupełnienia wniosku wyraźnie była mowa o dokumentach obrazujących wszystkie operacje dokonane w ramach każdego z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy, podczas gdy przedstawiono wyciągi z jednego rachunku z różnych wcześniejszych okresów. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący nie udzielił żadnej informacji w tym zakresie. Rekapitulując poczynione wyżej spostrzeżenia, postawa procesowa skarżącego utwierdziła referendarza w przekonaniu, że każdorazowo odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w tym również w niniejszej sprawie, czyni to wybiórczo i nierzetelnie, koncentrując się na tym, co może przemawiać na rzecz jego wniosku, pomijając te materiały i aspekty swej sytuacji, które w tym zakresie nie byłyby dla niego korzystne. Najlepszym przykładem takiej właśnie postawy skarżącego jest fakt, że w urzędowym formularzu, zaznajomiwszy się uprzednio z treścią pkt 13 druku PPF, oświadczył, że oprócz domu o pow. 70 m2 nie posiada innego majątku. Tymczasem w odpowiedzi na wezwanie referendarza, zeznał, że nigdy nie zbył nieruchomości, które w tymże wezwaniu zostały wymienione. Oznacza to, nie mniej ni więcej, że w druku PPF skarżący pominął część posiadanych składników majątkowych. Końcowo wypada odnotować, że niezależnie od tego jak w rzeczywistości przedstawia się obecnie sytuacja materialna skarżącego, to na dniach ulegnie ona poprawie, skoro przywrócono go na poprzednie stanowisko pracy. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.