I SA/Gl 24/12

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika; 2. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub "rzecznika biegłego do spraw ubezp." (we wcześniejszym formularzu, który został nadesłany tylko w części, domagała się ustanowienia biegłego sądowego). Uzasadniając wniosek, wskazała w szczególności, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem. Według wniosku rodzina utrzymuje się z emerytur skarżącej i jej małżonka, przy czym wysokość emerytury męża nie została sprecyzowana, a majątek wnioskodawczyni ogranicza się do domu i kilkunastoletniego samochodu osobowego. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2011 złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, a jeżeli zeznania te nie były jeszcze złożone – za rok 2010, przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Ustosunkowując się do wezwania, skarżąca nadesłała pismo, w którym przedstawiła powody niepozwalające jej "sprostać żądaniom określonym w treści wezwania". W tych ramach podniosła, że nie upłynął jeszcze termin do złożenia zeznania podatkowego za 2011 r. oraz że oświadczyła we wniosku, iż w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie osiągała żadnych dochodów. Z kolei brak dokumentów wskazujących wysokość emerytur skarżąca wyjaśniła tym, że "świadczenia emerytalne doręczane są bez odcinków, a czas oczekiwania na jego wydanie tylko z ostatniego miesiąca (...) ZUS określa w okresie 1 miesiąca". Podobnie odniosła się do wezwania dotyczącego rachunku bankowego. Oświadczyła mianowicie, że nie posiada rachunków bankowych, "a wydanie zaświadczenia przez banki przekracza termin wyznaczony przez Sąd". Ponadto, jej zdaniem, "opłaty za wydanie zaświadczenia, jak i koszty z tym związane przekraczają wysokość fałszywych dokumentów w sprawie, której toczy się postępowanie". W końcowym fragmencie pisma strona wyraziła przekonanie, "iż orzeczenie i tak zostanie wydane bez prowadzenia postępowania, dlatego [swoje] starania [uznała] za bezcelowe". Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie zaznaczyć trzeba, że skarżącej przysługuje zwolnienie od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej "P.p.s.a.") strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia takich kosztów. Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych był w rozpatrywanej sprawie zbędny, zaś postępowanie o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. stosowanego w stosunku do postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy na zasadach analogii. Dlatego orzeczono jak w punkcie drugim sentencji. Przystępując natomiast do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałej części, a zatem do wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, stwierdzić najpierw wypada, że prawo pomocy może obejmować ustanowienie tylko takiego pełnomocnika, który rodzajowo został wymieniony w art. 244 § 1 P.p.s.a., np. adwokata. Tym samym skarżąca, na co bezskutecznie próbowano zwrócić jej uwagę, nie mogła domagać się powołania "biegłego sądowego" czy "rzecznika biegłego do spraw ubezpieczeń", wobec czego uznano, iż w istocie żąda ona ustanowienia adwokata. Prawo pomocy obejmujące ustanowienie adwokata zostało określone w art. 245 § 3 P.p.s.a. jako prawo pomocy w zakresie częściowym. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). W efekcie to strona powinna podejmować czynności, które przekonałyby Sąd (referendarza sądowego) co do zasadności przyznania prawa pomocy, gdyż Sąd (referendarz sądowy) nie jest ani zobowiązany, ani uprawniony do prowadzenia dochodzeń w rozpatrywanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 394/08, LEX nr 565703). Winna ona zatem przekonać prowadzącego postępowanie o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a w gestii prowadzącego postępowanie pozostaje wyłącznie ocena przedstawionych okoliczności (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt I FZ 402/10, LEX nr 740847). Prowadzący postępowanie musi, stosownie do art. 255 P.p.s.a., ograniczyć się natomiast do wystosowania do wnioskodawcy wezwania do uzupełnienia wniosku, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości. Wezwanie takie zostało do strony skierowane, wobec czego nie można zgodzić się z jej twierdzeniem, iż niniejsze postanowienie zostało wydane bez przeprowadzenia postępowania. Wszystkie wezwania dokonane w sprawie stanowiły wszak element postępowania podjętego celem rozpoznania wniosku. W tym kontekście zaznaczyć jednak należy, że minimum staranności procesowej, jakiej można wymagać od wnioskodawcy, sprowadza się do dołożenia wszelkich starań celem dostarczenia dokumentów źródłowych wskazanych w wezwaniu do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Skoro zatem strona uchyla się od przedstawienia tej dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że nie będzie wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 71/09, LEX nr 564253). Tak było w rozpatrywanej sprawie, ponieważ skarżąca nie wykonała wezwania, nie dostarczając w efekcie jakichkolwiek dokumentów źródłowych pozwalających poczynić niezbędne ustalenia faktyczne, np. odnośnie do wysokości emerytury jej małżonka, oraz zweryfikować jej oświadczenia. Tymczasem, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 189/11 (LEX nr 948866), wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować. Strona nie może więc poprzestawać na oświadczeniach, zwłaszcza wtedy, gdy jest wezwania o konkretne dokumenty. Nieprzekonujące są również przywołane przez wnioskodawczynię powody, które miały jej uniemożliwić wykonanie wezwania, wobec czego nie usprawiedliwiają one jej postawy procesowej. W wezwaniu zastrzeżono wszak, że jeżeli zeznanie za 2011 r. nie zostało jeszcze złożone, należy przedstawić zeznanie za poprzedni rok. Podobnie udokumentowanie wysokości emerytur nie napotyka na żadne trudności w przypadku innych osób wnioskujących o prawo pomocy. Skoro zaś skarżąca istotnie w terminie wyznaczonym wezwaniem nie mogła zgromadzić tych dokumentów, a także dokumentów dotyczących rachunków bankowych, mogła wnosić o przedłużenie tego terminu. Nie uczyniła tego jednak, gdyż – jak przyznała ustosunkowując się do wezwania do udokumentowania kosztów bieżącego utrzymania – w ogóle nie miała zamiaru wykonywać wezwania. Niewykonanie wezwania nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji.